221
5082
Chuyên đề
chuyende
/vanhoa/chuyende/
858412
Tượng đài chất liệu đồng: Gỉ, rỗ... là đương nhiên!
1
Article
443
Văn hoá
vanhoa
/vanhoa/
Tượng đài chất liệu đồng: Gỉ, rỗ... là đương nhiên!
,

(VietNamNet) - Các công trình tượng đài chất liệu đồng có tầm cỡ quốc gia như Tượng đài Lý Thái Tổ; Tượng đài công nhân Việt Nam, Bức phù điêu Hà Nội mùa đông năm 46...  liên tiếp bị ôxi hóa, rạn gỉ, lên mốc xanh...

Soạn: HA 940051 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Ông Nguyễn Văn Ứng - Nghệ nhân đúc đồng làng Ngũ Xã. Ảnh: Phạm Hải

Sau khi tìm hiểu và tiếp cận thực tế tại hiện trường, nhóm PV đã có trao đổi với nghệ nhân Nguyễn Văn Ứng – một nghệ nhân đúc đồng lâu năm của làng nghề Ngũ Xã để tìm hiểu rõ thêm những nguyên nhân dẫn tới sự việc trên. 

 Ông có nghe thông tin những công trình đài tưởng niệm sử dụng chất liệu đồng bị xuống cấp nhanh chóng sau một thời gian ngắn chưa? Cụ thể ở đây là sự xuất hiện của những vết ran nứt và ôxi hóa?

- Tôi có được nghe. Thực ra các công trình nào để ngòai trời cũng đều chịu chung số phận như thế cả, đấy chỉ là vấn đề thời gian mà thôi.

Nhưng thưa ông, đây là các công trình rất lớn được đúc bằng đồng, một chất liệu khá bền, nếu không muốn nói là vĩnh cửu, nhất lại bị xuống cấp nhanh như vậy, hình như chưa đầy 4 năm?

- Đồng cũng thế, ngay cả để trong nhà nếu không được lau chùi cẩn thận thì cũng bị mốc xanh, đến vàng để lâu người ta cũng còn phải đánh lại nữa là. Nhưng thực tế thì có nhiều cách để làm giảm sự xuống cấp đó.

Soạn: HA 940033 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Phù điêu Hà Nội mùa đông năm 46 vừa nứt vừa lên mốc xanh không đều. Ảnh: Lê Anh Dũng.
Soạn: HA 940025 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Tượng đài Công nhân Việt Nam bị mốc không đều. Ảnh: Lê Anh Dũng.
Soạn: HA 940053 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Phù điêu Hà Nội mùa đông năm 46 bị nứt, gỉ, lên mốc toàn bộ phần chân đế. Ảnh: Lê Anh Dũng
Soạn: HA 940045 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Tay tượng Lý Thái Tổ bị nứt, gỉ quá nhiều. Ảnh: Lê Anh Dũng.

Đó là những cách nào thưa ông?

- Người làm nghề chúng tôi chú trọng vào khâu chọn nguyên liệu, các công trình ngoài trời như vậy bắt buộc phải được đúc bằng thứ đồng tốt nhất, tức là đồng đỏ. Khi mua đồng phải kiểm tra thật kỹ. Ngày xưa các cụ nhà tôi gọi là xem “răng đồng” tức là bẻ ra thấy đỏ thì là đồng tốt, còn cứ trắng bệch ra thì có nghĩa là đồng nhiều tạp chất, thì phải loại bỏ ngay. Bị ôxi hóa nhanh như vậy có thể là đồng có quá nhiều tạp chất.

Hơn thể nữa, người thợ khi đúc phải có kinh nghiệm luyện kim. Mỗi làng nghề có một bí quyết luyện kim khác nhau, vì người làm nghề thì nghèo, phải mua đồng phế liệu từ những nồi, ang mâm, chậu...chúng tôi gọi đó là đồng thịt. Người luyện đồng phải cố gắng loại bỏ càng nhiều tạp chất càng tốt, để sao khi nấu xong rót ra khuôn, nước đồng chảy ra phải trong văn vắt. Làm nghề dày tuổi thợ phải hết sức chú ý đến quá trình luyện kim. Rồi còn quá trình nung khuôn, rót khuôn nữa chứ

Vậy có thể có một kết luận nào đó cho việc xuống cấp ở các tượng đài không?

Cũng chưa có thể kết luận sớm được điều gì vì nó rất có nhiều nguyên nhân

Nếu như các công trình có những vết rạn và lên mốc như vậy thì có thể xảy ra các trường hợp như là: Đồng lẫn quá nhiều tạp chất, thiếu kinh nghiệm luyện kim, hoặc là quá trình nung khuôn, rót khuôn nung khuôn chưa được chín nên rót đồng bị sôi, bề mặt dễ có những vết rỗ, rạn do tinh thể đồng không đặc, xốp, tạp chất càng nhiều thì các vết rạn ăn sâu rất khó xử lý. Điều này nhiều khi cũng khó tránh được, ngay cả tôi ngày xưa cũng từng mắc phải.

Nhưng rõ ràng là các công trình bị xuống cấp nhanh quá, nếu so với các công trình của các nghệ nhân ngày xưa đúc. Có thể thấy rõ điều này khi so sánh tượng đài Lý Thái Tổ mới đúc với tượng đài vua Lê Thái Tổ được đúc vào đầu thế kỷ?

 - Tôi biết tượng đài đó, tượng vua Lê được đúc đầu thế kỷ từ hội Khai Trí Tiến Đức đặt ông cụ Đồng, tôi gọi cụ bằng bác. Bức tượng ấy do ông Hoàng Cao Khải bắt phải đặt ở chỗ đó, do ngày xưa tây nó dựng một tượng đài một ông toàn quyền nào đó đặt bên kia hồ. Tượng vua Lê chỉ gươm là chỉ vào ông tây đó thể hiện cái tự cường thầm kín của dân mình, nhiều người không hiểu được điều đó. Quả thật là bức tượng đó cho đến bây giờ chẳng bị làm sao cả.

Bức tượng Huyền Thiên trấn võ của ông cụ Trùm Trọng nhà tôi cũng thế, 400 năm rồi. Bức tượng Adidà hơn chục tấn đặt ở chùa Thần Quang càng ngày càng đẹp.

Ông Nguyễn Phú Cường – Phó vụ trưởng vụ Mĩ Thuật - Nhiếp Ảnh:

 

Phải trùng tu tôn tạo lại thôi!

Tình trạng rỗ tượng đài là chuyện đương nhiên, điều này càng phản ánh đúng kinh tế Việt Nam. Trình độ đúc đồng Việt Nam vẫn đang ở mức độ thủ công, dẫn đến gỉ là đương nhiên! Hiện nay, không có loại đồng không gỉ, mới chỉ có thép không gỉ mà thôi. Ngay như tượng đài Lê Nin do Liên Xô làm, vẫn gỉ như thường. Tại sao không nói về tượng Lê Nin lại cứ nói về nhữung tượng đài trên là gỉ nhất? Gỉ tượng đài có 3 lý do:  Nghệ nhân thủ công; Thời tiết khắc nghiệt và Công nghệ luyện kim đồng không cao. Theo tôi,  nên đưa công nghệ nước ngoài vào.

Muốn tránh gỉ tượng đài bây giờ chỉ có sơn! Phải trùng tu tôn tạo lại thôi!

  • Từ Nữ Triệu Vương (thực hiện)

Bản thân ông cũng là người từng đúc rất nhiều tác phẩm lớn, và được đặt ngoài trời?

 - Tôi cũng đúc nhiều bức tượng lớn từ 2 đến 15 tấn, nhưng bây giờ cũng chẳng hề sao cả, bức tượng phật Adidà nặng hơn 5 tấn đặt ở sân chùa Vạn niên, mấy năm rồi cũng có sao đâu.

Tất nhiên làm nghề thì có có những lúc làm hỏng, ngay cả thế giới muốn bay vào vũ trụ thì cũng có lúc chết người. Nhưng phải thật cẩn thận được không phải cái gì muốn sai là sửa được.

Vậy theo ông những công trình trên có sửa chữa được không?

Sửa được chứ, nhưng các cụ vẫn dạy rồi, “mất công kéo đi chẳng tày dận lại”, cũng phải xem kỹ vì nếu vết ăn sâu quá thì cũng nhọc công đấy!

Và vấn đề cuối cùng là phải bảo quản nó thế nào?

 - Công trình nào thì cũng phải bảo quản ví như ngôi nhà của mình thôi cũng phải có lúc trung tu, đại tu. Một sản phẩm làm ra thì dăm ba ngày phải lau chùi cẩn thận, thì nó mới bền, các cụ bảo của bền tại người mà. Nhưng ở mình thì có một chuyện buồn là nhiều khi anh có thể bỏ công sức, tiền của và thời gian để lau chùi cho cái của anh, nhưng các công trình công cộng thì cha chung chẳng buồn khóc. Bản thân các tác phẩm của tôi trước khi xuất xưởng cũng phải để một thời gian để sơn trống gỉ, chống bào mòn, rồi cũng nhắc người ta năng chăm sóc, đừng vin vào nó là đồng là đá thì có thể vĩnh cửu được. Vĩnh cửu là ý thức với văn hoá của con người thôi.

  • Trần Ngọc Linh

Bạn nghĩ gì về công tác bảo quản các tượng đài ngoài trời như thế này?

,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,