221
450
Bạn đọc - Pháp luật
bandocviet
/bandocviet/
902974
Nhiều vị trở thành đại biểu Quốc hội quá dễ!
1
Article
null
Nhiều vị trở thành đại biểu Quốc hội quá dễ!
,

(VietNamNet) - Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất với chức năng làm luật và giám sát thực thi pháp luật. Tuy nhiên, Quốc hội có thực thi được quyền lực hay không lại là chuyện khác. Quyền lực chỉ có thể được thực hiện và phát huy tốt chỉ khi các đại biểu Quốc hội có đủ trình độ và bản lĩnh chính trị.

 

Bài tham gia Diễn đàn "Để có một Quốc hội mạnh"

 
Theo dõi sinh hoạt nghị trường ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở những nước  phát triển, mới thấy ở đó để làm được “ông nghị” không hề đơn giản. Trước hết, người muốn làm nghị sĩ Quốc hội phải là người có trí tuệ và tâm huyết với đất nước. Hơn nữa, muốn làm nghị sĩ phải là người khá giả mới đủ tiền chi phí cho báo chí, tổ chức các buổi gặp gỡ, giao lưu với cử tri, trình bày cương lĩnh hành động của mình để tranh thủ từng lá phiếu của cử tri.

Rõ ràng, chỉ khi hội tụ được cả yếu tố tài, đức và tiền bạc mới hi vọng vượt qua được bao nhiêu đối thủ để có cơ may thành nghị sĩ. Thông thường, mỗi ghế nghị sĩ có đến  hàng chục ứng viên hội tụ đủ các yếu tố trên nhưng chỉ một người trúng cử. Đổi lại, cuộc chạy đua cam go đó là một Quốc hội được lập ra với những người đủ tài, đức và là nơi hội tụ trí tuệ và bản lĩnh chính trị của một đất nước. Một Quốc hội như vậy rõ ràng xứng đáng là người đại diện của dân và đủ sức thay mặt dân để lo và quyết định việc nước.

Soạn: HA 1048533 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Quốc hội phải là cơ quan thực quyền biến đường lối, chủ trương của Đảng đi vào thực tiễn cuộc sống thông qua hệ thống pháp luật. 

Trở thành nghị sĩ Quốc hội nước ta quá dễ dàng

Ở nước ta, đương nhiên do hoàn cảnh riêng về thể chế chính trị, đặc biệt do trình độ phát triển về kinh tế, xã hội, dân trí thấp nên so sánh với người sẽ là khập khiễng và không nên. Nhưng nếu nghiêm túc suy nghĩ kỹ lại thấy, nếu lúc nào chúng ta cũng không dám so sánh với bên ngoài hoặc cứ cho rằng mọi so sánh chỉ là khập khiễng thì sẽ không bao giờ ta lớn nổi được, nhất là vào thời điểm chúng ta đã bắt đầu ra biển lớn để hòa nhập với thế giới một cách bình đẳng. Vì vậy, chúng ta cũng nên so sánh và thử so sánh xem liệu chúng ta đang có điều gì bất ổn để tìm cách khắc phục mới hi vọng hòa nhập được.

Nếu so với người mới thấy ở nước ta để trở thành nghị sĩ quả là đơn giản và dễ dàng.

Không cần biết ai đó có thích làm nghị sĩ hay không, họ có đủ tâm huyết và bản lĩnh làm chính trị hay không, nhưng họ vẫn được tổ chức hoặc cá nhân nào đó có chức quyền đứng ra giới thiệu và chọn lựa đưa vào danh sách ứng cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH).

Nhiều người còn cho rằng, tổ chức phân công thì mình không muốn cũng phải làm, phục tùng sự phân công của tổ chức. Khi đã lọt vào danh sách ứng cử cũng không cần nỗ lực thể hiện tài năng, sách lược, cương lĩnh, không cần hứa hẹn, cam kết với cử tri trong một cuộc đua tranh như các nước mà vẫn giành thắng lợi. Mọi việc đã có cơ cấu và đã có Mặt trận Tổ quốc hiệp thương hộ rồi.

Để trở thành các chính khách, các ứng viên cũng không cần tốn tiền cho các phương tiện truyền thông đại chúng, không cần mất thời giờ, tiền bạc tổ chức tiếp xúc, gặp gỡ cử tri thể hiện tranh đua, thuyết phục cử tri bỏ phiếu cho mình.

Nếu cần tổ chức tiếp xúc với cử tri lấy lệ thì đã có tổ chức Mặt trận Tổ quốc hoặc Ủy ban bầu cử các cấp lo giùm bằng ngân sách nhà nước. Như vậy, ứng viên vừa đỡ mất tiền, vừa đỡ mất công mà lại không bị “hớ” nếu là một ứng viên kém cỏi. Một khi đã có tên vào danh sách ứng cử thì cơ may trúng cử rất cao (ít nhất 75%), nếu là ứng viên thuộc thành phần cơ cấu, do tổ chức giới thiệu thì cơ may trúng cử là gần như chắc chắn.

Rõ ràng, quy trình bầu cử đang vận hành của ta hoàn toàn khác người, đó là quy trình sắp đặt sẵn, xa rời những tiêu chí tối thiểu cần có để chọn người hiền tài xứng đáng thay mặt dân lo việc nước. Nói cách khác, đây là quy trình bao cấp 100%, có thể thích ứng cho thời kỳ lịch sử trước đây, nhưng khi đất nước đã chuyển qua giai đoạn mới, quy trình nhân sự bao cấp này cần được thay đổi.

Chính vì cơ chế chọn lựa kiểu bao cấp như trên mà chúng ta chưa tìm được nhiều nghị sĩ, những chính khách có đủ tài, đức, trí tuệ để thực thi nhiệm vụ và quyền lực của một ĐBQH. Cũng vì vậy mà chúng ta chưa có được một Quốc hội đủ thực quyền và xứng đáng với vai trò quyền lực tối cao, được Hiến pháp quy định.

Đối với những nước nghèo và tụt hậu như Việt Nam, chiến lược tận dụng mọi cơ hội thuận lợi, kinh nghiệm sử dụng tài nguyên, tiềm lực quốc gia, trong đó có tài nguyên trí tuệ con người để vươn lên, bắt kịp với thế giới là vấn đề mà người lãnh đạo đất nước phải suy tính.

Ngay lúc này, chúng ta đã biết và dễ dàng thống nhất một điều sơ đẳng nhất là: Để tạo sức mạnh dân tộc, chúng ta cần có một đội ngũ nhân sự tinh nhuệ vào các cơ quan lãnh đạo, quản lý nhà nước, trong đó chúng ta cần có một Quốc hội trí tuệ đủ sức xây dựng luật pháp và giám sát thực thi pháp luật trong thời kỳ mới.

Có biết bao những bất cập trên con đường phát triển hiện nay như: bộ máy hành chính cồng kềnh, kém hiệu quả, vấn nạn tham nhũng vẫn chưa có dấu hiệu giảm, tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng, việc sử dụng tài nguyên lãng phí, kém hiệu quả, môi trường suy thoái, hiệu quả đầu tư thấp, khoa học – công nghệ kém cỏi, giáo dục đào tạo đang có nhiều bất cập…, nguy cơ tụt hậu vẫn càng tăng.

Suy cho cùng, chúng ta còn thiếu quá nhiều luật pháp và càng thiếu những luật lệ đi vào cuộc sống. Hơn lúc nào hết, chúng ta cần có một Quốc hội thực tài và thực quyền mới hi vọng nhanh chóng đưa đất nước thoát khỏi các vấn nạn trên.

Đất nước ta có thuận lợi cơ bản là có Đảng lãnh đạo toàn diện, có khả năng duy trì sự ổn định chính trị để phát triển đất nước. Nhưng Đảng chỉ lãnh đạo thông qua chủ trương, đường lối, còn về mặt Nhà nước thì Quốc hội phải là cơ quan thực quyền biến đường lối, chủ trương của Đảng đi vào thực tiễn cuộc sống thông qua hệ thống pháp luật.

Quốc hội chưa thể hiện vai trò cơ quan quyền lực cao nhất

Đến lúc này, mặc dù đã đạt được một số thành tựu trong xây dựng luật pháp, nhưng thực tế Quốc hội chưa thể hiện được vai trò là cơ quan quyền lực cao nhất của đất nước và hầu hết ĐBQH chưa thực thi vai trò là người đại diện thực sự của dân, của nước. 

Theo dõi qua nhiều kỳ họp Quốc hội, ta thấy: Mặc dù Quốc hội là cơ quan lập pháp tức là cơ quan làm luật và giám sát thực thi pháp luật, nhưng hầu như chưa thấy ông nghị nào đủ khả năng và tâm huyết để xây dựng và đệ trình luật cho Quốc hội xem xét phê chuẩn. Hầu như toàn bộ luật do các bộ hành pháp xây dựng và đệ trình. Nhiều đại biểu cả một nhiệm kỳ không tham gia phát biểu một lần, nhiều đại biểu hề không tiếp xúc với cử tri. Quá nhiều ĐBQH không thể hiện vai trò “chính khách” của mình mà chỉ đóng vai trò “nghị gật”.

Cả một khóa Quốc hội 5 năm với ít nhất hơn chục phiên họp nhưng quanh đi quẩn lại cũng chỉ trên dưới chục vị thể hiện tâm huyết và tầm cỡ của một nghị sĩ thực sự được dân nhớ mặt.

Nhiều đại biểu có phát biểu cũng chỉ để góp ý mang tính chất “nhặt sạn”, sửa lỗi chính tả cho văn bản luật trước khi thông qua hoặc chỉ để hỏi những câu dài dòng, đôi khi luẩn quẩn. Nhiều đại biểu đến diễn đàn Quốc hội chỉ để phản ánh, đề đạt hoặc thỉnh cầu những vấn đề nhỏ nhặt, cục bộ địa phương. Họ không hiểu rằng với vai trò của một nghị sĩ, họ có quyền chất vấn, yêu cầu Chính phủ, từ Thủ tướng đến các bộ trưởng phải giải trình tất cả những gì mà cử tri bức xúc đòi hỏi.

Nhiều nghị sĩ “lập pháp” nhưng cũng là những ông quan “hành pháp” nên coi ghế đại biểu Quốc hội như ghế phụ. Họ thường vin vào công việc bận rộn để vắng mặt, hoặc đôi khi họ đến nghị trường với tư cách là những ông quan, chỉ để nghe ngóng xem có ý kiến gì liên quan đến ngành mình để lo đối phó, còn bổn phận người đại biểu của dân bị quên hoặc coi nhẹ.  

Tại sao lại có tình trạng như vậy và tình trạng đó vẫn kéo dài đến tận bây giờ, sát thời điểm chúng ta chuyển sang một trang mới: hội nhập và tăng tốc phát triển?

Câu trả lời thật đơn giản: Chúng ta vẫn chưa có cơ chế dân chủ và công khai để người dân chọn lựa những người hiền tài làm ĐBQH. Mặc dù đất nước đã có nhiều đổi thay về mọi mặt nhưng cơ chế bao cấp về nhân sự  vẫn được duy trì hoặc thay đổi không đáng kể, kìm hãm sự phát triển và không cho phép chúng ta tạo nên bước đột phá mới.

Có một sự thực đáng buồn là: Tại sao hầu hết người dân dửng dưng với kỳ bầu cử Quốc hội mà lẽ ra đây là một trong các sự kiện quan trọng nhất của đất nước. Lẽ ra đây là sự kiện bầu ra “Cơ quan quyền lực cao nhất” của đất nước, 5 năm mới có một lần phải là ngày hội toàn dân thật sự vì sự kiện này liên quan và chi phối trực tiếp đến mỗi người dân, mỗi gia đình và cả đất nước. Mặc dù đất nước đã nhiều thay đổi, dân trí cũng đã có nhiều tiến bộ nhưng khi người dân vẫn còn thờ ơ với những vấn đề chính trị liên quan đến mình, đến đất nước thì đó là một vấn đề cần suy nghĩ.

Phải dám bứt phá, đổi mới tư duy để có Quốc hội thực quyền

Sức mạnh một dân tộc chỉ có thể được huy động khi chúng ta biết khơi mào đúng lòng dân, khi tất cả người dân đồng lòng, đồng sức chăm lo, khi dân chủ và quyền lực thật sự của người dân được đề cao. Tuy nhiên, cho đến nay, dân chủ và quyền lực thực sự của người dân chưa được coi trọng.

Tại Hội nghị hiệp thương lần thứ nhất vừa qua, cơ cấu ĐBQH khóa XII do UBTVQH khóa XI trình đã gây không ít ngạc nhiên cho những ai quan tâm. Cơ cấu quyền lực đó vẫn theo lối mòn, vẫn thể hiện tư duy cũ, vừa thiếu dân chủ, vừa chưa phản ánh nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân.

Nhiều người cho rằng, cứ theo mô hình này, chắc chắn chúng ta không thể có được một Quốc hội thực quyền cho thời kỳ mới. Dù có một vài lời giải thích cho rằng, chúng ta chưa đổi mới được hoặc đổi mới không đáng kể là do Luật bầu cử Quốc hội năm 1992 quy định, chưa kịp sửa đổi. Rõ ràng, đây là lối suy nghĩ né tránh, vì dù có luật nào đi chăng nữa thì cũng do Quốc hội làm ra. Để thay đổi một vài điều luật có lợi cho dân, cho nước thì chỉ cần một Nghị quyết của UBTVQH là đủ hiệu lực cho phép thực thi kịp thời cho bầu cử Quốc hội đợt này chứ không phải chờ thêm 5 năm nữa.

Việc đưa ra một cơ cấu quyền lực để định hướng và phấn đấu là cần thiết nhưng bên cạnh đó cần tạo ra một môi trường dân chủ thật sự để đạt được cơ cấu mong muốn.

Không những nhiều người dân mà ngay cả một số cán bộ lãnh đạo cũng vẫn bức xúc là tại sao chúng ta không mạnh dạn đưa ra tiêu chí và cách thức để có thể chọn người hiền tài làm ĐBQH cho ngay đợt bầu cử này?

Rõ ràng ai cũng hiểu để tạo ra bước đột phá cho đất nước phát triển, chúng ta cần có Quốc hội mạnh, quy tụ được nhiều người hiền tài và tâm huyết. Điều này chỉ có thể thành hiện thực khi chúng ta dám bứt phá và đổi mới tư duy trong lĩnh vực nhân sự, có cơ chế dân chủ thật sự, khuyến khích những người có tài đức, có bản lĩnh và tư duy chính trị ứng cử vào ĐBQH. Để ĐBQH là những đại biểu thực sự của dân và đại diện cho dân, cần tránh “gửi gắm” những người ở Trung ương về địa phương ứng cử.

Mỗi vị trí đại diện càng có nhiều người ra ứng cử càng có thêm nhiều cơ hội để dân lựa chọn người xứng đáng. Trước khi dân lựa chọn, các ứng viên cần có cương lĩnh tranh cử, có chương trình hành động được trình bày trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong các cuộc tiếp xúc với cử tri để cho cử tri biết mình cần bầu ai xứng đáng thay mặt mình vào Quốc hội. Bên cạnh đó cũng cần cố gắng tránh đưa những người hành pháp vào Quốc hội.

Để ĐBQH thực thi được quyền hạn và nhiệm vụ của mình, mỗi ĐBQH (ít nhất là ĐBQH chuyên trách) cần có văn phòng ĐBQH, có kinh phí hoạt động và có một số người giúp việc. Kinh nghiệm các nước tuyển các sinh viên trường luật hoặc các luật sư mới ra trường vào các văn phòng ĐBQH vừa giúp đại biểu thực thi nhiệm vụ của nghị sĩ mà còn góp phần đào tạo ra đội ngũ luật sư có đủ trình độ, năng lực và bản lĩnh rất cần cho đất nước. Đã đến lúc xây dựng lại Luật Quốc hội theo hướng đổi mới với Quốc hội thực quyền đáp ứng được những đòi hỏi của đất nước.

  • PGS.TS Nguyễn Ngọc Châu, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Ý kiến của bạn?

,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,
,
,
,