Chúng ta muốn biển và đại dương sống hay chết?
04:29' 05/06/2004 (GMT+7)

Nhân Ngày Môi trường Thế giới năm nay, 5/6/2004, Tổng thư ký LHQ Kofi Annan cảnh báo: Không thể tiếp tục xem biển và đại dương như những bãi rác thải, hay như nguồn tài nguyên phong phú không bao giờ cạn!

● Nhân Ngày Môi trường Thế giới 2004 theo chủ đề "Chúng ta muốn biển và đại dương sống hay chết?" (nguyên văn tiếng Anh: "Wanted! Seas and Oceans – Dead or Alive?", do UNEP - Chương trình Phát triển thuộc Liên Hiệp Quốc đưa ra), Bộ Tài nguyên - Môi trường Việt Nam sẽ trao các Giải thưởng Môi trường Việt Nam tại bãi biển Mỹ Khê, thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi. Mười tổ chức làm tốt công tác giảm thiểu ô nhiễm, trồng cây gây rừng... được trao Giải thưởng (mỗi giải trị giá tám triệu đồng). Bên cạnh đó, bảy cá nhân có những đóng góp sáng kiến, nghiên cứu vào công tác bảo vệ môi trường cũng được trao Giải thưởng (mỗi giải năm triệu đồng).

Tại cảng Dung Quất, và bảy huyện đảo, huyện ven biển của Quảng Ngãi đã diễn ra các hoạt động thu dọn rác trên bãi biển, trồng cây, thả cá, tôm vào biển,... 
 
Tại TP HCM, sáng nay đã diễn ra cuộc mít-tinh và hoạt động trồng cây sinh thái ở huyện biển Cần Giờ. Nhiều địa phương khác cũng tổ chức nhiều hoạt động: UBND tỉnh Điện Biên phối hợp với Bộ Quốc phòng, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với Bộ GD-ĐT, Liên đoàn Lao động tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam,... tổ chức mit-tinh và các hoạt động môi trường xanh - sạch - đẹp ở địa phương.

UBND tỉnh Bắc Giang phối hợp với Hội Nông dân Việt Nam phát động phong trào toàn dân tham gia trồng cây xanh, sản xuất “gạch không khói“ trong các lò gạch thủ công, xây dựng mô hình Làng Năng suất Xanh, chống ô nhiễm trong các làng nghề...
 
Trước đó, tại buổi nói chuyện nhân Ngày Môi trường Thế giới ở Hà Nội vào hôm qua (4/6), GS Lê Quý An - chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho biết: Bộ Thủy sản cùng Bộ Tài nguyên - Môi trường đang trình Chính phủ xét duyệt công nhận gần 20 Khu bảo tồn thiên nhiên biển ở Việt Nam.

Trong khi cả nước đã có 121 Khu bảo tồn thiên nhiên trên đất liền, trong đó có 27 Vườn quốc gia nhưng Khu bảo tồn thiên nhiên trên biển hiện mới chỉ có Hòn Mun (Nha Trang) được Chính phủ công nhận. Hòn Mun có rạn san hô dày đặc và quý hiếm nhất còn tồn tại ở Việt Nam, nơi đang triển khai một số dự án do thế giới tài trợ để giúp cộng đồng cư dân tại chỗ có ý thức và hành động bảo vệ đa dạnh sinh học cùng hệ sinh thái san hô hiệu quả hơn.

● Hôm nay, UNEP sẽ tổ chức Ngày Môi trường Thế giới tại thành phố Barcelona (Tây Ban Nha), với sự tham gia của Diễn đàn Toàn cầu về Văn hoá. Trong khi đó, tại nhiều nước cũng sẽ diễn ra nhiều hoạt động trồng cây, thu rác, hoà nhạc gây quỹ môi trường, thảo luận và sáng tác, triển lãm áp-phích trong các trường học để kêu gọi bảo vệ môi trường biển,... với sự tham gia của các nhà lãnh đạo chính phủ và cơ quan môi trường quốc gia,...

Ngày Môi trường Thế giới được tiến hành vào dịp 5/6 hàng năm, để kỷ niệm ngày khai sinh sáng kiến này của Đại hội đồng LHQ vào năm 1972, nhân khai mạc hội nghị Stockholm về môi trường. Cũng vào dịp 5/6/1972 ấy, Đại hội đồng LHQ còn quyết định thành lập UNEP. 

Trên một tổ chim biển: Vẫn rác chất dẻo!

Năm nay, Tổng thư ký LHQ Kofi Annan đã có thông điệp thúc giục các chính phủ, các nhà doanh nghiệp, cùng các cá nhân ở khắp nơi trên toàn thế giới "làm mới lại" sự tôn trọng biển và đại dương, nơi khởi nguồn tất cả sự sống trên Trái đất; cũng như làm hết sức mình để đảm bảo sự bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên cực kỳ phong phú này của thế giới cho các thế hệ tương lai.

Theo ông Kofi Annan, mặc dù đã có các định chế như Kế hoạch hành động toàn cầu để bảo vệ môi trường biển từ các hoạt động trên đất liền, Công ước LHQ về Luật Biển, cùng kế hoạch hành động của Tổ chức Lương Nông thuộc LHQ (FAO) về nghề cá, song vẫn không đủ ngăn chặn sự suy giảm tiếp tục của nguồn dự trữ cá trên toàn cầu, cùng sự gia tăng mức độ thoái hoá của môi trường biển. "Vì vậy, chủ đề của Ngày Môi trường Thế giới năm nay nhấn mạnh: Xã hội không thể tiếp tục xem các biển và các đại dương trên thế giới như những bãi rác thải của mình, hay như nguồn tài nguyên phong phú không bao giờ cạn!" - ông nói.

Theo UNEP, có 50 sự kiện chủ yếu về biển và đại dương mà mỗi người cần biết rõ. Xin tóm lược các sự kiện này để các bạn dễ theo dõi một cách có hệ thống:

● Biển và đại dương bao phủ 70% bề mặt Trái đất. Trên 90% sinh khối của Trái đất nằm trong biển và đại dương. (Đọc thêm trên VietNamNet: Thám hiểm đáy đại dương - khát vọng và thử thách)

Trên 3,5 tỷ người lệ thuộc vào nguồn thực phẩm sơ cấp từ biển. Trong 20 năm tới, con số này có thể tăng gấp đôi: 7 tỷ người. (Đọc thêm trên VietNamNet: Những khoản vay nhỏ để... sống và bảo tồn biển / Ngư dân: Người bảo vệ loài hải cẩu thầy tu)

40% dân số thế giới sống trong phạm vi 60km ven biển. Đến năm 2010, sẽ có 80% loài người sống trong phạm vi 100km ven biển. Trong khi đó, 60% đất ven bờ ở Thái Bình dương, cùng 35% đất ven bờ ở Đại Tây dương lùi dần vào 1m/năm.

Trung bình mực nước biển dâng lên khoảng 10-25cm trong 100 năm qua. Do hiện tượng ấm hoá toàn cầu, nếu băng tan ở Bắc Cực, các đại dương và biển sẽ dâng lên... 66m.

● 80% nguồn ô nhiễm ở các biển và đại dương đến từ các hoạt động trên đất liền. Những trường hợp tử vong và bệnh tật gây ra bởi các vùng nước ven bờ đã gây tổn thất 12,8 tỷ USD/năm cho nền kinh tế toàn cầu. Trong đó, chỉ riêng tác hại của bệnh viêm gan do dùng hải sản nhiễm độc đã làm tổn thất 7,2 tỷ USD/năm.

● Hàng năm, khoảng 100 triệu cá mập bị giết để lấy thịt và vây cá. Các hoạt động săn bắt cá voi nhỏ, cá heo cũng gây tử vong cho khoảng 300.000 cá thể. (Đọc thêm trên VietNamNet: Đánh cá bất hợp pháp - một loại cướp biển / Rùa biển: Bao giờ thoát kiếp nạn... lưỡi câu? / Đồi mồi Việt Nam, Indonesia: Trước nguy cơ tuyệt chủng...)

● Mỗi năm, rác thải là chất dẻo đã làm chết trên một triệu chim biển, 100.000 động vật biển và cơ man không biết bao nhiêu là cá. 

Rác chất dẻo: Mối nguy trăm năm!

Trong khi các sinh vật biển bị chết vì chất dẻo sẽ phân huỷ thì bản thân chất dẻo lại không phân huỷ mà tồn tại lâu dài trong hệ sinh thái, làm chết thêm nhiều sinh vật biển khác. (Đọc thêm trên VietNamNet: Đại dương = "thùng rác lớn"!)

● Sự bùng nổ tảo độc do hiện tượng phú dưỡng trong môi trường biển (chủ yếu do ni-tơ từ phân bón nông nghiệp theo các dòng sông đổ ra biển, tích luỹ với nồng độ lớn sẽ tạo nên hiện tượng khử ô-xy trong nước biển), đã tạo ra khoảng 150 "vùng chết" ven bờ - với diện tích dao động từ 1 tới 70.000km2/vùng.

● Trên 90% hàng hoá giao thương giữa các nước được chuyên chở bằng đường biển.

● Ước tính mỗi năm có khoảng 21 triệu thùng (đơn vị dung tích, bằng khoảng 150l/thùng) dầu chảy ra biển do các hoạt động trên đất liền và các hoạt động rử két dầu của các tàu biển.

Các tàu chở dầu chuyên chở 60% (xấp xỉ 2 tỷ tấn) dầu tiêu thụ trên thế giới. Trong thập niên vừa qua, trung bình mỗi năm có 600.000 thùng dầu đã bị đổ ra biển do các tai nạn tràn dầu từ các tàu biển, tương đương 12 lần so với mức thảm hoạ tràn dầu từ tàu dầu Prestige năm 2002.

Nước dằn: Muời tỷ tấn được xả ra hàng năm!

● Mỗi năm, có 10 tỷ tấn nước dằn được chở đi khắp thế giới và thải ra, tạo nên sự xâm hại của các loại sinh vật biển nguy hiểm, gây hại cho các loài bản địa và thiệt hại cho các nền kinh tế địa phương, lãnh thổ. (Đọc thêm trên VietNamNet: Nước dằn và cuộc xâm lăng của sinh vật xâm hại)

● Ô nhiễm, sự xâm hại của các loài không phải bản địa, cùng sự biến đổi của các sinh cảnh ven bờ đang là mối đe doạ không ngừng tăng lên đối với các hệ sinh thái biển quan trọng như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và các rạn san hô. (Đọc thêm trên VietNamNet: Cá cảnh trốn thoát đe doạ hệ sinh thái biển)

● Mặc dù san hô chỉ bao phủ chưa đến 0,5% đáy biển song có đến trên 90% các loài sinh vật biển phụ thuộc gián tiếp hay trực tiếp vào các rạn san hô. Dải san hô ngầm Great Barrier ở Australia, dài khoảng 2.000km, có thể được nhìn thấy từ... Mặt trăng.

Săn cá san hô bằng cyanide: Cực kỳ nguy hiểm!

Có khoảng 4.000 loài cá san hô, chiếm khoảng 1/4 trong tổng số các loài cá biển. (Đọc thêm trên VietNamNet: Săn cá san hô: Sinh nghề tử nghiệp!)

Các dải san hô nhiệt đới, bao bọc đáy bờ của 109 quốc gia, phần lớn đã kém phát triển. Sự suy thoái rõ rệt của các rạn san hô xuất hiện ở 93 quốc gia. Năm 1998, 75% dải san hô trên thế giới bị ảnh hưởng bởi hiện tượng tẩy trắng san hô (có 16% san hô bị chết).

Gần 60% các dải san hô còn sót lại trên thế giới đang đối mặt với nguy cơ biến mất trong 30 năm tới do sự phát triển ven bờ của con người, do trầm tích, do các hoạt động đánh bắt cá mang tính huỷ diệt và hoạt động du lịch, do ô nhiễm, và do cả sự ấm hoá toàn cầu.

(Đọc thêm trên VietNamNet: Đà Nẵng: Các rạn san hô vùng ven bờ bị đe dọa / Nhạy cảm san hô: Lời kêu cứu từ biển / Đánh cá không lành mạnh: San hô nước lạnh gặp nguy!)

Rừng ngập mặn.

●  Rừng ngập mặn là "chiếc nôi" cho 85% loài cá thương mại ở vùng nhiệt đới. Tuy vậy, do gây ô nhiễm hoá chất và phân bón trong nước, các trại tôm là nguyên nhân quan trọng trong việc phá huỷ gần 1/4 diện tích rừng ngập mặn trên thế giới. (Đọc thêm trên VietNamNet: Tài nguyên biển, sinh cảnh ven biển Việt Nam bị đe dọa!)

Chúng ta muốn biển và đại dương sống hay chết?

Chắc chắn ai cũng muốn trả lời, rất thật lòng, theo hướng tích cực. Thế nhưng những hành vi cụ thể để bảo tồn biển lắm khi vẫn bị chi phối theo quán tính, theo sức ì tâm lý bắt nguồn từ một số thói quen xấu của cá nhân, hay của cả một cộng đồng, không chỉ ở một nước.

Vì vậy, cần soi rọi lại trong tâm tưởng của mình, nhất là khi chúng ta là người Việt Nam, có cả một vùng biển rộng theo suốt chiều dài đất nước.

Có bao giờ bạn nghĩ rõ ràng hơn, sâu sắc hơn về một Việt Nam Biển?

● Nhân Ngày Môi trường Thế giới, Tổ chức Tình nguyện Liên Hiệp Quốc (UNV) vừa phát động cuộc thi “Sáng kiến khuyến khích hoạt động tình nguyện vì mục tiêu phát triển thiên niên kỷ” tới tất cả bạn trẻ Việt Nam không quá 25 tuổi. Giải thưởng là một khoản tài trợ trị giá 1.000 USD.
 
Bài dự thi gởi về: UNV, 25-29 Phan Bội Châu, Hà Nội; hoặc gởi email đến unv@undp.org.vn trước ngày 15-7

● Linh Chi (tổng hợp)

Gửi tin qua E-mail In tin Gửi phản hồi