Báo điện tử chính thống hàng đầu Việt Nam
Cộng đồng Kinh tế ASEAN: Cơ hội và thách thức

Bất luận điều kiện nào, cũng phải củng cố, duy trì

“Bất luận trong điều kiện nào, ta luôn phải củng cố và duy trì quan hệ với các nước láng giềng, điển hình là ASEAN”, nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan đúc kết.

Xem lại kỳ 1; Xem lại kỳ 2

Mời xem video tại đây:

Nhà báo Hoàng Hường: Vừa rồi có một sự kiện được dư luận đặc biệt quan tâm, đó là sự ly khai của nước Anh ra khỏi liên minh EU (Brexit). Nhiều người băn khoăn tự hỏi, chuyện xảy ra ở châu Âu liệu có tác động Domino, các tổ chức hợp tác khác như ASEAN của chúng ta có thể rút ra bài học quan trọng nào để củng cố mối đoàn kết bền vững?

Ông Vũ Khoan: Nhìn rộng Hiện tượng Brexit, mỗi quốc gia đều có lợi ích riêng của mình.

Một ngoại trưởng Anh đã nói: “không có bạn hay kẻ thù vĩnh viễn, chỉ có lợi ích vĩnh viễn” Câu chuyện Brexit cũng vậy. Làm sao tìm được sự hài hoà làm chìa khoá giải quyết vấn đề. ASEAN đã tìm được chìa khoá để xử lý mối quan hệ chung và riêng.

Hiện không thể nói trước có một “exit” nào ở Đông Nam Á hay không, nhưng vấn đề chung/riêng cần được đặc biệt chú trọng, nếu không hậu quả sẽ nghiêm trọng.

TS Võ Trí Thành: EU và ASEAN có rất nhiều điểm khác biệt.

Thứ nhất, ngay trong quá trình phát triển và nâng cấp EU, nước Anh đã có rất nhiều điều không hài lòng. Thêm nữa, cách ứng xử gần đây của EU như kết nạp thành viên mới, xử lý khủng hoảng nợ công ở Hy Lạp, ứng xử với dòng người di cư… nước Anh có rất nhiều điều khác biệt. Trong khi Anh có vị thế rất lớn trong EU, nhưng Anh cảm nhận những ứng xử ấy không phù hợp với cách họ muốn dẫn đến mâu thuẫn. Nhiều nhóm xã hội cảm nhận chi phí nước Anh bỏ ra chênh lệch với lợi ích thu lại, họ chịu thiệt. Đó là lý do rất căn cơ khi đa số người Anh lựa chọn rời khỏi EU. ASEAN tuy có nhiều khác biệt nhưng chưa đến mức gây bức bối cho thành viên nào, nên vẫn giữ được sự đồng thuận.

Thứ hai, đến nay chỉ có nước bên ngoài muốn gia nhập ASEAN, chứ chưa nước nào có ý định rời bỏ. ASEAN chấp nhận nguyên tắc đi chậm, tuy có thể có những cản trở, nhưng bền vững, không tạo ra những cú sốc và xung đột lớn dẫn đến đổ vỡ.

Bất luận điều kiện nào, cũng phải củng cố, duy trì
TS. Võ Trí Thành

TS Đỗ Đức Định: Theo những thông tin tôi có được, các nhà lãnh đạo ASEAN đã phần nào cân nhắc, lựa chọn - ngay việc đặt tên ASEAN là khi là hiệp hội, chưa phải là cộng đồng hay liên minh khi so sánh việc hội nhập ở các khu vực khác – đã có những dự đoán. Ví dụ: nhân sự kiện Brexit, người ta trích lại câu nói của ông Lý Quang Diệu năm 2013: “làm theo cách như EU, ASEAN không thể thắng lợi”. Và “rất có thể không chỉ ASEAN mà EU cũng có vấn đề”.

Đến Liên minh Châu Âu hiện nay, hai nước đứng đầu là Đức và Anh. Mỗi năm Anh phải đóng 8 tỷ EUR cho EU, Anh không thể gánh nổi. Giờ người ta đặt câu hỏi: sau Anh, Đức có tiếp tục gánh nổi? Ý, Pháp có gánh được không? Và gánh cho những đối tượng hưởng lương rất cao như Hy Lạp, Đông Âu. Trong bối cảnh đó, đến nay ASEAN chưa có tư duy: Ai là người gánh?

Năm 1997 – 1998, Đông Nam Á xảy ra cuộc khủng hoảng tiền tệ, có nước đã đề nghị Singapore đứng ra đứng ra dùng đồng tiền Singapore làm đồng tiền chung ASEAN, Singapore đã từ chối thẳng thừng, cho là nền kinh tế Singapore không đủ gánh vác. Người ta đã có những nhìn nhận sớm từ lúc đó: 1, ai đó gánh quá nặng sẽ bị bung ra; 2, ASEAN đã chọn được những nguyên tắc quan trọng để tồn tại bền vững: a) đồng thuận; b) thống nhất trong đa dạng, do có nhiều nền văn hoá, tôn giáo khác nhau nên ASEAN tôn trọng từng nước riêng lẻ nhưng vẫn thống nhất được trong khối; c) tôn trọng độc lập chủ quyền nhưng đẩy mạnh hợp tác.

Nhờ những nguyên tắc trên ASEAN giữ được sự đoàn kết, bền vững; tránh được sự đổ vỡ như Brexit. Cho đến nay tuy có những điểm không hoàn toàn hài lòng nhưng không có nước thành viên nào có ý định rời ASEAN.

Nhà báo Hoàng Hường: Nhìn lại chặng đường gia nhập ASEAN, đâu là những dấu mốc đáng ghi nhận của Việt Nam?

TS Võ Trí Thành: Trước hết phải khẳng định: ASEAN rất có giá trị cho Việt Nam: từ tự do hoá, kinh tế thị trường và phân bổ nguồn lực. ASEAN thực sự thể hiện cách đi và cách chơi của Việt Nam. Khác với nhiều nước, ta đi từ khu vực, từ các nước láng giềng, từ những nước có trình độ không quá khác biệt với ta để học hỏi. Có thể nói gia nhập ASEAN giống như một bài tập lớn để Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn với WTO và với các đối tác khác.

 

Thứ hai, ASEAN có sự đặc biệt, phù hợp với quá trình cải cách và hướng phát triển của Việt Nam. ASEAN nhấn mạnh và ngang bằng giữa cường thịnh, thịnh vượng và thu hẹp khoảng cách phát triển; chú trọng hỗ trợ những nhóm yếu thế để tất cả có thể hưởng lợi trong quá trình hội nhập và phát triển. Trong ASEAN, Việt Nam có tư thế đàm phán tốt hơn.

Không thể phủ nhận, đến nay, Việt Nam thậm chí đã có những bước đi mạnh hơn những nước gia nhập ASEAN trước như ký kết tham gia các hiệp định như TPP, Hiệp định thương mại tự do với EU, những hiệp định có chất lượng rất cao.

TS Đỗ Đức Định: Chúng ta đang tiến dần cùng các nước ASEAN. Đến nay chưa thể nói ASEAN đã mang lại kết quả rất lớn, tổng giá trị thương mại nội khối ASEAN so với tổng giá trị ngoại thương ra ngoài khối thì ASEAN chỉ chiếm 25%. Nhưng nếu ta nhìn sự tiến bộ của ASEAN với khoảng 10 năm trước đây, giá trị thương mại nội khối ASEAN chỉ chiếm 17 – 18%, đến 25% là khá lớn. 

Bất luận điều kiện nào, cũng phải củng cố, duy trì
Các vị khách mời tại tọa đàm

Trong bối cảnh đó, đối với Việt Nam rất quan trọng. Thị trường khu vực không lớn nhưng ngày càng nâng lên, chiếm tỷ trọng cao hơn so với nhưng thị trường lớn của ta như Mỹ, Châu Âu hay Trung Quốc. Điều đó cho thấy lợi ích của ASEAN không nhanh, không thật lớn nhưng tiến tương đối đều.

Thứ hai, trong quá trình hợp tác với ASEAN, ta bắt đầu từ nền kinh tế tập trung, ta đã học được rất nhiều, đến nay ta đã có nhiều điểm có thể cạnh tranh. Ví dụ: từ lúc thiếu đói gạo, đến nay ta đã xuất khẩu gạo, các doanh nghiệp phát triển…

Một điểm nữa, trước đây trong nền kinh tế tập trung, có một số điểm ta coi đó là nhất, nhưng bây giờ chúng ta thấy rằng phải thay đổi.

Gần đây nhất, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói quốc doanh phải nhỏ đi. Các nước đã đúc kết: quốc doanh chỉ làm những việc mang tính quốc gia, an ninh hay những việc của Nhà nước và cộng đồng mà tư nhân không làm được. Chúng ta lại coi quốc doanh là chủ đạo nên cứ đầu tư cho quốc doanh, đến bây giờ ta đã nhận ra khu vực quốc doanh có hiệu quả thấp nhất, cần phải thu hẹp, chuyển sang kinh tế thị trường. Đó là bài học cho chặng đường trước mắt.

Ông Vũ Khoan: Tôi cảm nhận mấy điều: Thứ nhất, từ chỗ là kẻ thù, giờ các nước Đông Nam Á thành bạn bè. Trước khi vào ASEAN, Việt Nam bị vây quanh bởi các nước thù địch, giờ vòng vây là các nước hữu nghị. Đầu những năm 1990, để bình thường hoá quan hệ, phá bao vây cấm vận ta quyết định theo nguyên tắc: Láng giềng gần, trước hết là các nước Đông Nam Á. Chuyến đi đầu tiên của Thủ tướng Võ Văn Kiệt là sang các nước Đông Nam Á.

Thứ hai, vị thế của Việt Nam cùng ASEAN đã khác hẳn. Ví dụ việc VN đăng ký làm thành viên không thường trực của Hội đồng bảo an LHQ, trước hết cả khối ASEAN, từ đó cả Châu Á ủng hộ; hay khi đàm phán WTO, ASEAN là cú huých cho Việt Nam có vị thế quốc tế. Bây giờ là vấn đề Biển Đông, rất nhiều nước ASEAN chia sẻ với Việt Nam.

Thứ ba, từ ASEAN, Việt Nam có vị trí đối thoại với các nước khác tốt hơn. Thứ tư, kim ngạch thương mại và xuất khẩu tăng, du lịch tăng.

Những lợi ích đó khó sờ thấy được cụ thể, nhưng có thể cảm nhận rất rõ ràng, chưa kể những lợi ích mềm và ‘vô hình’. Cho nên, bất luận trong điều kiện nào, ta luôn phải củng cố và duy trì quan hệ với các nước láng giềng, điển hình là ASEAN. Đó là một trong những nhiệm vụ ngoại giao quan trọng nhất của chúng ta.

Xin cảm ơn quý vị!

Tuần Việt Nam

Người dẫn: Hoàng Hường

Chụp ảnh: Lê Anh Dũng

Quay phim: Xuân Quý, Đức Yên

Dựng phim: Huy Phúc