,
221
505
Thư Thăng Long
thuhanoi
/thuhanoi/
1121399
Nhà sử học Dương Trung Quốc: Chuyển đổi cơ bản hay là…(I)
1
Article
null
,

Nhà sử học Dương Trung Quốc: Chuyển đổi cơ bản hay là…(I)

Cập nhật lúc 02:39, Thứ Hai, 27/10/2008 (GMT+7)
,

- Trong đời sống đương đại đầy thăng trầm và náo động này, có một sự kiện mà “dư âm” của nó còn đọng lại trong những ai vốn nặng lòng với quốc sử. Đó là hội thảo về “Các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam” mà theo nhà sử học Dương Trung Quốc: Liệu đã có một chuyển đổi cơ bản hay chỉ là sự rộ lên của những nhận thức mới trên một lĩnh vực rất nhạy cảm- sử học. Bài viết này cho Thư Thăng Long- Hà Nội, như tác giả tự nhận “là một thu hoạch nhỏ của một người đã theo dõi và can dự vào một quá trình”…

 

Thời điểm lịch sử và đất Thanh Hoá- “quý hương”

 

Có một yếu tố “tâm linh” về thời điểm cuộc hội thảo này được tổ chức, đó là cách đây đúng bốn thế kỷ rưỡi (450 năm) đã có một sự kiện đặc biệt: Mùa đông năm 1558, vâng mệnh triều đình (nhà Lê) chúa Nguyễn Hoàng vào Nam mở cõi .

 

Thanh Hoá là “quý hương”(vùng đất Hà Trung), nơi hiện có Gia Miêu ngoại trang là quê hương của các chúa, các vua Nguyễn, và rất đông đảo những thế hệ người dân xứ Thanh tham gia vào công cuộc Nam tiến vĩ đại của dân tộc liên tục nhiều thế kỷ tiếp theo...Trên vùng đất này đã từng có một di tích kiến trúc hoành tráng, do chính vị vua khởi triều là Gia Long xây dựng để ghi nhận vùng đất phát tích ra các chúa và triều Nguyễn cũng mới “biến mất” hoàn toàn cách đây đúng ba thập kỷ. 

 

Ngọ Môn Huế - Nguồn ảnh: matnauhoctro.com

 

Đó là lý do vì sao sự đánh giá về các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn lại diễn ra ở Thanh Hoá, do UBND tỉnh Thanh Hóa chủ động đề nghị Hội Sử học VN phối hợp đồng tổ chức cho dù chúng ta biết rằng nói đến sự nghiệp của các chúa Nguyễn và triều Nguyễn, không thể không nói đến vùng Thuận Hoá, xứ Quảng và lục tỉnh Nam Bộ trong đó Phú Xuân- Huế đã trở thành thủ phủ Đàng Trong và kinh đô của Vương triều Nguyễn cho đến giữa thế kỷ XX (1945) .

 

Sự đánh giá lại của đời sống đương đại dường như cũng đáp ứng lòng mong mỏi của người dân đất Thanh Hoá- “quý hương”. Họ vẫn tự hào mảnh đất này là nơi sản sinh ra vị vua khai sáng triều Lê (từng đựoc tôn vinh là “vị tổ trung hưng thứ hai” sau Ngô Vương quyền theo đánh giá của Phan Bội Châu).

 

Sự đánh giá công bằng, khách quan của đời sống đương đại sẽ làm sáng tỏ vai trò của các chúa Nguyễn, chúa Trịnh và các vị vua triều Nguyễn vốn một thời mang nặng mặc cảm gắn liền với những biến động tiêu cực như chia cắt Đàng Trong-Đàng Ngoài, thù địch và tiêu diệt “cách mạng” Tây Sơn, đàn áp khởi nghiã nông dân và cuối cùng là “cõng rắn cắn gà nhà”, bán nước rồi làm tay sai cho thực dân đô hộ. Bối cảnh chính trị của cuộc cách mạng “phản đế- phản phong” cùng lập trường đấu tranh giai cấp và cải tạo xã hội chủ nghĩa đã kéo dài sự đánh giá một sắc màu tiêu cực về nhà Nguyễn.

 

Lịch sử trung đại đầy bi kịch, ẩn trắc và tất yếu

 

Cái căn cốt nhất của sự đánh giá vị thế các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn là việc nhận thức lại về một thời kỳ lịch sử mang tính chất bản lề với hai nội dung quan trọng. Đó là sự hoàn thiện lãnh thổ và chủ quyền quốc gia, gắn liền với quá trình mở mang bờ cõi (Nam tiến) và xác lập chủ quyền dân tộc, với cả một tầm nhìn lớn ra đại dương của ông cha chúng ta.

 

Những đội Hoàng Sa được các chúa Nguyễn lập, tấm bản đồ “Đại Nam Nhất thống toàn đồ” vẽ dưới thời vua Minh Mạng là những bằng chứng góp phần vào sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.Vai trò của các chúa Nguyễn, nhà Tây Sơn và triều Nguyễn cho đến nửa đầu thế kỷ XIX đã để lại một di sản thiêng liêng mà thời đại ngày nay chúng ta đang kế  thừa là không gian lãnh thổ của một quốc gia thống nhất. 

 

Lăng vua Minh Mạng - Nguồn ảnh: vnphoto.net

 

Đó còn là quá trình chuyển tiếp từ xã hội truyền thống sang xã hội hiện đại, đặc biệt, từ nửa cuối thế kỷ XVIII và thế kỷ XIX qua thế kỷ XX. Đây là thời kỳ mà nước Việt chúng ta từng bước thoát dần ra khỏi “thế giới Trung Hoa” truyền thống, tiếp cận và giao thoa với nhiều nền văn hoá ở phía Nam (chịu ảnh hưởng của văn hoá hải đảo Đông Nam Á và Ấn Độ), tiếp xúc với văn minh phương Tây, đương đầu với chủ nghĩa thực dân phương Tây để rồi trở thành thuộc địa của Pháp.

 

Đây cũng chính là giai đoạn lịch sử bi kịch, đầy ẩn trắc. Bên cạnh những yếu tố tiêu cực dễ thấy, kết cục bằng một thời kỳ mất nước, thì hàng loạt những tác động khách quan vào sự phát triển của dân tộc, nghiễm nhiên như là sự chuẩn bị  từng bước cho công cuộc hội nhập vào trào lưu phát triển của thế giới hiện đại sau này. Trong đó có cả những hệ tư tưởng chính trị hiện đại cũng như các phương thức sản xuất tiến tiến hơn, tạo cơ sở để Việt Nam hội nhập với thế giới ngoài Trung Hoa (đầu thế kỷ XX) cho đến hội nhập với toàn cầu mà thời đại chúng ta đang chứng kiến.

 

Về lý thuyết, sự đánh giá dừng lại ở thế kỷ XIX tức là thời kỳ Việt Nam (Đại Nam) còn là một quốc gia tự chủ (vì triều Nguyến còn tồn tại đến 1945). Nó đặt ra một loạt những vấn đề lịch sử hệ trọng như vì sao chúng ta không có được một cuộc cải tổ như Nhật Bản? Mất nước có phải là một tất yếu?

 

Công cuộc khai thác thuộc địa của thực dân bên cạnh bản chất một nền cai trị của chủ nghĩa thực dân, có những thúc đẩy sự tiến bộ do tác động của những giá trị của một nền văn minh đang phát huy thế mạnh đối với toàn cầu. Trả lời những vấn đề lịch sử này cũng góp phần đánh giá toàn diện và biện chứng hơn các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn.

 

Về thực tiễn, rõ ràng, không nghiên cứu và nhìn nhận trên một tinh thần khách quan khoa học giai đoạn lịch sử này, chúng ta không thể nhận thức được chính mình, những di sản mà lịch sử đương đại đang kế thừa hay đang khắc phục. Người ta thường dễ xúc cảm bởi sự công bằng thì giá trị ấy cũng đang là một nhu cầu của xã hội, vì một nguyên lý là không công bằng với quá khứ thì cũng không thể công bằng với hiện tại.

 

Có phải là sự đột phá trong nhận thức lịch sử?

 

“Lịch sử diễn ra một lần còn nhận thức lịch sử là một quá trình”. Sự đánh giá các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn ở thời đại này do vậy, là sự chín muồi của một quá trình nhận thức, để chuyển từ nhận thức của giới sử học tới nhận thức của xã hội. Nó không thể tách rời với quá trình đổi mới của đất nước, cũng có nghĩa là sự đổi mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng cầm quyền, bắt đầu từ đổi mới tư duy kinh tế với một khẩu hiệu hành động: “Dám nhìn thằng vào sự thật, nói đúng sự thật”. 

 

Lăng vua Tự Đức - Nguồn ảnh: img146.imageshack.us

  

Giới sử học Việt Nam không giấu diếm những thuộc tính mang “tính thời đại” của mình với đặc trưng là đội ngũ các “sử gia công chức”. Chúng ta rất hay nói đến tính khách quan của lịch sử, hay nhắc đến câu chuyện “ngụ ngôn kinh điển” về ba anh em sử gia phương Bắc từng thay nhau nhận cái chết để không thay đổi sự thật. Đã là ngụ ngôn thì đó cũng chỉ là sự mong muốn, mang tính lý tưởng mà thôi.

 

Sử học là một khoa học, nhưng nó cũng không thể không mang màu sắc chính trị. Thời đại nào, ở đâu và ai cầm bút viết sử cũng vậy. Chỉ có điều chính trị biết phục tùng quy luật, căn cứ vào tính chân thực trong nhận thức quá khứ, đó sẽ là nền chính trị bền vững và trường tồn, cho dù đạt tới tiêu chí đó không dễ dàng. Và ngược lại, nếu bất chấp quy luật, duy ý chí thì chỉ có thể đạt đựoc những mục tiêu trước mắt nhưng sẽ không bền vững. Sử học  bao giờ cũng là sự phản chiếu nền chính trị đương thời.

 

Trong nhận thức ấy, xin đừng trách nền sử học một thời đã từng lên án nhà Nguyễn với những đánh giá mà ngày nay ta thấy thiếu sự công bằng. Cũng như xin đừng lên án sử nhà Nguyễn gọi Tây Sơn là giặc, sử nhà Lê gọi nhà Hồ hay nhà Mạc là “nguỵ triều” hay “nhuận triều”...

 

(Ai lên thăm ngôi đền Thượng ở Lào Cai thờ Đức Thánh Trần ngay gần biên giới đến nay vẫn thấy có những người bên kia biên giới sang cúng lễ vì một thời, trong tâm thức người Trung Hoa vẫn gắn bó với cái gốc tích Hán tộc mà coi các triều Nguyên hay Thanh là nỗi nhục, và Đức Thánh Trần đã từng đánh bại quân Nguyên. Nhưng bây giờ tâm thức “Đại Hán” đã thay bằng “Đại Trung Hoa” nên họ lại rất tự hào về hai triều đại này, cứ xem phim Trung Quốc thì thấy…)

 

Rõ ràng, nhận thức lịch sử cũng thay đổi cùng thời gian, mà động cơ hay động lực thay đổi chính là do đời sống đương đại đòi hỏi. Suốt thời nước ta bị Pháp đô hộ, thì Quốc sử quán của nhà Nguyễn vẫn tiếp tục viết Đại Nam thực lục để ghi nhận và bảo vệ chế độ của mình.

 

Còn sử gia người Pháp (mà đôi khi ta “vơ đũa cả nắm” là sử gia thưc dân) đương nhiên nhìn nhận sự cai trị của người Pháp là một công cuộc khai sáng văn minh. Những người viết sử yêu nước từ cụ Phan Bội Châu (Việt Nam phong quốc sử) đến Nguyễn Ái Quốc (Diễn ca Lịch sử nước ta) đều coi đó là vũ khí tuyên truyền và tập hợp lực lượng cách mạng, lên án đế quốc và phong kiến.

 

Nhà giáo dạy sử nổi tiếng là Trần Trọng Kim trong “Việt Nam sử lược”  nhắc đến những điểm sáng trong sách của ông như “đề cao vai trò của Quang Trung và nhà Tây Sơn” vào thời điểm nhà Nguyễn tuy không còn là một triều đại tự chủ nhưng vẫn hiện diện trong bộ máy cai trị thuộc địa. Nhưng rồi chúng ta cũng biết rằng, trong vòng xoáy của những biến cố chính trị, chính tác giả cuốn sách có giá trị này cũng lựa chọn một thế đứng cho mình…

 

Chính vì thế phải thấy sự nhận thức lịch sử phản ảnh trong chủ đề đánh giá các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn cũng phản ảnh đời sống chính trị của đất nước. Nó vừa là kết quả nhận thức lịch sử, trước hết của giới sử học, vừa là những thay đổi trong nhận thức của toàn xã hội, bắt nguồn từ nhu cầu của chính đời sống hiện tại, của một thời đại lịch sử mới- hội nhập để phát triển.

 

 (Còn nữa) 

  • Dương Trung Quốc 

Ý kiến đóng góp và bài vở gửi cho Thư Thăng Long - Hà Nội xin liên hệ với địa chỉ: 
kyduyen@vietnamnet.vn   

PHẢN HỒI CỦA ĐỘC GIẢ VỀ BÀI VIÊT:

Ho ten: An Thanh Lương

Email: ânthnhluong@...

Noi dung: Rất hay, chờ đọc phần tiếp theo của tác giả Dương Trung Quốc.

 

Ho ten: Nguyễn văn Hoàng

Dia chi: Hà Nội

Email: hoangnguyenvan@...

Tieu de: Góp ý bài viết của ông Dương Trung Quốc

Noi dung: Nói tóm lại, lịch sử là quá khứ duy nhất, không thay đổi theo thời gian. Cách nhận thức về lịch sử vì vậy cũng chỉ có duy nhất một con đường, đó là nhận thức một sự thật khách quan đã xảy ra một cách sát thực nhất. Và điều khó khăn nhất của quá trình nhận thức này là  tính hữu ích của nhận thức, nó có lợi hay có hại cho hiện thực tồn tại khách quan hiện nay. Nhưng "Chỉ có sự thật là tồn tại được với thời gian" dù muốn hay không.

 

Ho ten: Nguyễn Tấn Nghiệp

Dia chi: Canada

Tieu de: Lịch sử

Noi dung: Tác giả Dương Trung Quốc viết rất hay.

 

Ho ten: Ngô Thanh Vinh

Dia chi: Q Hải Châu-TP Đà Nẵng

Email: ngothanhvinh1@...

Tieu de: Xin cám ơn

Noi dung: Tôi xin trân trọng những ý kiến của nhà sử học Duơng Trung Quốc, một người mà tôi hay đọc những bài viết và rất ngưỡng mộ.Tôi chỉ là một người dân bình thường nhưng mong rằng những giá trị đích thực của lịch sử sẽ được xã hội xem xét và ghi nhận. Mong sẽ được đọc thêm những bài viết của ông về vấn đề này, của giới sử học nước nhà cũng như những người dân quan tâm đến lịch sử giai đoạn này.

 

Ho ten: Nguyễn Hữu Lộc

Email: huulocnguyen2001@...

Noi dung: Tôi rất đồng tình với ý kiến của nhà sử học Dương Trung Quốc. Ta đánh giá lịch sử ở góc độ khoa học mà lấy tính trung thực làm chủ đạo. Ở thời đại nào, quốc gia nào cũng vậy việc đánh giá lịch sử trước tiên phục vụ cho giai cấp cầm quyền nhưng đối với lịch sử cách mạng (theo tôi nghĩ) ta có quyền tự hào về việc hạn chế những yếu tố chưa chính xác trong việc đánh giá lịch sử. Tuy nhiên, ở từng giai đoạn đương nhiên sẽ có sự duy ý chí trong đánh giá. Vì thế, khi đánh giá lại những công lao đóng góp của nhà Nguyễn thì ta cũng phải đánh giá đúng việc nhìn nhận lịch sử ở giai đoạn trước, mang tính khách quan (tính tất yếu của thời đại - không thể khác được). Ngày nay, khi nhìn nhận đóng góp của nhà Nguyễn tôi đề nghị đánh giá cụ thể từng giai đoạn, từng nhân vật trong triều đại nhà Nguyễn đã có công, có tội như thế nào thì nên nêu rõ (không nên đánh đồng như nhau hoặc công với tội lẫn lộn, bù trừ lẫn nhau). Có như vậy thì "dân ta mới hiểu sử ta được". Đề nghị Vietnamnet mở diễn về vấn đề này để mọi người cùng tham gia ý kiến.

 

Ho ten: Tâm

Email: tamthtr@...

Noi dung: Tôi nghĩ đánh giá các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn là việc làm cũng cần thiết hiện nay, giai đoạn đất nước đã thái bình, kinh tế nước nhà đang phát triển.Vì được như ngày hôm nay là có sự góp phần không nhỏ của các thế hệ người Việt trong đó có các chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn. Ngày xưa chúng ta không phải là không đánh giá khách quan, thực sự là chúng ta không có điều kiện về nguồn lực cũng như các điều kiện khác như ngày nay về thời gian, dữ liệu cũng như tiền bạc. Còn phải dành hạt gạo cuối cùng, cái lai quần để đánh giặc cơ mà. Hãy đánh giá và nhận định lịch sử trong điều kiện hiện tại có thể và đừng nhận định quá khứ một cách phiến diện để rồi các thế hệ tương lai lại nhận định chúng ta cũng như vậy. Xin cám ơn!

 

Ho ten: Cuongtongiao

Dia chi: Hoàng Mai - Hà Nội

Email: cuongtongiao1953@...

Tieu de: Nghĩ về triều Nguyễn

Noi dung: Triều Nguyễn nhiều công và lắm tội nên việc nghiên cứu lịch sử triều Nguyễn không đơn giản. Lịch sử nước nhà đánh giá Nguyễn Ánh cõng rắn cắn gà nhà vì nhà Nguyễn sớm liên kết với phương Tây để chống lại cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn giành lại giang sơn, thống nhất nước Việt, lấy tên là Việt Nam. Đã có một thờ giới sử học rộ lên việc nhìn nhận ai thống nhất giang sơn - Tây Sơn Nguyễn Huệ hay Nguyễn Ánh. Chúng ta chọn Nguyễn Huệ vì lúc đó đất nước ta bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp, Mỹ và bè lũ tay sai. Chuyện đó đã qua lâu rồi song đó vẫn là lịch sử. Đến nay chúng ta có cái nhìn nhân văn hơn, khách quan hơn, công bằng hơn về triều Nguyễn đã đóng góp vào lịch sử dân tộc. Đó cũng là điều nên làm và đáng mừng.

 

Ho ten: Hà Thiện Chí

Dia chi: Thái Bình

Email: chithien@...

Tieu de: Phương pháp luận

Noi dung: Bài viết của ông Dương Trung Quốc về phương pháp luận lịch sử rất hay. Tác giả có thể tham khảo thêm bài " Phương pháp dạy học lịch sử ở nước ta hiện nay duy ý chí, không khoa học, duy tâm" đăng ở báo Văn nghệ trẻ số 12/11/ 2006 của tác giả Nguyễn Quốc Ái.

 

Ho ten: Hoàng Quyền

Dia chi:  Hà Giang

Email: hoang quyen.hg.@....

Tieu de: Hoan hô sử học

Noi dung: Nhà sử học Dương Trung Quốc cho tôi một cái nhìn thực tế của lịch sử mà trong đó tính chân thực luôn phải là tiêu chí  hàng đầu. Sự thực và chỉ sự thực mà thôi.

 

Ho ten: Lê Thảo

Dia chi: Hà Tĩnh

Email: giacmonguoilinhbien89@...

Noi dung: Tôi rất thích bài viết của bác. Đánh giá lịch sử nên đặt trong thời điểm mà nó đã diễn ra, để có một cái nhìn toàn diện và khách quan.Có thể hôm nay nhìn lại chúng ta phát hiện ra những cái mới, bắt đầu từ quá trình đổi mới tư duy. Tuy nhiên,  đặt vấn đề trong thời điểm mà nó xảy ra thì mới thấy hết những tác động của nó với đời sống kinh tế xã hội lúc bấy giờ. Tôi là người yêu lịch sử và tôi đang chờ đợi những luận cứ khoa học mà bác đưa ra trong bài viết tiếp theo.

 

Ho ten: Đỗ Mạnh Dũng

Dia chi: Singapore

Email: domandung.schneider@...

Noi dung: Bài viết rất hay, cách đặt vấn đề của tác giả rất logic và khoa học, thể hiện một tầm hiểu biết sâu rộng cả quá trình lịch sử của dân tộc, có những nhận xét cởi mở và hiện đại....Xin chờ đọc tiếp phần sau

 

Ho ten:  Kim Dan

Dia chi: US

Email: billconnors01@...

Tieu de: Mong ước

Noi dung: Đọc bài viết của nhà sử học Dương Trung Quốc, tôi có cảm giác vừa mừng, vừa lo. Mừng là vì tiếp theo các phát biểu mới đây của giáo sư Phan Huy Lê, tác giả đã nói lên nhiều điều mà tôi tin rằng rất nhiều người muốn nói mà chưa hoặc không nói, nói ngắn gọn: Lịch sử phải công bằng. Suốt nhiều thập niên qua, theo sử chính thống của nước ta thì nhà Nguyễn bị lên án nhiều hơn là vinh danh. Lo là vì liệu những ý kiến như vậy sẽ được nhìn nhận như thế nào? Hay câu chuyện này cũng chỉ rộ lên một thời gian rồi lại chìm vào quên lãng. Mong ước là không như thế.

 

Dia chi: Trường THPT Long Bình, GCT, TG

Email: lemiholb@...

Tieu de: Cần những sử gia trung thực và dũng cảm

Noi dung: Bài viết của nhà sử học DTQ rất hay, một ý tưởng tốt. Lịch sử thì chỉ có một, cách nhìn nhận nó lại phụ thuộc nhiều yếu tố mà trước hết là chính trị. Không phải những nhà viết sử của ta trước nay thiếu trung thực hay thiếu dũng cảm khi viết về Vương triều Nguyễn mà có lẽ trong những hòan cảnh nhất định họ phải phục vụ cho một sứ mệnh khác, cao cả hơn : Giải phóng dân tộc. Nay thì đã khác rồi. Mọi người đàng hoàng ngồi lại và các nhà sử học sẽ đàng hòang chép lại những gì đã diễn ra trong quá khứ của dân tộc. Ai có công, ai có tội thời gian và thực tế đã minh chứng. Xin các nhà sử học hãy trung thực và dũng cảm phản ánh đúng như những gì mà lịch sử đã có.

 

Ý kiến bạn đọc :

,
Gửi cho bạn bè In tin này
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,