,
221
505
Thư Thăng Long
thuhanoi
/thuhanoi/
1190924
Hoàng Kế Viêm và quan hệ với Lưu Vĩnh Phúc (Phần I)
1
Article
null
,

Hoàng Kế Viêm và quan hệ với Lưu Vĩnh Phúc (Phần I)

Cập nhật lúc 08:45, Thứ Tư, 22/04/2009 (GMT+7)
,

- Sau khi Thư Thăng Long giới thiệu bài “Hà Nội 21 cửa ô và Hà Nội 5 cửa ô” của nhà văn Đặng Thân, có rất nhiều bạn đọc viết thư yêu cầu Thư Thăng Long cho biết thêm những thông tin về Hoàng Kế Viêm. Thư Thăng Long xin trân trọng giới thiệu bài viết của nhà văn Đặng Thân về nhân vật lịch sử này.

I- Thân thế Hoàng Kế Viêm và những chiến công hiển hách

Sau khi bài viết “Hà Nội 21 cửa ô và Hà Nội 5 cửa ô” (ban đầu có tên là “Từ các cửa ô Hà Nội đến Ô Cầu Giấy”) được đăng trên VietNamNet, tôi rất xúc động vì đã nhận được nhiều ý kiến rất tâm huyết. Trong các ý kiến đều phần nhiều băn khoăn về vai trò của Hoàng Kế Viêm trong các chiến thắng trước quân Pháp ở Ô Cầu Giấy vào cuối thế kỉ XIX.

Chẳng hạn như ý kiến đáng quý của độc giả Quan Thế Dân:

Xin nhấn mạnh là tôi bị bất ngờ về cụ Hoàng Kế Viêm. Tôi tự nhận là có yêu thích lịch sử Hà Nội, nhưng vẫn bất ngờ với tư liệu trên. Theo sử phổ thông lâu nay vẫn nói thì chiến thắng Cầu Giấy là do quân nhà Thanh do tướng Lưu Vĩnh Phúc sang giúp, sau đó Pháp phải ký với triều đình Mãn Thanh hòa ước, rút quan Cờ Đen về, thì Pháp mới rảnh tay bình định Bắc Kỳ. Có lẽ vì thế mà chiến thắng Cầu Giấy không được sử ta đề cao… Vì thế chúng ta nên sưu tầm thêm tài liệu để khẳng định chiến công của cụ Hoàng Kế Viêm - tài liệu như bạn Đặng Thân trích dẫn còn hơi mỏng về chứng cứ. Nếu thật sự thì đây là chiến công vô cùng chói lọi, lịch sử cần ghi công, Hà Nội phải có địa danh lưu danh.

Ô Cầu Giấy - Nguồn ảnh: nguyentl.free.fr

Hay là băn khoăn của độc giả Đặng Văn Em:

Tôi cũng thấy băn khoăn là Hà Nội có nhiều nhà Hà Nội học sao lại để quên một tướng tài như Hoàng Kế Viêm, ông đáng được sớm có tên của một đường phố Hà Nội lắm chứ. Mong sao nếu sự thực được xác định thì nên ghi danh cụ muộn còn hơn không.

Độc giả Nguyễn Quang Tuyến dứt khoát:

Tôi không hiểu sao Hà Nội đặt rất nhiều tên phố mới mà đến tôi, một người tương đối "thông kim bác cổ" cũng không biết đó là danh nhân nào trong khi đó những nhân vật như Hoàng Kế Viêm hay xa hơn nữa là Khúc Thừa Dụ thì không thấy có. Giá như tôi có quyền thì một trong những đường phố mới to đẹp tại Cầu Giấy sẽ mang tên Hoàng Kế Viêm vì ông xứng đáng được điều đó.

Độc giả Nguyễn Thông hỏi thẳng thừng:

Xin hỏi các nhà quản lý đô thị ở nước ta: Những danh nhân như Hoàng Kế Viêm, Trương Quang Đản không xứng đáng đặt tên cho một con đường nào đó hay sao? Cả Lưu Vĩnh Phúc (Cờ Đen) nữa. Cần phải thay đổi tư duy bó buộc lâu nay, như thế mới công bằng, mới là tôn trọng lịch sử.

Từ tận TP. Hồ Chí Minh, độc giả Nguyễn Vũ bức xúc:

Tác giả có thể nghiên cứu và viết thêm tiểu sử của cụ Hoàng Kế Viêm không? Thật khâm phục chiến công và cách sống của cụ.

Tôi cũng rất chú ý đến ý kiến của độc giả Phạm Xuân Tuyền trên báo Hà Nội Mới:

Tôi là một người yêu lịch sử và rất tự hào và ngưỡng mộ danh tướng Hoàng Kế Viêm nhất là với 2 lần chiến thắng vẻ vang và ấn tượng trước quân Pháp trong một thời điểm lịch sử rất nhạy cảm. Chiến thắng của ông phần nào đã trả thù xứng đáng cho sự hy sinh của 2 vị tổng đốc Hà Nội và 2 lần thất thủ thành. Thời gian này quả thật rất thích hợp để giới thiệu và hệ thống lại, bổ sung cuộc đời, sự nghiệp. Với lý do trên, tôi rất mong được đọc tiếp phần cuộc đời sau đó của anh hùng Hoàng Kế Viêm (ông xứng đáng là anh hùng với chiến công và tư cách của mình) sau khi vua Tự Đức từ trần.


Để góp phần minh định vấn đề mà các độc giả đáng kính nêu lên, tôi xin trình bày thêm về vấn đề này. Trên hết xin hãy cùng tìm hiểu thêm về thân thế của Hoàng Kế Viêm và các mối quan hệ của ông với các sự kiện lịch sử.

Hoàng Kế Viêm (1820 – 1909), còn gọi là Hoàng Tá Viêm (“Tá” là tên lót do vua Minh Mạng đặt), tự Nhật Trường, hiệu Tùng An. Ông người làng Văn La, tổng Văn Đại, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, là con của cụ Hoàng Kim Xán (sau làm đến chức Thượng thư Bộ Hình). Sau khi Hoàng Kế Viêm thi đỗ cử nhân vào năm 1843 thời vua Minh Mạng, ông được bổ Tư vụ, hàm Quang Lộc tự khanh. Ông kết duyên với con gái thứ 5 của vua Minh Mạng là công chúa Hương La. Đám cưới của ông đã được tả lại như sau:

Vua Thiệu Trị có em gái là công chúa Hương La, đến tuổi kén chồng. Các quan trong triều và hội đồng hoàng gia thấy ông Hoàng Kế Viêm đỗ cử nhân, 23 tuổi, là người hiền đức, lại là con cụ Hoàng Kim Xán, nổi tiếng hiếu hạnh, có bài vị thờ tại miếu Hiền Lương, nên đồng thanh tiến cử làm phò mã và được chuẩn y (mặc dầu ông đã có vợ và có 1 con gái, đang sống cùng mẹ chồng tại làng Văn La, Quảng Bình). Đám cưới công chúa trước sau đủ 6 lễ rườm rà, mỗi lễ đều có lễ vật, tính chung gồm 2 mâm trầu cau, 2 trâu, 2 bò, 3 heo, 4 ché rượu, 2 cây gấm, 12 cây lụa, 10 nén vàng, 36 nén bạc và 2 chuỗi ngọc. Ngoài ra còn các thứ lặt vặt khác như 2 hộp chỉ ngũ sắc, 100 đồng tiền tượng trưng sự phú quí, 2 lá thiên tuế tượng trưng cho sống lâu, 2 con ngỗng thay cặp nhạn ở xứ ta không có (chim nhạn không lìa đôi).

Nghi lễ ấn định như thế, nhưng sau Bộ Binh và Bộ Lại tâu lên vua về gia cảnh nhà trai nên nhà vua chấp nhận mọi chuyện chi phí về hôn lễ sẽ do công bố đài thọ.
(Phạm Thị Nhung, “Trầu cau trong đời sống văn hóa dân tộc”)

Quân Cờ Đen - Nguồn ảnh: farm4.static.flickr.com

Vào năm 1846 đời Thiệu Trị, ông làm Lang trung Bộ Lại, đến thời Tự Đức ông được sung chức Án sát Ninh Bình (1852). Năm 1854, ông được thăng Bố chính Thanh Hóa, năm 1859 thăng Bố chính kiêm Tuần phủ Hưng Yên, năm 1863 Tổng đốc An Tịnh. Suốt thời gian đó, ông có công trị an, mở mang kinh tế, thủy lợi.

Năm cuối thập niên 1860, dư đảng của Thái Bình Thiên Quốc là Ngô Côn chạy sang các tỉnh phía bắc Việt Nam, đầu tiên xin hàng sau đem quân đi cướp phá các nơi, quân nhà Nguyễn đánh mãi không được mà lại còn mất mát nhiều. Triều đình phải nhờ quân nhà Thanh phối hợp để tiễu trừ. Đến khi Ngô Côn bị giết, dư đảng là Hoàng Sùng Anh (hiệu Cờ Vàng), Lưu Vĩnh Phúc (hiệu Cờ Đen), Bàn Văn Nhị, Lương Văn Lợi (hiệu Cờ Trắng) vẫn quấy nhiễu ở vùng Tuyên Quang, Thái Nguyên. Khi băng đảng cướp Tô Tứ nổi lên cướp Lạng Sơn, bắt giết Tổng đốc quân vụ Bắc Kỳ Đoàn Thọ thì vào năm 1870 triều đình Huế đã phải phái Hoàng Kế Viêm ra làm Lạng-Bình-Ninh-Thái Thống đốc quân vụ đại thần, cùng với Tôn Thất Thuyết đi dẹp ở Bắc Kỳ. Đến tháng 4 năm 1871, vua Tự Đức lại sai Thượng thư Bộ Hình Lê Tuấn làm chức Khâm sai thị sự để cùng với Hoàng Kế Viêm lo việc đánh dẹp.

Hoàng Kế Viêm vừa đánh vừa dụ hàng đã thu phục được Lưu Vĩnh Phúc (Cờ Đen) tại Lào Cai, rồi đánh tan giặc Cờ Trắng và Cờ Vàng. Sau đó Hoàng Sùng Anh đã bị quân Cờ Đen truy lùng và giết chết. Nhờ công lao này, Hoàng Kế Viêm được phong Đại học sĩ lãnh Tổng đốc Tam Tuyên, sung Tiết chế quân vụ miền Bắc. Vì Bắc Kỳ nhiều giặc giã nên triều đình đặt ra chức Tĩnh biên sứ để giữ các nơi. Năm Canh Thìn (1880), đặt ra Lạng Giang đạo do Tĩnh biên phó sứ Trương Quang Đản phụ trách và Đoan Hùng đạo do Tĩnh biên phó sứ Nguyễn Hữu Độ nắm. Hoàng Kế Viêm được phong Tĩnh biên sứ kiêm cả hai đạo.

Khi Pháp xâm chiếm Đại Nam (quốc hiệu nước ta từ 1839 đến 1945), Hoàng Kế Viêm đứng về phe chủ chiến. Năm 1873, đại úy hải quân Pháp Francis Garnier đem quân theo sông Hồng lên chiếm thành Hà Nội và sửa soạn đánh các tỉnh khác. Triều đình đã cử Hoàng Kế Viêm tiết chế quân vụ phòng thủ các nơi. Ông đã đem quân của mình và gọi thêm quân Cờ Đen đến phục kích ở Cầu Giấy và khiêu chiến với Garnier. Viên sĩ quan Pháp đem quân ra đánh liền bị giết chết ngày 21 tháng 11 năm 1873. Như vậy, vào lúc này quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc là phái thuộc của quân Hoàng Kế Viêm.

Garnier là người như thế nào? Marie Joseph François (Francis) Garnier (25/7/1835? - 21/12/1873) là một sĩ quan hải quân và đồng thời là một nhà thám hiểm, được biết đến vì cuộc thám hiểm sông Mê Kông tại khu vực Đông Nam Á cũng như vì chiến dịch quân sự tại Bắc Kỳ năm 1873. Năm 1943, Liên bang Đông Dương (tiếng Pháp: Union Indochinoise; đôi khi gọi là Đông Dương thuộc Pháp [Indochine française] hoặc Đông Pháp, là thuộc địa dưới sự bảo hộ của thực dân Pháp gồm sáu xứ: Nam Kỳ [Cochinchine], Bắc Kỳ [Tonkin], Trung Kỳ [Annam], Lào, Campuchia và Quảng Châu Loan, được thành lập vào ngày 17/10/1887 tồn tại cho đến năm 1954, thủ phủ đặt tại Sài Gòn [1887-1901] sau chuyển ra Hà Nội [1902-1954]) đã phát hành tem bưu chính để ghi công Garnier. Garnier đã viết nhiều cuốn sách trong thời gian ở Đông Dương như La Cochinchine (Nam Kỳ), De la colonisation de la Cochinchine (Về quá trình thực dân hóa Nam Kỳ). Tiếng tăm chủ yếu của Garnier là người châu Âu đầu tiên có ý tưởng thám hiểm sông Mê Kông, đồng thời là người thực hiện phần lớn công việc này. Sau khi tử nạn một thời gian Garnier được đưa về Sài Gòn chôn cất năm 1875. Như vậy, tấm bia mộ Garnier mà nhiều người thấy ở Giảng Võ chắc là nơi chôn cất ban đầu của ”ngài” đại úy. Vào ngày 17/11/1973 nhân kỉ niệm 100 năm ngày mất, tàu vận tải hạng nhẹ mang tên Francis Garnier của hải quân Pháp được hạ thủy để ghi công Garnier. Vào đêm 1/3/1983, thi hài Garnier được khai quật và đã được hỏa táng; các lọ đựng tro đã được bàn giao lại cho Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố Hồ Chí Minh ngày 2/3/1983 và được chuyển về Pháp chôn cất tại Paris.

 Francis Garnier bị quân Cờ Đen giết chết tại Cầu Giấy - Nguồn ảnh: farm4.static.flickr.com


Liên quan đến chiến thắng Ô Cầu Giấy lần thứ hai với cái chết của đại tá hải quân Henri Rivière, xin đọc qua ít dòng trong cuốn lịch sử bằng văn vần Đại Việt Sử Thi của học giả Hồ Đắc Duy:

Sau khi chiếm được thành Hà Nội
Pháp bèn trao cho lũ tay sai
Tôn thất Bá được giao ngay
Nắm quyền sinh sát thay Tây điều hành
…..
Rivière liệt kê mười khoản:
Buộc triều đình nhượng hẳn Hà thành
Từ hành chánh đến việc binh
Độc quyền thu thuế thương thuyền bán buôn

Chính phủ Pháp nhận luôn bảo hộ
Trên toàn phần lãnh thổ Đại Nam
Trước nhiều đòi hỏi tham lam
Vô cùng láo xược của quân bạo tàn

Cả toàn dân một lòng thề quyết
Suốt ba miền không thể thờ ơ
Trước quân cướp nước côn đồ
Cần Vương tụ nghĩa phất cờ Văn Thân

Giặc đánh chiếm bất thần Nam Định
Cho pháo thuyền thôn tính Hòn Gay
Quan quân chiến đấu mấy ngày
Quần nhau với địch suốt ngày mới thua

Bắn gãy chân Carreau trung tá
Tấn công tàu đốt cháy Surprise
Quân ta chống trả gan lì
Dần dần hết đạn rút đi khỏi thành

Mưu lũ giặc gian manh xâm lược
Chúng cố tình cắt đứt ngoại giao
Lệnh cho Rheinart xuống tàu
Rời ngay khỏi Huế để vào trong Nam

Chúng cố làm tình hình căng thẳng
Để dễ bề điều động quân binh
Cho ngay tàu chiến vây quanh
Các đồn dọc biển án binh cắt đường

Quân Trung Quốc vội vàng phản ứng
Cho quân binh chặn đứng âm mưu
Cùng ta ngăn chặn kẻ thù
Muốn tràn chiếm lấy vùng bờ biển Đông

Hoàng Kế Viêm hợp cùng Vĩnh Phúc
Giữ các đồn khu vực Gia Lâm
Ngầm cho Quang Đản tấn công
Đánh cho Pháp rút về đồn thủy binh

Quân Cờ Đen bất ngờ đánh Pháp
Nhắm chiến thuyền pháo tháp bắn sang
Lê dương, Tây tặc kinh hoàng
Làm tên đại tá vội vàng lui binh

Lấy trăm binh rời thành đánh đuổi
Quân Cờ Đen rút khỏi rất nhanh
Lui về Cầu Giấy phục binh
Rivière quyết tự mình đuổi theo

Chân Cầu Giấy trời chiều lảng đảng
Vẫn im lìm hoang vắng thê lương
Phục binh nằm sẵn bên đường
Đột nhiên pháo lệnh nổ vang ngang đầu

Giặc tranh nhau tìm đường trốn thoát
Quân Nam Triều nhất loạt xông lên
Điểu thương súng đã nổ rền
Chơ vơ còn lại mấy tên cầm đầu

Rivière rướn cao lảo đảo
Một mũi gươm kết liễu cuộc đời
Nghĩa trang Montmartre ngậm ngùi
Hải quân đại tá thành người thiên thu

Đúng 7 giờ sáng, ngoài Rivière, quân Pháp còn có 50 tên bị giết và 76 tên bị thương. Quân Cờ Đen cắt đầu Rivière và những lính Pháp bị giết, bêu lên cọc. Xác Rivière bị chôn ở dưới đường, để người qua lại dẫm lên. Đến tháng 9, Giám mục Pugnier mới thu thập lại được hài cốt Rivière để đưa về Pháp chôn cất tại Nghĩa trang Montmartre ở Paris. Như vậy tấm bia mộ của “ngài” tại Ô Cầu Giấy là di tích của việc chôn cất trong vòng ít tháng.Tôi nghĩ chúng ta cũng cần biết Henri Laurent Rivière (12/7/1827 - 19/5/1883) là một sĩ quan hải quân nhưng cũng là một nhà văn. Rivière còn là một nhà báo viết bài cho La Liberté cũng như viết bài cho Revue des deux mondes.

Như thế chúng ta thấy Garnier và Rivière là những nhân vật đa năng, đa diện và quan trọng như thế nào đối với người Pháp.

(Còn nữa)

  • Đặng Thân

Ý kiến đóng góp và bài vở gửi cho Thư Thăng Long - Hà Nội xin liên hệ với địa chỉthuthanglong@vietnamnet.vn

PHẢN HỒI CỦA ĐỘC GIẢ:

Ho ten: Vũ Quang Minh
Dia chi: Hùng Sơn, Lâm Thao, Phú Thọ
E-mail: vuquangminh86@gmail.com
So dien thoai:
Tieu de: Bài viết rất hay nhưng có chỗ chưa hợp lý
Noi dung: Tôi đọc bài và thấy rất hay, nhất là các sử liệu rõ ràng. Tuy nhiên, về chi tiết quân Cờ Đen sau bị triều đình Mãn Thanh gọi về là không hợp lý, bởi đã là dư đảng của Thái Bình Thiên Quốc thì về là chết. Hai nữa, tôi đã đọc một quyển sách sử khác, không nhớ rõ tên, trong đó không hề nói quân Cờ Đen có liên quan gì tới triều đình Mãn Thanh. Theo tôi, lý do chiến thắng này ít được nhắc tới bởi có phần tham gia của "người ngoài". Trong cuốn sách tôi đọc cũng rất đề cao chiến thắng này khi nhắc tới quân Cờ Đen.

Họ tên: Trần Hải
Tiêu đề: Gửi Vietnamnet
Nội dung: Tôi rất xúc động khi đọc bài viết này và có nhiều câu hỏi cho những nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa Hà Nội. Nếu con cháu chúng ta không được biết đến người anh hùng, Người Tướng Tài Hoàng Kế Viêm thì có tội lớn với Lịch Sử chống giặc ngoại xâm của ông cha ta và Thế hệ trẻ ngày nay. Nếu tư liệu đó là đúng Hà Nội phải gấp rút đặt Tên phố Hoàng Kế Viêm để ghi nhận công lao của ông đối với đất nước và Hà Nội nói riêng cũng là để con cháu hiểu được thêm những trang hào hùng của dân tộc bị quên lãng.

Ho ten: Trần Đông Phong
Dia chi: 23 Hạ Hồi, Hà Nội
E-mail: dongphong_tran@yahoo.com
So dien thoai: 0985826069
Tieu de: Garnier
Noi dung: Một lần đến Paris, đi dạo trên đại lộ gần vườn hoa Luxemburg, tôi thấy tượng một pho tượng đồng một viên sỹ quan phía dưới có đề dòng chữ: Francis Garnier Indochine Delta Mekong Riviere Rouge.Như thế có thể thấy tầm quan trọng của nhân vật này. Nhất trí với quan điểm của bài báo của Đặng Thân về việc đặt tên phố Hà Nội.

Ho ten: Nguyễn Hồng Việt
Dia chi: Cầu Diễn - Hà Nội
E-mail: loveu4ev@gmail.com
So dien thoai:
Tieu de: Có một phố mang tên Vĩnh Phúc
Noi dung: Tôi đã từng học câu chuyện "Chưởng môn phái Ngọc Điểm" trong báo Hoa Học Trò cách đây khá nhiều năm và có biết đến tướng Cờ Đen Lưu Vĩnh Phúc. Hiện nay có một phố tên là Vĩnh Phúc thuộc quận Ba Đình, một đầu nối với đường Hoàng Hoa Thám. Vậy xin hỏi tác giả liệu đây có phải là tên phố đặt ra để tưởng nhớ tướng Lưu Vĩnh Phúc không? Xin cám ơn.

Ho ten: Dương Hùng Sơn
Dia chi: Viện Dầu Khí, 72 Trường Chinh, Đống đa, Hà Nội
E-mail: sondh@vpi.pvn.vn
So dien thoai: 0913765837
Tieu de: Hỏi thông tin
Noi dung: Kính thư BBT, tôi có đọc cuốn "Gặp lại người bạn nhỏ" của tác giả Nguyễn Đổng Chi. Trong sách có nói về phố Bùi Quang Trinh, xin BBT cho biết vài nét về nhân vật Bùi Quang Trinh. Trân trọng

Ho ten: Phạm Hùng Sinh
Dia chi: Tân Bình Tp HCM
E-mail: phamhungsinh@yahoo.com
So dien thoai: 0903889840
Tieu de: Góp thêm chút tư liệu về trận chiến ở Ô Cầu Giấy
Noi dung: Gia đình tôi có liên quan tới trận chiến ở Ô Cầu Giấy vào năm 1883. Trong trận chiến đó cụ bốn đời nhà tôi đã bị thương, sau đó cùng đoàn quân của Thái tử Hoàng Kế Viêm rút về Hòa Bình (hay Sơn Tây ?), và cụ mất ngày 13/6/1883. Sau khi Cụ mất, Triều đình đã gửi giấy báo tử tới gia đình và cấp cho gia đình 03 mẫu đất tử tuất (Cụ mất năm 20 tuổi, ở nhà cụ bà đang có mang ông nội tôi) 

  • Ý kiến bạn đọc:

     


     

,
Gửi cho bạn bè In tin này
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,