,
221
5743
Đại hội Đảng X
daihoidangX
/chinhtri/daihoidangX/
769391
Đổi mới II khác gì Đổi mới I?
1
Article
452
Chính trị
chinhtri
/chinhtri/
,

Đổi mới II khác gì Đổi mới I?

Cập nhật lúc 09:20, Thứ Ba, 28/02/2006 (GMT+7)
,

Xin nhắc lại kết luận chính trong bài viết « Đổi mới II: Thời cơ vàng không nên bỏ lỡ»:  

«20 năm vừa qua là một trong những thời kỳ phát triển kinh tế mạnh mẽ và rực rỡ nhất trong suốt chiều dài lịch sử phát triển hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam.

20 năm đã quá đủ cho một sự thử nghiệm. Không cần phải tranh luận thêm nữa, rõ ràng kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang mang lại lợi ích cho dân tộc và người dân Việt Nam.»

Soạn: AM 373025 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Hội nhập toàn cầu là một trong những mục tiêu đổi mới lần II?

Tiếp theo dòng lập luận đó, có thể ủng hộ một kết luận tuy đơn sơ nhưng thuyết phục với nhiều người: càng sớm có kinh tế thị trường, càng sớm hội nhập kinh tế quốc tế, càng sớm có nhiều sự cạnh tranh trên thị trường, thì đời sống của người dân, sức cạnh tranh của nền kinh tế và sức mạnh của đất nước càng nhanh chóng được cải thiện.

Tất nhiên cách nói đơn giản hóa như vậy là chưa thật chặt chẽ cả về học thuật và thực tiễn, nhưng nhìn lại lịch sử đổi mới ở nước ta, sẽ cực kỳ khó khăn để chỉ ra bất kỳ một chính sách cải cách nào theo hướng xây dựng kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đã không mang lại lợi ích cho nền kinh tế và người dân Việt Nam.

Chúng ta chưa hề phải nuối tiếc về một biện pháp cải cách nào khác. Ngược lại, chúng ta có quá nhiều nuối tiếc về những chậm chạp cải cách, những sự bỏ lỡ thời cơ và những hệ quả tai hại lâu dài của chúng.

Do vậy, phương hướng của Đổi mới II (bài viết chỉ xin giới hạn vấn đề trong lĩnh vực kinh tế) đã rất rõ ràng: thúc đẩy nhanh hơn nữa và mạnh mẽ hơn nữa quá trình cải cách xây dựng nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Đổi mới II, thơi cơ lớn hơn, khát vọng lớn hơn, nguy cơ cũng lớn hơn, do vậy hành động cụ thể phải nhanh chóng hơn và cương quyết hơn.

Từ tầm nhìn đó, mục tiêu của Đổi mới II là: xây dựng càng sớm càng tốt nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế ở nước ta. Tuy đích đến không hề thay đổi, Đổi mới II sẽ khác biệt với con đường đổi mới và cải cách hiện nay ở tốc độ của cải cách. Không có lý do gì để biện hộ cho việc tiếp tục duy trì tốc độ cải cách chậm chạp, và sau đó tiếc nuối về những thời cơ đã bị bỏ lỡ, như những năm vừa qua. Đổi mới II thực chất là quá trình tăng tốc các biện pháp cải cách cụ thể đã được chỉ ra từ rất lâu nhưng đã và đang được thực hiện chậm chạp, thậm chí ở một số lĩnh vực đang bị trì trệ và có khả năng thụt lùi.

Không quá khó khăn để các nhà kinh tế trong và ngoài nước đề xuất những biện pháp cải cách cụ thể cần được thực hiện trong Đổi mới II. Ngay cả những người dân bình thường cũng có thể nêu ra rất nhiều biện pháp cải cách tuy dễ nhận ra nhưng vô cùng hữu ích, ví dụ như cần đẩy nhanh cải cách hệ thống doanh nghiệp nhà nước; đẩy nhanh quá trình gia nhập WTO; giảm bớt độc quyền nhà nước trong các lĩnh vực như viễn thông, điện lực, giao thông; cải cách hệ thống mua sắm công và đầu tư của nhà nước để tăng hiệu quả và tránh lãng phí; tăng tính cạnh tranh và sức ép thị trường trên các lĩnh vực y tế, giáo dục v.v.

Có nhiều biện pháp cụ thể dễ được nhất trí như vậy, xoay quanh 4 trục chính: giải điều tiết (deregulation -  giảm luật lệ và sự can thiệp trực tiếp của nhà nước tới doanh nghiệp và thị trường), xã hội hóa nền kinh tế (tăng cường vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, nhà nước giả lại quyền quyết định sản xuất kinh doanh cho người dân, và cải cách khu vực doanh nghiệp nhà nước), hội nhập quốc tế (mở cửa thương mại và đầu tư, tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế) và minh bạch hóa (cải cách hành chính và quản lý nhà nước). Định hướng chung của những cải cách này là xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế. Với hai la bàn thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế, không quá khó khăn để nêu ra các khuyến nghị chính sách cải cách kinh tế cụ thể.

Những đề nghị cải cách như trên là không mới bởi vì đó chính là hướng đi tất yếu của Đổi mới. Hướng đi này đã đã được Đảng và Nhà nước khẳng định và từng bước thực hiện trong suốt 20 năm nay. Đổi mới II không nằm ngoài đường hướng chung đó. Tuy nhiên, như đã nói, Đổi mới II khác biệt về chất so với quá trình đổi mới hiện nay ở tốc độ thực hiện cải cách. Nói một cách giản lược, mục tiêu của Đổi mới II là tăng tốc mạnh mẽ quá trình cải cách về thể chế và chính sách theo hướng kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra hiện nay ở đất nước ta.

Hơn nữa, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN không chỉ đơn thuần mang ý nghĩa kinh tế và thương mại, mà còn có ý nghĩa là một lối suy nghĩ khác. Chẳng hạn, các quan hệ kinh tế thị trường trước hết là các quan hệ của các cá nhân, dựa trên động cơ là lợi ích cá nhântự do cá nhân, từ đó tạo ra sự dấn thân của mỗi cá nhân để khai phá và sáng tạo về tư duy, thử nghiệm và đổi mới về hoạt động thực tiễn. Động lực cá nhân cần được coi là một động lực cơ bản cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Đổi mới II phải chú trọng hơn tới lĩnh vực này.

Như vậy, để thúc đẩy Đổi mới II, vấn đề chủ yếu đặt ra không phải là câu hỏi « đâu là những biện pháp cải cách cần được thực hiện? », mà rào cản lớn nhất là « làm thế nào để nhanh chóng thực hiện những biện pháp cải cách đó ?» Chúng ta đã biết rõ rất nhiều cải cách cần được thực hiện, tuy nhiên chúng ta hoàn toàn chưa chắc chắn về việc làm thế nào để biến những cải cách đó thành thực tế.  

Thách thức và trở ngại là khổng lồ. Trong đó thách thức lớn nhất là sự chậm trễ thay đổi tư duy. Như nhà kinh tế học lỗi lạc J. Keynes đã nói đại ý : « Điều khó khăn không phải là học thêm lý thuyết mới, mà khó khăn lớn nhất là làm sao quên đi lý thuyết cũ ». 20 năm là quãng thời gian đủ dài để chúng ta học hỏi được nhiều kiến thức mới về kinh tế thị trường, nhưng chưa đủ để chúng ta quên đi nhiều thói quen cũ và suy nghĩ cũ của thời kỳ kinh tế tập trung bao cấp. Những di sản của thời kỳ kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, cả về tư duy và tổ chức vẫn còn khá sâu đậm và không dễ phai nhòa trong bộ máy quản lý nhà nước cũng như trong tâm lý  người dân Việt Nam. Bên cạnh đó, Nhà nước và nhân dân chưa tin tưởng đủ mức vào thị trường cũng như chưa tin tưởng đủ mức lẫn nhau.

Gần đây, đã có nhiều ý kiến phê phán việc Nhà nước chưa tin tưởng đủ mức vào tính lương thiện, trung thực, và sẵn sàng tuân thủ luật pháp của đa số người dân, trong đó có các doanh nhân. Tuy nhiên, cũng cần đặt vấn đề theo chiều ngược lại. Đó là nhiều người dân cũng chưa tin tưởng đủ mức vào tính lương thiện, trung thực, và sẵn sàng tuân thủ luật pháp của Nhà nước[2]. Điều này được nhận xét bởi Đặng Kim Sơn[3] “…Hiện tượng hai cách nói, hai cách viết, hai cách làm, hai nguồn thu nhập… tạo cho con người, tổ chức, địa phương hai cách sống thật và giả. Trên dưới không thật với nhau, cán bộ và quần chúng không thật với nhau, thủ trưởng và nhân viên không thật với nhau, thày giáo và học trò không thật với nhau, bố mẹ với con cái không thật với nhau. Thật giả lẫn lộn, lừa lẫn nhau dẫn đến lừa cả mình và đánh mất lòng tin”.

Trong điều kiện thiếu lòng tin nghiêm trọng như vậy, thật khó có sự nhất trí của xã hội để khởi động Đổi mới II.

Để khởi động Đổi mới II, cần có một sự đột phá của Đảng và Nhà nước, qua đó tạo ra sự nhất trí chung của xã hội, để thúc đẩy cương quyết hơn nữa và mạnh mẽ hơn nữa quá trình cải cách kinh tế. Nhằm thoát ra khỏi vòng luẩn quẩn thiếu lòng tin giữa các tác nhân trong nền kinh tế, dẫn tới ràng buộc và trì hoãn Đổi mới II, Đảng và Nhà nước cần có vai trò đột phá bằng những tuyên bố và hành động cương quyết và kịp thời thể hiện lòng tin mãnh mẽ đối với cải cách, thị trường và nhân dân. Những vấn đề không còn thật phù hợp với thực tế như “bóc lột”, “vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nước”, “thành phần kinh tế”... cần được bàn luận và giải quyết triệt để tại Đại hội.

Tin tưởng rằng Đại hội Đảng X sắp tới sẽ là một cột mốc đột phá đánh dấu một giai đoạn cải cách và phát triển kinh tế mới, với tốc độ nhanh hơn, chất lượng cao hơn và bền vững hơn, của đất nước. Đó là  Đổi mới II.



[1] Bài viết chỉ phản ánh quan điểm của riêng cá nhân tác giả.

[2] Dựa theo ý của bạn Vũ Hoàng Linh, Nghiên cứu sinh tiến sỹ kinh tế tại Đại học Minoseta, Hoa Kỳ.

[3] Sách: “Ba cơ chế: Thị trường, nhà nước, cộng đồng”, tr. 267

  • Thạc sỹ Đinh Trọng Thắng[1], Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế TW
,
,