Trương Nhân – ‘’Nữ hoàng rác’’

Chỉ năm năm trước đây, Trương Nhân và chồng còn đi vòng quanh nước Mỹ trên chiếc xe tải nhỏ xin và thu gom giấy phế liệu ở các bãi rác.

Trương Nhân - người phụ nữ giàu có nhất Trung Quốc.

Bà và chồng - một bác sĩ nha khoa đã thành lập công ty vào những năm 90 chuyên thu gom giấy để tái chế và chở về Trung Quốc. Đây là một bước tiến mới so với hồi ở Hồng Kông, nơi bà đã mở một công ty giao dịch giấy với giá 3.800USD nhằm đáp ứng tình trạng thiếu giấy ‘’kinh niên’’ của Trung Quốc.

"Tôi nhớ sau này có một người đàn ông cùng kinh doanh ngành giấy nói với tôi rằng, giấy vụn giống như một khu rừng tự bản thân nó có khả năng tái sinh, từ đời này sang đời khác’’, bà Trương nói.

Bằng mọi cách, Trương đem ký ức ấy tới ngân hàng. Và kết quả là, qua công việc kinh doanh, hiện nay, bà trở thành một người phụ nữ giàu hơn hầu như mọi phụ nữ khác trên thế giới, gồm cả Oprah Winfrey, Martha Stewart, và Giám đốc eBay, Meg Whitman. Tài sản cá nhân của Trương Nhân ước tính đã vượt quá con số 1,5 tỉ USD.

Các công ty chi nhánh của bà Trương đứng đầu trong ngành thu gom giấy phế liệu từ Mỹ và châu Âu, rồi chở về Trung Quốc và tái chế chúng thành dạng bìa các tông, sau đó dùng để làm thành những chiếc hộp gói đồ chơi, đồ điện tử và đồ gỗ được đóng tem ‘’Made in China", cuối cùng lại lên thuyền xuyên đại dương đến với các khách hàng phương Tây.

Sau khi những chiếc hộp ‘’ra đi’’, chu trình lại bắt đầu.

Cuối năm ngoái, Tạp chí Forbes đã bình chọn Trương Nhân là người phụ nữ giàu có nhất tại Trung Quốc. Bà thậm chí có thể là người phụ nữ tự lập giàu nhất thế giới, đối thủ của nhiều tên tuổi khác, như Giuliana Benetton, người bắt đầu công ty chuyên doanh quần áo Italia với các anh em ruột và Rosalia Mera, người đồng sáng lập Zara (cùng với chồng cũ), hãng bán lẻ quần áo Tây Ban Nha.

Hầu hết tài sản của những người phụ nữ giàu nhất thế giới là được thừa kế: từ chị em Walton của Wal-Mart lẫy lừng đến các cô con gái của những người đàn ông tạo nên những thanh kẹo Mars ngọt ngào, chủ hãng mỹ phẩm L’Or¨¦al và BMW.

Nhưng đó không phải là đúng trong trường hợp của Trương Nhân. Bà bắt đầu từ một nền tảng hết sức khiêm tốn, con gái một sĩ quan quân đội. Và bây giờ, bà thống trị thế giới giao dịch giấy với những tập đoàn lớn, một ở Đông Quản, phía ngoài Hồng Kông và một ở Los Angeles.

"Bà ấy là người nhìn xa trông rộng’’, Herman Woo, một nhà phân tích tại BNP Paribas - vốn giúp công ty của Trương Nhân niêm yết trên thị trường chứng khoán Hồng Kông – nói. ‘’Bà ấy không ngại ngần đặt rất nhiều tiền bạc ngay từ lúc bắt đầu, để xây dựng công ty’’.

Công ty mang tên Giấy Cửu Long, hiện nay là nhà sản xuất giấy lớn nhất Trung Quốc. Công ty này đã tăng gần 500 triệu USD kể từ khi niêm yết tại Hồng Kông tháng 3 năm ngoái.

Kể từ đó, cổ phiếu của Cửu Long tăng gấp bội, đem lại cho công ty giá trị thị trường nhiều hơn 5 tỉ USD. Gia đình của Trương kiểm soát khoảng 72% cổ phiếu công ty, và trở thành một trong những gia đình giàu có nhất Trung Quốc.

Công ty có quy mô nhỏ hơn của Trương tại Mỹ - công ty Chung Nam có trụ sở ở Los Angeles, là một trong những công ty giao dịch giấy lớn nhất thế giới, có mối quan hệ chặt chẽ với các xưởng tái chế ở khắp New York, Chicago và California.

Không có công ty ở Mỹ nào gửi quá nhiều nguyên vật liệu đến Trung Quốc trong vô vàn container như Chung Nam. Công ty này đã chiếm vị trí đầu bảng trong danh sách các nhà xuất khẩu Mỹ tới Trung Quốc ở năm thứ năm liên tiếp vào năm 2005, theo Piers Global Intelligence – chuyên cung cấp dữ liệu xuất - nhập khẩu.

Giờ đây, khi ngành công nghiệp giấy đang dịch chuyển về Trung Quốc, nơi có nhân công và giá đất rẻ, Trương cùng Cửu Long cam kết bắt kịp các tập đoàn giấy toàn cầu như International Paper, Weyerhauser và Smurfit Stone.

"Mục tiêu của tôi là đưa Cửu Long, trong ba hoặc năm năm trở thành công ty hàng đầu về sản xuất hộp các tông’’, Trương mạnh mẽ tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn ngắn tại Hồng Kông. "Mong ước của tôi luôn luôn là nhà lãnh đạo trong một ngành công nghiệp’’.

Trương hiếm khi trả lời phỏng vấn và khi bà làm, mọi việc đều diễn ra dứt khoát, ngắn gọn, đúng ‘’tác phong quân đội’’. Trương không đi vào chi tiết những gì bà làm cho cơ đồ của mình. Bà chỉ trả lời đơn giản: ‘’Tôi là một nữ doanh nhân thực sự’’.

Trương là chị cả trong gia đình có tám người con ở tỉnh Hắc Long Giang – giáp biên giới với Nga. Trong thời kỳ Cách mạng văn hoá, cha bà bị bỏ tù. Khi thời kỳ này kết thúc năm 1976, cha bà được tự do. Trương Nhân trở thành một kế toán viên.

Vào đầu những năm 80, khi kinh tế Trung Quốc có những đổi thay lớn, bà chuyển đến Thâm Quyến, một trong những khu vực đầu tiên của đại lục được phép tiếp nhận vốn nước ngoài để phát triển. Tại đây, bà làm việc trong một công ty giao dịch giấy liên doanh giữa nước ngoài và Trung Quốc.

Năm 1985, bà lập công ty tại Hồng Kông. Ng Weiting, cộng sự của Trương Nhân những năm 80 nhớ lại, bà thường quan sát tỉ mỉ việc làm của công nhân. "Khi công nhân yêu cầu tăng lương, bà sẽ đáp ứng nếu có thể. Nhưng khi họ phạm lỗi, bà phê bình rất gay gắt. Bà có sự phân biệt rõ ràng giữa thưởng và phạt’’.

Các nhà phân tích cho rằng, cá tính sôi nổi của bà Trương đã giúp bà trở thành một nữ doanh nhân vĩ đại, một người am hiểu thị trường.

Trương Nhân nói, đôi khi bà cũng gặp sự đe doạ từ các đối thủ, nhưng đó không hẳn là vấn đề với một phụ nữ. ‘’Thực tế, tôi không thấy khó khăn, tôi thấy đàn ông tôn trọng tôi’’.

Sau khi thị trường giấy Hồng Kông trở nên quá nhỏ với tham vọng của Trương Nhân, bà tới Los Angeles năm 1990 và kết hôn với ông Lưu Minh Chung - người sinh ra ở Đài Loan, lớn lên tại Brazil và nói thành thạo tiếng Anh.

Họ cùng nhau thành lập công ty Chung Nam America. Bấy giờ, nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh đang rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu thô trầm trọng, và đại lục bắt đầu hướng ra nước ngoài tìm kim loại vụn và giấy đã qua sử dụng. Trương Nhân là một trong những người đầu tiên bán giấy vụn về Trung Quốc.

Giấy sản xuất của Trung Quốc khi ấy chất lượng thấp, thường làm từ tre, rơm rạ hay cỏ. Phần lớn giấy làm từ Mỹ và châu Âu đều từ bột gỗ.

Chung Nam nhanh chóng ký các hợp đồng với những bãi phế liệu ở Mỹ và bắt đầu chuyên chở hàng container giấy khổng lồ về Trung Quốc. Nhu cầu giấy ngày càng tăng mạnh, vào năm 1995, bà Trương (tên Hồng Kông là Cheung Yan) trở về Trung Quốc, thành lập công ty Cửu Long, mở cơ sở sản xuất giấy đầu tiên ở Đông Quản - một trung tâm sản xuất chế tạo đông đúc tại tiểu vùng sông Châu Giang - gần Hồng Kông. Ông Lưu làm Tổng giám đốc, bà Trương đảm nhận chức vị chủ tịch.

Một thập niên sau, công ty đã có 11 nhà máy làm giấy cỡ lớn, 5.300 công nhân, doanh thu hàng năm đạt 1 tỉ USD và có một cơ sở lớn mới đang xây dựng tại một trung tâm xuất khẩu lớn khác của đại lục – khu vực tiểu vùng sông Dương Tử, gần Thượng Hải. Báo cáo lợi nhuận năm ngoái tăng 349% lên mức 175 triệu USD.

Cửu Long giờ đây là một trong những công ty giấy tăng trưởng nhanh nhất, nhưng vẫn chưa thể đáp ứng đủ nhu cầu bìa các tông – nguyên liệu để làm hộp gói bởi tốc độ bùng nổ trong kinh tế và xuất khẩu của Trung Quốc.

Các công ty giấy nước ngoài tỏ ra khá chậm chạp trong việc xây dựng nhà máy quy mô ở Trung Quốc, và những nhà sản xuất đại lục đã nhanh chóng nắm bắt lợi thế đó. Họ có nguồn than rẻ, giá lao động thấp và máy móc tối tân, trong khi các nhà máy sản xuất giấy ở Mỹ và châu Âu thường dùng máy móc cũ, kém hiệu quả hơn từ những thập niên 70, 80.

"Hiện nay, tình hình rất khó khăn với các công ty Mỹ muốn xâm nhập vào ngành này’’, Woo tại BNP Paribas phân tích. "Tôi thấy rằng năm, sáu năm trước, họ đã tìm kiếm cơ hội những vẫn chưa làm gì cả. Bây giờ, tập đoàn giấy lớn nhất là Smurfit Stone. Weyerhauser đứng thứ hai. Tới năm 2008, Cửu Long có thể vươn lên hạng nhất’’.

Phần lớn các nhà phân tích đều ca ngợi bà Trương, mặc dù có một số lời phê bình về việc bà đã bổ nhiệm con trai 25 tuổi vào ban giám đốc của Cửu Long. Bà Trương đã mạnh mẽ bảo vệ quyết định của mình. Bà tuyên bố, con trai bà đủ tư cách và năng lực đảm nhận vị trí được bổ nhiệm và Cửu Long, sau tất cả là một công ty gia đình.

Năm nay, Trương Nhân đã vươn lên thứ 5 (từ thứ 107 năm ngoái) trong xếp hạng những người giàu có nhất Trung Quốc.

Bà Trương vẫn chưa để mất tham vọng của mình. Đôi khi, có người gọi bà là ‘’Nữ hoàng rác’’, bà không phủ nhận. Nhưng bà nói. ‘’Một ngày nào đó, tôi sẽ được biết tới với danh xứng Nữ hoàng hộp các tông’’.

• Kỳ Thư (Theo Trung Quốc ngày nay)