Hành trình từ "tệ" đến "tốt" của một dự luật
07:43' 21/06/2009 (GMT+7)

- Luật Di sản văn hóa đã về đích thành công, nhưng hãy thử mổ xẻ lại những "cột mốc" trong cả hành trình soạn thảo để tìm một công thức chung cho việc xây dựng những luật tốt trong tương lai.

>> Đừng soạn luật kiểu "cầm tay chỉ việc"

Hài lòng

Khuê Văn Các (Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội).  
Sáng 18/6, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa được Quốc hội thông qua, với những thay đổi cốt yếu so với "khiếm khuyết" của Luật Di sản 2001.

Từ địa vị một "người họ hàng xa" được gá vào luật với những khái niệm mơ hồ như "Nhà nước khuyến khích", "Nhà nước tạo điều kiện"..., di sản phi vật thể (DSPVT) trở thành chủ thể rất được quan tâm: 5/11 điều của luật được chỉnh sửa toàn diện, từ việc định nghĩa lại DSVHPVT phù hợp với Công ước UNESCO, đến việc quy định những biện pháp cụ thể để bảo vệ và phát huy giá trị phong phú của DSVHPVT.

Nỗi lo di tích bị "phá" mỗi lần "được" trùng tu, tôn tạo theo... Luật Xây dựng cũng không còn khi luật mới có hiệu lực từ 1/1/2010. Những dự án cải tạo, xây dựng công trình ở địa điểm thuộc quy hoạch khảo cổ phải được thăm dò, khai quật khảo cổ trước khi triển khai dự án; quá trình cải tạo, xây dựng công trình cũng sẽ được giám sát, tránh được thực trạng nhiều nhà xây dựng nếu đào thấy có di tích di vật thì mang máy xúc đổ khẩn trương (bất chấp đó là di sản của tổ tiên) vì sợ "nếu để mấy ông khảo cổ đụng vào thì rách việc lắm, có khi không làm được đâu"...

Luật Di sản đã về đích thành công, hãy mổ xẻ lại những "cột mốc" trong cả hành trình soạn thảo luật.

Hành trình chông gai

Ngày 3/3/2009, lần đầu tiên, các chuyên gia được Ủy ban Văn hóa - Giáo dục - Thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội mời đến hỏi ý kiến về dự thảo luật mới. Ở thời điểm đó, dự thảo luật của Bộ VH-TT-DL chỉ đưa ra 10 điều cần thay đổi "nhẹ nhàng" so với luật 2001. Được biết, các chuyên gia đã góp những ý kiến rất mạnh mẽ, điểm danh hàng loạt điểm cần thay đổi triệt để về nhận thức, mới mong luật sửa đổi thật sự thành cơ sở pháp lý để bảo vệ và phát huy các giá trị của di sản Việt.

Ngày 17/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận về luật sửa đổi. Bộ VH-TT-DL trình 10 thay đổi thì đến 7 điều bị "phê bình" trong báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Văn hóa - Giáo dục - Thanh thiếu niên và nhi đồng.

Hơn 1 tháng sau, dự thảo luật sửa đổi được trình ra Quốc hội sáng 22/5, với những thay đổi lớn so với phiên bản trình trước UBTVQH. 

TIN LIÊN QUAN
Tuy nhiên, lo âu của các chuyên gia vẫn còn đó, rằng nếu được thông qua, luật sửa đổi sẽ không giúp bảo vệ được các di sản đang xuống cấp và mai một từng ngày. Hội Khoa học lịch sử và Hội Văn nghệ dân gian, do GS Phan Huy Lê và GS Tô Ngọc Thanh đứng đầu, đã gửi kiến nghị đến các đại biểu Quốc hội, mong họ cho ý kiến xác đáng và cân nhắc kỹ trước khi thông qua luật sửa đổi.

Qua VietNamNet, theo kênh "cử tri với Quốc hội", các chuyên gia hàng đầu đã góp những ý kiến quyết liệt về những "khiếm khuyết" của dự thảo luật. Có ý kiến còn thẳng thắn đề xuất thêm thời gian sửa luật, chứ không nên vội vã thông qua, "vì đưa vào thực tế sẽ bộc lộ rất nhiều hạn chế được dự đoán trước" như lời GS Phan Huy Lê.

Những kiến nghị cả qua kênh chính thức lẫn qua truyền thông đã đến được với các đại biểu Quốc hội. Trong phiên thảo luận tại hội trường chiều 2/6, rất nhiều ý kiến trong số đó đã được các ĐBQH sử dụng để chất vấn Chính phủ. Nhiều đại biểu yêu cầu "đã là luật sửa đổi thì nên sửa mạnh mẽ và triệt để, nếu chỉ sửa chừng mực thế này thì chưa nên thông qua ngay kỳ họp này, mà nên lùi lại đợt tổng kết thực tiễn, nghe thêm ý kiến chuyên gia".

Nhờ có áp lực

Trước những phản biện gay gắt của các đại biểu, cử tri quan tâm thật sự hồi hộp, không biết kịch bản nào sẽ diễn ra. Luật có "được" lùi lại để các chuyên gia có thêm thời gian góp sức, hay Quốc hội sẽ thông qua một dự thảo luật chất lượng chưa cao, hay như đề xuất rất thiện chí của GS Phan Huy Lê: "Thời gian còn lại vẫn đủ để chỉnh sửa toàn bộ dự thảo luật, khắc phục một số thiếu sót. Nhưng cần một cách làm việc quyết liệt, tập trung một số chuyên gia hàng đầu để cho ý kiến trực tiếp trên văn bản".

Kết quả, chỉ trong 2 tuần, dự thảo luật đã hoàn toàn "lột xác". 25 điều đã được chỉnh sửa (so với chỉ 10 điều trong dự thảo trình UBTVQH, 16 điều trong dự thảo trình Quốc hội) trong đó nhiều điều gần như được viết lại hoàn toàn.

Luật Di sản là trường hợp may mắn, khi hội tụ đủ các điều kiện để từ "xấu" thành "tốt", mà không mấy đạo luật có được. Dù Ban soạn thảo có "lỗi" là ngay từ đầu đã "lờ" các chuyên gia tâm huyết, dẫn đến các bước sau đó phải cập rập, vội vàng, nhưng Ủy ban chuyên môn đã nhiệt huyết, biết lắng nghe chuyên gia.

Các đại biểu cũng góp công rất lớn khi đã bỏ công tìm hiểu, chọn "đúng" chuyên gia để lắng nghe, tạo ra những ý kiến phản biện sắc sảo tại hội trường. Và điều kiện quan trọng nhất, chính là "sức ép" đến từ các chuyên gia hàng đầu, những người đã thật sự tâm huyết góp ý, làm "bệ đỡ" cho một dự luật.  

  • Khánh Linh

Gửi tin qua E-mail In tin Gửi phản hồi
CÁC TIN KHÁC
Nam Phi xử 10 thuyền viên Việt Nam trắng án (20/06/2009)
Từ 1/8, thống nhất một giấy cho nhà, đất (20/06/2009)
Tàu chống hải tặc của Nga cập cảng Đà Nẵng (19/06/2009)
Tính thuế thu nhập cá nhân từ 1/7 (19/06/2009)
Quốc hội thông qua bỏ tử hình tội hiếp dâm (19/06/2009)
"Báo chí đã khơi dậy lòng yêu nước, tự tôn dân tộc" (19/06/2009)
Học phí đại học công lập sẽ tăng dần (19/06/2009)
Phấn đấu có 50 luật sư có thể tranh tụng quốc tế (18/06/2009)
Đại sứ VN ở nước ngoài sẽ được "trao quyền" nhiều hơn (18/06/2009)
Từ 1/9, thêm nhiều kiều bào được mua nhà (18/06/2009)
Đừng soạn luật kiểu "cầm tay chỉ việc" (18/06/2009)
Có những "khoảng trống" trong quản lý báo chí (18/06/2009)
Sẽ không có kiến trúc sư trưởng (17/06/2009)
Việt Nam chuẩn bị vai trò Chủ tịch ASEAN (17/06/2009)