221
445
Quốc tế
thegioi
/thegioi/
1176898
Phần II: Vì sao Trung Quốc vẫn vận hành tốt?
1
Article
null
Phần II: Vì sao Trung Quốc vẫn vận hành tốt?
,
"Tôi luôn ấn tượng trước khả năng hành động theo một cách thức chặt chẽ cũng như hướng người dân và các nguồn lực đất nước vì một mục đích chung của Chính phủ Trung Quốc", David Murphy, người đứng đầu Ban nghiên cứu Trung Quốc của Hãng môi giới đầu tư CSLA, nhận xét.

 

Thượng Hải, một trong những thành phố lớn của Trung Quốc. (Ảnh: Corbis)

Quan điểm lãnh đạo

Niềm tin của giới cầm quyền Trung Quốc vào khả năng nhào nặn các thị trường của họ có thể xuất phát từ thực tế rằng: phần lớn họ là kĩ sư, được đào tạo để hành động theo một kế hoạch. 8 trong số 9 quan chức hàng đầu của đảng cầm quyền hiện nay từng được đào tạo làm kĩ sư và thực tiễn nghề nghiệp có thể giúp lí giải tại sao họ không hứng thú với cải cách tài chính đầy mạo hiểm kiểu phương Tây.

Tại một hội nghị doanh nghiệp gần đây của Trung Quốc ở Barcelona, Từ Khuông Địch - Phó Chủ tịch Hội đồng cố vấn cho Quốc hội Trung Quốc kiêm Chủ tịch Viện công trình Trung Quốc đã chế nhạo những sản phẩm "ảo" mà các chủ ngân hàng phương Tây đã bán ra trong thập niên vừa qua: "Họ có bằng tiến sỹ khoa học về vật lý nhờ phát minh ra những công cụ mà bản thân các ngân hàng không thể hiểu hay điều tiết được.

Các nhà đầu tư đã lắng nghe những câu chuyện của họ và được rao giảng về mức độ tuyệt vời cũng như tính ưu việt hơn của các sản phẩm này so với các hàng hoá thực sự. Mọi người đều đang làm việc trong một giấc mơ".

Một hệ thống chỉ huy-và-kiểm soát nằm dưới sự quản lý của các nhà kĩ trị tương đối có kinh nghiệm cho phép Trung Quốc hoàn thành mọi việc một cách nhanh chóng.

"Tôi luôn ấn tượng trước khả năng hành động theo một cách thức chặt chẽ cũng như hướng người dân và các nguồn lực đất nước vì một mục đích chung của Chính phủ Trung Quốc", David Murphy - người đứng đầu Ban nghiên cứu thực tế Trung Quốc thuộc CLSA, viết trong một báo cáo mới đây về những nỗ lực của nước này trong việc đẩy mạnh tăng trưởng.

Các kĩ sư cầm quyền chủ trì một hệ thống có tính định hướng cao và gắn chặt với những quy luật hoạt động. Một chuyên gia kinh tế, người đang làm việc gần các quan chức hàng đầu của Chính phủ Trung Quốc, dẫn chứng việc rất nhiều quan chức dùng cùng một loại rượu Chateau Lafite Bordeaux cho các buổi dạ tiệc vì nó được chuyên gia Robert Parker của tạp chí Wine Spectator đánh giá là quý hiếm.

Đại sứ Ngô Kiến Dân thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhớ lại một cuộc gặp gần đây với một phó thị trưởng từ thành phố Vô Tích, người có thể so sánh chi tiết nền kinh tế tại địa phương của ông với nền kinh tế của Mỹ hồi những năm 1970.

Quan chức này quan tâm tới lí do tại sao ngành dịch vụ tại thành phố của ông đã không phát triển hơn với sự tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người tương ứng (kể từ đó bí thư thành uỷ của thành phố này đã được cử tới Mỹ để săn tìm tài năng trong lĩnh vực dịch vụ).

Các lãnh đạo, những người không đáp ứng những tiêu chuẩn thành tích thường phải chịu trách nhiệm và bị cách chức, một việc vẫn là bất thường ở nhiều nền kinh tế đang phát triển khác. Vụ bê bối sữa "bẩn" gần đây, khiến ít nhất 6 trẻ em Trung Quốc thiệt mạng và 300.000 em khác bị ốm đã dẫn tới việc cách chức 6 quan chức thành phố hồi tháng 9, kể cả thị trưởng và bí thư thành uỷ, tại thành phố quê hương của nhà sản xuất sữa bột bị nhiễm melamine Tam Lộc.

Quan chức thanh tra an toàn thực phẩm hàng đầu Trung Quốc cũng từ chức còn nữ Chủ tịch Tập đoàn Tam Lộc phải ra hầu toà. Những động thái như vậy hiếm khi xoa dịu hoàn toàn sự phẫn nộ của công chúng nhưng có tác dụng răn đe các quan chức.

Các mục tiêu hành động rõ ràng là một phần của đặc tính hiệu quả mà người Trung Quốc cũng có xu hướng ngưỡng mộ ở người Mỹ. 4 trong 5 quan chức cấp cao của nước này hiện đang theo học các khoá đào tạo một thời gian tại những trường đại học lớn ở Mỹ.

Cái mà người dân Trung Quốc vẫn mong muốn ở giai đoạn này là sự thịnh vượng và ổn định - Điều mà họ đang theo đuổi với sự nhiệt huyết thực dụng, tư bản có thể nhiều hơn cả người Mỹ.

Hoàng Minh, người đang giảng dạy ở cả Trường Cornell ở New York và Trường Kinh doanh Cheung Kong tại Bắc Kinh, đùa rằng, trong khi ông có thể giành được sự kính nể tại Mỹ đơn giản bằng cách nói với mọi người rằng mình là một giáo sư thường xuyên tại một trường thuộc Hiệp hội Ivy nhưng người Trung Quốc sẽ đáp lại: "Ồ, rất tốt, nhưng ông kiếm được bao nhiêu tiền?".

Tăng hiệu quả quản lý

Tất nhiên, sự tăng trưởng thịnh vượng của Trung Quốc cũng tạo thêm nhiều cơ hội cho tham nhũng. Tuy nhiên, người ta thấy rõ sự tiến bộ ở nước này trong cách đối phó với nạn ăn đút lót. Chỉ trong vòng một thập niên, Trung Quốc đã giảm được từ vị trí 52 xuống còn vị trí 72 trong danh sách xếp hạng các quốc gia tham nhũng nhất thế giới của tổ chức Minh bạch quốc tế.

Mặc dù các doanh nhân Trung Quốc và phương Tây không muốn bị trích dẫn tên trong vấn đề này nhưng họ dường như đều nhất trí rằng nạn tham nhũng ở Trung Quốc dường như thuộc loại nhẹ, "bôi trơn guồng máy" hơn là loại trầm trọng, có tính phá hoại.

Một doanh nhân người Anh đang làm việc tại Thượng Hải, phá lên cười và nói: "Bạn sẽ không phải lo lắng về người nào đó tới cửa nhà bạn với một chỗ căng phồng dưới cánh tay".

Năm 2008, Trung Quốc đã gây ấn tượng mạnh với thế giới qua việc tổ chức thành công Thế vận hội tại Bắc Kinh. (Ảnh: Corbis)

Nhiều người viện dẫn đến một trường hợp giao dịch nội gián gần đây, liên quan đến việc bắt giữ người giàu nhất Trung Quốc - Hoàng Quang Dụ (người sáng lập doanh nghiệp bán lẻ điện tử Gome), như bằng chứng rằng, Chính phủ đang ngày càng nghiêm khắc hơn trong việc xét xử tham nhũng.

Chuyên gia kinh tế độc lập Andy Tạ (từng làm việc cho Morgan Stanley) nhận xét, điểm quan trọng hơn là Công ty Gome nhiều khả năng sẽ trụ vững dù điều gì xảy ra với Hoàng - một tín hiệu cho thấy các thị trường Trung Quốc đang trưởng thành.

Chuyên gia Tạ cũng nhấn mạnh rằng, các cải cách pháp lí gần đây trong luật sở hữu chứng khoán đã khiến các thị trường độc lập hơn và xa dần khỏi tầm kiểm soát của nhà nước. Đó là một lí do tại sao kể từ tháng 8, nhà chức trách đã nỗ lực cứu thị trường chứng khoán bằng cách loại bỏ thuế đánh vào các giao dịch mua bán chứng khoán nhưng bất lực. Thị trường ngày càng được giải phóng khỏi sự kiểm soát của chính phủ.

Điều đó cho thấy, chắc chắn cánh tay của nhà nước trong nền kinh tế sẽ vươn rộng trong giai đoạn suy thoái này. Phần lớn gói kích thích kinh tế mới sẽ được đổ vào các ngành thuộc quyền kiểm soát của nhà nước như vận tải, điện và xây dựng, vốn có thể chi tiêu chúng rất nhanh chóng.

Bắc Kinh cũng đã chọn giai đoạn này để cấp các giấy phép cho mạng di động 3G mới, vốn sẽ cung cấp thêm nguồn tiền cho lĩnh vực viễn thông nhà nước. Và tại Hồng Kông, có bằng chứng cho thấy các nhà đầu tư đang chuyển tiền từ những ngân hàng thương mại sang các ngân hàng nhà nước vì cam kết ngấm ngầm về sự ủng hộ của chính phủ.

Có lẽ cuộc cách mạng gây kích thích trí tò mò nhất trong các thị trường "lai" (sự kết hợp giữa 2 hệ thống thị trường đấu giá theo lệnh và thị trường đấu giá theo giá - PV) của Trung Quốc là cách thức các vị lãnh đạo đang dõi theo tình cảm của công chúng, kể cả quan điểm chính trị. Bắc Kinh đang cử các cố vấn tới giảng dạy cho các quan chức địa phương những phương thức quan hệ công chúng theo kiểu Mỹ, một phần của chiến dịch "cởi mở" mới được sáng lập.

Tháng 11/2008, tại Trùng Khánh, thành phố trực thuộc trung ương, Bí thư đảng uỷ Bạc Hy Lai đã xuống đường để trò chuyện với hàng ngàn lái xe taxi đang đình công, một động thái hầu như chưa từng có tiền lệ đối với một quan chức cấp cao của đảng.

Ông Bạc sau đó đã thu xếp một cuộc gặp gỡ giữa các quan chức chính quyền, lái xe và đại diện công dân nhằm tìm ra một thoả thuận bao gồm phí quản lý thấp hơn, tăng trợ cấp nhiên liệu và ủng hộ các lái xe thành lập một hiệp hội.

Vương Thạc, chủ bút tạp chí kinh tế Tài Kinh tại Bắc Kinh bình luận: "Chính phủ đang học hỏi từ những sai lầm trong quá khứ. Có rất nhiều sự náo động xã hội trong thập niên trước, nhưng họ đã giải quyết mọi việc tốt hơn nhiều - không đổ máu và không có phản ứng dội lại lớn. Họ hiểu đây là một vấn đề sống còn đối với mình".

Sự tiếp cận ý kiến công luận một cách hiểu biết có thể chứng minh tính cốt yếu khi những điều kiện kinh tế hướng về phương nam. Người Trung Quốc yêu thích tư tưởng về sự lựa chọn. Các chương trình truyền hình thực tế tương tự như "American Idol", vốn cho phép khán giả bỏ phiếu bình chọn người thắng cuộc, đang rất được ưa chuộng.

Ở nhiều nơi, người dân Trung Quốc hiện có thể đăng tải các ý kiến về chính quyền địa phương trên các website do thành phố quản lý và các lãnh đạo địa phương sẽ được yêu cầu giải đáp những khiếu nại cá nhân trong vòng 3 ngày. Mức tín nhiệm của công chúng đối với các ban ngành khác nhau của thành phố cũng được công bố rộng rãi dựa vào những phản ánh tích cực và tiêu cực của dân.

Đó là một phần chiến lược của Chính phủ Trung Quốc nhằm sử dụng Internet và ý kiến công chúng để gây áp lực đối với các quan chức cấp tỉnh cũng như tác động đến những quyết định chính sách.

Victor Nguyên, Chủ tịch Horizon - một công ty nghiên cứu thị trường tại Bắc Kinh, đã tiến hành các cuộc thăm dò dư luận nhằm giúp chính phủ đưa ra tỉ lệ vé Olympic và tìm ra cách bù đắp phí cải tạo nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên tại những khu vực xa xôi mà vẫn tránh được sự phẫn nộ của công chúng vì giá cả quá cao.

Sang năm 2010, ông Nguyên cũng sẽ xúc tiến một cuộc trưng cầu dân ý, xếp hạng khoảng 10.000 quan chức trung và cao cấp của Trung Quốc. Ông Nguyên tin rằng, một cuộc thăm dò dư luận như vậy có thể được mở rộng tới cả các đối tượng là những quan chức hàng đầu đất nước, vào năm 2014.

Tuy nhiên, ngày nay, với 1,3 tỉ dân và 97% trong số họ đã no đủ thì một bước tiếp cận với tầng lớp trung lưu (chiếm khoảng 6% dân Trung Quốc) đã trở nên khó khăn hơn. Ruchir Sharma thuộc Morgan Stanley đã chỉ ra rằng, GDP bình quân đầu người của Trung Quốc mới đây đã đạt mức 3.000USD - mức mà nền kinh tế thần kỳ của Nhật Bản bắt đầu giảm tốc tới một mức trưởng thành hơn.

Việc Trung Quốc sử dụng thành công chủ nghĩa tư bản có chỉ huy cũng chứa đựng những bài học giới hạn cho Mỹ hoặc châu Âu. Việc đẩy mạnh tăng trưởng bằng cách ra lệnh cho các kĩ sư xây dựng các con đường ở những nơi chúng chưa từng tồn tại như một số khu vực thuộc Trung Quốc, sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc kích thích tăng trưởng tại một nước đã phát triển như Mỹ.

Tuy vậy, thực tế cho thấy, một nước Trung Quốc ngày càng giàu có, vẫn đang vận hành rất tốt đáng để người ta nghiên cứu, ít nhất vì cuộc khủng hoảng tín dụng đang khơi dậy nghi vấn lớn hơn về tính chính thống của thị trường tự do.

"Đáng để ghi nhớ rằng, Trung Quốc là cường quốc duy nhất đang không phải hứng chịu một cuộc khủng hoảng tín dụng hoặc cuộc khủng hoảng niềm tin. Hiện, ta vẫn có thể nói chắc chắn rằng, không ai lo lắng về khả năng của Chính phủ Trung Quốc trong việc hoàn tất mọi việc", chuyên gia Rothman nhấn mạnh.

Đúng như ông Ôn Gia Bảo đã tuyên bố, "niềm tin còn đáng giá hơn nhiều" và người dân Trung Quốc vẫn còn tin vào hệ thống của họ, ít nhất là trong thời điểm hiện tại.

  • Thanh Bình (Theo Newsweek)

,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,