'Biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng và biết biến'

Nhân kỷ niệm 60 năm thành lập ngành ngoại giao (28/8/1945 - 28/8/2005), VietNamNet xin giới thiệu nội dung cuộc trao đổi của Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên với báo chí.

Ngoại giao Việt Nam đã giương cao ngọn cờ hòa bình, độc lập dân tộc, góp phần làm cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, giữa dân tộc với thời đại.

- Xin Bộ trưởng khái quát những đóng góp nổi bật của ngành Ngoại giao đối với sự nghiệp chung của đất nước, nhất là trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay?

- Hoạt động Ngoại giao của VN rất phong phú, bao gồm các hoạt động đối ngoại chung của Đảng, Quốc hội, Nhà nước và của các ngành, các địa phương, các tổ chức, đoàn thể chính trị-xã hội, nhằm những mục tiêu chung, phục vụ lợi ích dân tộc. Kế thừa và phát huy truyền thống văn hiến và ngoại giao ngàn năm của cha ông ta trong quá trình dựng nước và giữ nước, thấm nhuần tư tưởng và phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh, với chính sách đối ngoại đúng đắn phù hợp với thế và lực của đất nước, phù hợp với xu thế của thời đại.

Ngoại giao Việt Nam đã trưởng thành trong thực tiễn đấu tranh cách mạng, phát huy vai trò và thế mạnh của một trong những mặt trận đấu tranh có ý nghĩa chiến lược, một binh chủng hợp thành của cách mạng Việt Nam, Ngoại giao Việt Nam đã giương cao ngọn cờ hòa bình, độc lập dân tộc, góp phần làm cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, giữa dân tộc với thời đại.

Vào dịp này, chúng ta lại nhớ tới những hoạt động ngoại giao tài tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh thủa chính quyền cách mạng còn non trẻ, vận mệnh dân tộc ở tình thế vô cùng hiểm nghèo, đến những hoạt động ngoại giao sôi động nhưng rất khó khăn phức tạp trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, từ những cuộc đàm phán cam go và đầy thử thách để dẫn tới ký kết Hiệp định Genève 1954 và Hiệp định Paris năm 1973. Đó là những mốc son quan trọng mang tính lịch sử tạo điều kiện thuận lợi để đưa đến thắng lợi trọn vẹn của mùa Xuân năm 1975. Tổ quốc được thống nhất, Nam - Bắc sum họp một nhà.

Sau khi chiến tranh kết thúc, ngoại giao tiếp tục là một lực lượng chủ động góp phần quan trọng đưa đất nước thoát khỏi thế bị cô lập về chính trị, bao vây về kinh tế, tích cực tham gia giải quyết các vấn đề tồn tại giữa Việt Nam và các nước láng giêng, các nước lớn, tạo ra những bước đột phá trong quan hệ quốc tế của nước ta. Ngoại giao đã góp phần quan trọng vào việc tìm giải pháp cho vấn đề Campuchia và bình thường hóa quan hệ với các nước láng giềng, các nước lớn.

Trong thời kỳ Đổi mới, Ngoại giao là mặt trận chủ lực đóng góp quan trọng vào việc Việt Nam gia nhập Tổ chức các nước nói tiếng Pháp (Francophonie), Hiệp hội ASEAN, gia nhập APEC, ASEM, tổ chức Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ bảy, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ sáu, Hội nghị cấp cao ASEAM lần thứ năm, đang tích cực chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 14 vào cuối năm 2006 và tích cực vận động cho việc gia nhập tổ chức Thương mại thế giới WTO.

Ngoại giao đã góp phần tạo dựng được môi trường quốc tế hòa bình, ổn định, tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi và tranh thủ sự hợp tác quốc tế để phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Có thể nói, chưa bao giờ Việt Nam có được quan hệ hợp tác quốc tế rộng rãi và bình đẳng với tất cả các nước ở khắp các châu lục như ngày nay. Vai trò và vị thế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế.

- Những trọng tâm trong thực hiện chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta giai đoạn tới là gì, thưa Bộ trưởng?

- Để có thể triển khai thắng lợi chính sách đối ngoại độc lập-tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế của Đảng, Nhà nước ta, thực hiện thành công chủ trương: "Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế", "chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực", chúng ta cần tập trung vào những trọng tâm công tác sau đây:

Thứ nhất, phải thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa để đưa các quan hệ đối tác đã được thiết lập ngày càng đi vào chiều sâu, bảo vệ củng cố an ninh, tạo dựng môi trường thuận lợi nhất cho công cuộc hiện đại hóa đất nước theo hướng dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Thứ hai, phải chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, cả song phương lấn đa phương, tiếp tục củng cố vị trí và nâng cao vai trò của Việt Nam trong các định chế quốc tế, sớm hoàn thành việc gia nhập WTO, cần xây dựng lộ trình hội nhập từng giai đoạn, hoàn thiện chính sách tranh thủ đầu tư viện trợ, xúc tiến thương mại, du lịch, hợp tác lao động.

Thứ ba, nỗ lực tạo những chuyển biến trong công tác Ngoại giao phục vụ kinh tế, tạo môi trường khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho hoạt động kinh tế đối ngoại, góp phần nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ tư, tăng cường mở rộng sự hợp tác nhiều mặt với các tổ chức quốc tế, khu vực lẫn phi chính phủ, phối hợp giữa ngoại giao song phương với đa phương, chủ động tham gia giải quyết một số vấn đề toàn cầu thiết thân đối với ta.

Thứ năm, phát huy hơn nữa vai trò của ngoại giao nhân dân và các hình thức ngoại giao phong phú khác để cùng với ngoại giao của Đảng, Nhà nước và Quốc hội tạo nên sức mạnh tổng hợp trên mặt trận đối ngoại.

Cuối cùng, chúng ta tiếp tục coi trọng và đẩy mạnh công tác vận động đồng bào ta ở nước ngoài nhằm khuyến khích tạo điều kiện cho bà con hướng về Tổ quốc, tham gia công cuộc xây dựng đất nước.

- Có thể nói tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử hình thành và phát triển của nền ngoại giao Việt Nam, quyết định thắng lợi của ngoại giao Việt Nam. Ý kiến của Bộ trưởng về vấn đề này như thế nào, đặc biệt là việc vận dụng và phát huy tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong thực hiện chính sách đối ngoại hiện nay?

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần to lớn và vô cùng quý giá của Đảng và dân tộc ta. Tư tưởng của Bác là cội nguồn sức mạnh, là điểm tựa và niềm tin cho toàn Đảng, toàn dân ta trong suốt chặng đường cách mạng đã qua đầy khó khăn thử thách nhưng cũng đầy thắng lợi vẻ vang, cũng như trên con đường đi đến tương lai hiện nay. Dưới ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự chăm lo, chỉ bảo, tham gia trực tiếp của Bác Hồ, nền ngoại giao cách mạng hiện đại Việt Nam đã trưởng thành và lớn mạnh, đóng góp xứng đảng vào thành quả cách mạng chung của dân tộc.

Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh bắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nước, truyền thống văn hóa và ngoại giao Việt Nam, là chắt lọc những tinh hoa văn hóa và ngoại giao của nhân loại, với thế giới quan và phương pháp luận Mác-xít. Nội dung xuyên suốt trong tư tưởng ngoại giao của Người đã được Đảng và nhân dân ta kiên trì thực hiện thành công là "Không có gì quý hơn độc lập tự do", là "Làm bạn với tất cả các nước dân chủ và không gây thù oán với một ai".

Chứa đựng trong đó là các quyền dân tộc cơ bản, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, là độc lập, tự chủ, tự lực tự cường gắn liền với đoàn kết và hợp tác quốc tế, là kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, là hòa bình và chống chiến tranh xâm lược hữu nghị và hợp tác với các nước lớn nhỏ, gần xa... Thấm nhuần và vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong những giai đoạn và thời khắc lịch sử cụ thể, với đường lối ngoại giao công tâm và "dĩ bất biến ứng vạn biến", phong cách ngoại giao tự chủ và sáng tạo, nghệ thuật: ngoại giao "biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng và biết biến", ngoại giao Việt Nam đã hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó, trở thành một mặt trận và một binh chủng hợp thành của Cách mạng Việt Nam.

Ngày nay, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chủ động hội nhập quốc tế vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh chúng ta đang đứng trước những thuận lợi, thời cơ lớn, cùng những khó khăn, thách thức không nhỏ. Tình hình quốc tế và khu vực luôn biến động và chứa nhiều yếu tố bất trắc, khó lường. Làm sao nhận biết đúng đắn những chuyển biến đó, ứng xử kịp thời và thỏa đảng trước mỗi tình huống, với từng đối tượng, tranh thủ tối đa cải có lợi nhất và hạn chế xuống mức thấp nhất cái bất lợi cho đất nước? Làm sao tạo dựng và duy trì môi trường quốc tế và khu vực thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc? Làm sao nhận biết và nắm bắt được cơ hội hóa giải được nguy cơ thách thức để bảo vệ và thực hiện tốt nhất lợi ích của quốc gia, dân tộc?...

Đây là những bài toán khó mà ngoại giao đang và phải tiếp tục tích cực góp phần tìm ra lời giải. Trong những hoàn cảnh như lúc này, tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, phương pháp, phong cách và nghệ thuận ngoại giao Hồ Chí Minh càng tỏ rõ ý nghĩa và giá trị thực tiễn to lớn.

Bộ Ngoại giao hiện đang trong quá trình trẻ hóa đội ngũ. Các cán bộ ngoại giao trẻ đang đảm nhận nhiều trọng trách ở các vụ viện, có những đóng góp nhất định vào thành tích chung của ngành.

- Kỷ niệm sâu sắc nhất trong cuộc đời hoạt động ngoại giao của Bộ trưởng và điều tâm huyết nhất mà Bộ trưởng muốn gửi gắm thế hệ cán bộ ngoại giao trẻ ngày nay?

- Trong hơn 50 năm hoạt động ngoại giao với biết bao kỷ niệm, nhưng có lẽ kỷ niệm sâu sắc nhất và cũng là bài học quỹ báu nhất của tôi là lần được làm phiên dịch tiếng Hin-đi cho Bác Hồ trong chuyến Người thăm chính thức Ấn Độ năm 1958. Bạn đã tổ chức một cuộc mít tinh khổng lồ chào mừng Bác và đoàn Việt Nam tại thủ đô New Delhi.

Để tỏ lòng kính trọng và ngưỡng mộ vị lãnh tụ thiên tài của Việt Nam, bạn đã dành riêng cho Bác chiếc ghế danh dự như ngai vàng của vua chúa. Mặc dù Thủ tướng Nê-ru khẩn khoản mời, nhưng Bác dứt khoát không ngồi. Cuối cùng, khi chiếc ghế giống như ghế dành cho Thủ tướng Ấn Độ và các quan chức khác được mang vào, mấy vạn người dự mít tinh đã đồng loạt đứng dậy nồng nhiệt vỗ tay vang dội khắp quảng trường.

Cũng trong chuyến thăm này, khi đến thăm Taj Mahal, Bác đã để đôi dép cao su ngoài cửa theo đúng phong tục vào viếng ngôi đền. Các ống kính quay phim đã quay cận cảnh đôi dép lốp của vị Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Khi bạn tặng Bác tấm thảm to dày cuộn tròn, Bác không cầm mà mang nó trên vai và báo chí nước bạn đã đăng tải rất nhiều bài, bình luận rằng Chủ tịch nước Việt Nam đã ghé vai mang vác tình hữu nghị sâu đậm giữa hai dân tộc. Rõ ràng, chỉ bằng những cử chỉ vô cùng khiêm tốn và giản dị, Bác đã chinh phục được tình cảm của toàn thể dân chúng Ấn Độ và Hồ Chí Minh đã trở thành huyền thoại ở đất nước có nền văn minh vĩ đại này.

Bộ Ngoại giao hiện đang trong quá trình trẻ hóa đội ngũ. Các cán bộ ngoại giao trẻ đang đảm nhận nhiều trọng trách ở các vụ viện, có những đóng góp nhất định vào thành tích chung của ngành. Muốn bảo đảm hoàn thành tốt công việc của mình, cán bộ ngoại giao trẻ cần phải "vừa hồng, vừa chuyên". Cán bộ ngoại giao phải có lý tưởng XHCN, phải nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, thấm nhuần tư tưởng và phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh thì mới tiếp thu và đánh giá chính xác tình hình trong một thế giới đang chuyển biến nhanh và phức tạp, mới xử lý đúng các tình huống và phát huy được bản sắc dân tộc.

Với việc các nền kinh tế tri thức đang ngày càng cạnh tranh quyết liệt, cán bộ ngoại giao vừa phải là nhà kinh tế, vừa là nhà văn hóa, phải năng động và sáng tạo, có đạo đức, sống có tâm và có lòng yêu nước nồng nàn thì mới có thể phục vụ tốt nhất lợi ích của đất nước. Cán bộ ngoại giao phải có hoài bão (chứ không phải tham vọng), phải say sưa với nghề theo tinh thần "sinh ư nghệ, tử ư nghệ". Hoài bão cần bắt đầu bằng việc trang bị cho mình vốn kiến thức sâu rộng; mà bể kiến thức thì mênh mông, cho nên phải tìm trong đó những tri thức mình cần. Những kiến thức học được ở trường mới chỉ cho một xuất phát điểm cơ bản, nên cần "học, học nữa, học mãi", phải trau dồi lý luận nghiệp vụ, trình độ ngoại ngữ phải thật giỏi, ngang tầm với khu vực và thế giới. Phải khổ tu, khổ luyện vì kiến thức không tự đến và không ai mang đến cho mình.

Tuổi trẻ có ưu thế là quỹ thời gian còn dài. Nhưng không nên ỷ vào đó, mà phải có "lộ trình" sử dụng hiệu quả nhất quỹ thời gian của mình. Tương lai của đất nước nằm trong tay thế hệ trẻ. Tương lai của ngành Ngoại giao phụ thuộc vào các cán bộ ngoại giao trẻ. Tôi tin rằng họ sẽ là những người đại diện xứng đáng, bảo vệ tốt nhất lợi ích của Tổ quốc thân yêu của chúng ta.

- Xin cám ơn Bộ trưởng!

(Theo TTXVN)