221
452
Chính trị
chinhtri
/chinhtri/
1179056
Điều trần hàng ngày và bất cứ ai
1
Article
null
Điều trần hàng ngày và bất cứ ai
,

 - Hoạt động mang bản chất điều trần đã bắt đầu nhen nhóm trong hoạt động tại các ủy ban của Quốc hội. Mới đây nhất là kế hoạch điều trần, dù đã bị hoãn lại, của Ủy ban Các vấn đề xã hội QH đối với lãnh đạo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Trên thế giới, điều trần đã trở thành việc quen thuộc và không thể thiếu trong hoạt động giám sát và lập pháp của Nghị viện.

Tiền lệ ở nhiều nước

Hoạt động chất vấn thu hút sự chú ý của cử tri. Ảnh: TTXVN 

Tại Anh, thủ tục đặt câu hỏi (hay còn gọi là điều trần gián tiếp) là một cách để Nghị viện giám sát hoạt động của cơ quan hành pháp. Thủ tục này xét cho cùng là việc yêu cầu Chính phủ giải thích về một vấn đề nào đó hoặc yêu cầu Chính phủ cho biết thông tin hoặc yêu cầu giải quyết một vụ việc cụ thể. Thời gian thường trong một giờ đồng hồ các ngày thứ hai, ba, tư và năm. 

Tại Thụy Điển, việc này được tổ chức vào các ngày thứ năm hàng tuần. Khác với ở Việt Nam, tại Đức, Anh, Thụy Điển... chất vấn thường kỳ được tiến hành ngay khi bắt đầu cuộc họp, sau đó, Chính phủ mới đọc báo cáo (nếu có). 

Đặc biệt tại Anh, từ năm 1961, Thủ tướng phải trả lời chất vấn thường kỳ vào 12h trưa và kéo dài trong khoảng 30 phút. Mỗi tháng, Thủ tướng phải trả lời chất vấn khoảng hai giờ, trong khi bộ trưởng và các thành viên khác trong Chính phủ chỉ một giờ. 

Hoạt động điều trần người đứng đầu cơ quan lập pháp đã có tiền lệ ở nhiều nước. Năm 2008, Tổng thống Mỹ George W. Bush đã bị Ủy ban Tư pháp Hạ viện điều trần chỉ trích. Phiên điều trần này không nhằm luận tội Tổng thống mà chỉ để cảnh báo ông về "những tội cả nặng lẫn nhẹ có thể bị truy tố" như chính trị hóa Bộ Tư pháp, lạm dụng quyền ký các tuyên bố, lạm dụng quyền liên quan tới việc giam giữ, thẩm vấn, thao túng tin tình báo về cuộc chiến tranh Iraq...

Năm 2003, Thủ tướng Anh Tony Blair khi còn tại vị đã phải ra điều trần trước Nghị viện liên quan đến việc tiết lộ danh tính nhà khoa học David Kelly. Tại Thái Lan, cựu Thủ tướng Samak Sundaravej cũng từng bị QH và Thượng viện điều trần. Nay, cả tân Thủ tướng Abhisit Vejjajiva cũng phải ra điều trần trước Thượng viện về những cáo buộc lạm dụng quyền lực, thiếu năng lực quản lý... Ông Abhisit có thể mất ghế nếu có 3/5 số thượng nghị sĩ ủng hộ bản cáo buộc nói trên.

Tại Philippines, năm 2005, Tổng thống Gloria Arroyo đã bị QH điều trần về những cáo buộc gian lận trong bầu cử năm 2004. 

Điều trần bất cứ vấn đề gì, mọi lúc, mọi nơi

Ở Mỹ, phiên điều trần có thể tổ chức bất cứ lúc nào, trừ khi có phiên họp hỗn hợp giữa Thượng viện và Hạ viện. Tuy nhiên, các ủy ban phải sắp xếp để không bị trùng với các hoạt động khác của ủy ban và của cá nhân nghị sỹ. Muộn nhất một tuần trước phiên điều trần, ủy ban phải thông báo địa điểm, thời gian, các vấn đề sẽ đưa ra điều trần, thành phần tham dự.

Một phiên điều trần ở Mỹ kéo dài từ vài giờ đồng hồ cho đến hàng tháng. Mọi thành viên ủy ban đều có quyền hỏi, mỗi người 10 phút.

Các ủy ban QH Mỹ còn tổ chức các cuộc điều trần hỗn hợp với các ủy ban khác, hoặc điều trần “tại chỗ” bên ngoài toà nhà QH. Chẳng hạn, Ủy ban Tư pháp của Hạ viện đã tổ chức nhiều phiên điều trần năm 1995 nhằm thu thập ý kiến đóng góp và tranh thủ sự ủng hộ của công chúng đối với dự luật sửa đổi Hiến pháp về tín ngưỡng học đường. QH Mỹ cũng đã thử nghiệm phương thức điều trần từ xa qua cầu truyền hình.

Điều trần trước QH là một hoạt động bắt buộc với các ứng cử viên Bộ trưởng ở Mỹ. Gần đây nhất và được chú ý rất nhiều là phiên điều trần bà Hillary Clinton trước khi nhậm chức Ngoại trưởng. Đặt những câu hỏi hóc búa liên quan tới lập trường của chính phủ Barack Obama đối với cuộc tấn công của Israel nhằm vào Gaza, việc có nên để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân..., các nghị sĩ Mỹ, nhân dân Mỹ và cả thế giới được biết rõ về quan điểm đối ngoại của bà, cũng như của nước Mỹ trong thời gian tới. 

Không ít các cuộc điều trần đã giúp thay đổi nhiều chính sách, buộc nhiều quan chức phải rời khỏi cương vị. Chẳng hạn, các cuộc điều trần được truyền hình tại Ủy ban Đối ngoại của Thượng viện cuối những năm 1960 đã khởi xướng phong trào phản đối chiến tranh ở Việt Nam. Hoặc cuộc điều trần có tính chất điều tra của QH về vụ Watergate năm 1973 đã vạch trần việc các quan chức Nhà Trắng lạm dụng chức vụ để tạo ra lợi thế chính trị. Thủ tục luận tội một năm sau đó tại Ủy ban Tư pháp của Hạ viện đã chấm dứt tư cách tổng thống của Richard Nixon.

QH Mỹ cũng như nhiều nước khác còn mở điều trần bất cứ vấn đề gì cần sự giải trình của Chính phủ. Tháng 2/2009, giám đốc 8 ngân hàng lớn của Mỹ đã bị điều trần về tình hình chi tiêu tài chính trong bối cảnh gia tăng những cáo buộc họ đã sử dụng hàng tỷ USD tiền cứu trợ của chính phủ để "lót" vào bảng cân đối tài sản hoặc chớp thời cơ mua lại các đối thủ đang bên bờ vực phá sản. QH Mỹ cũng đã từng điều trần lãnh đạo 5 tập đoàn dầu khí lớn nhất của Mỹ về sự leo thang chóng mặt giá xăng dầu.

Tại Việt Nam, chất vấn đã được thực hiện từ năm 1991 trong kỳ họp thứ 10, QH khóa VIII đối với Bộ trưởng Tài chính Hoàng Quy. Từ đó tới nay, hoạt động chất vấn là một trong những nội dung thu hút sự chú ý của cử tri nhất. Tuy nhiên, mỗi năm QH chỉ tiến hành hai kỳ họp và các phiên chất vấn tại cuộc họp của Ủy ban Thường vụ QH thường bao quát quá nhiều việc chung. Vấn đề đặt ra là phải tiến hành điều trần tại các ủy ban của QH - các cơ quan chuyên môn sâu trong từng lĩnh vực.

  • Bích Liên

,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,