221
443
Văn hoá
vanhoa
/vanhoa/
1230420
Nên tạm dừng xây dựng tượng đài đến năm 2020
1
Article
null
Nên tạm dừng xây dựng tượng đài đến năm 2020
,

-Tại một hội thảo khoa học về tượng ngoài trời của Viện Mỹ thuật, trừ các tác giả đang làm tượng đài mọi người đều phản đối chất lượng và cách thức làm tượng đài, cho đó là một thứ “nghệ thuật xấu” một “thảm họa nghệ thuật” ở VN.

LTS. Bài viết Quyết sách nhìn xa và những bước đi gần (kỳ II) của hoạ sĩ Nguyễn Quân đưa ra một số kiến nghị cụ thể  như thay môn học Nhạc - họa hiện nay bằng Giáo dục nghệ thuật và di sản, tạm dừng xây dựng tượng đài hoặc hạn chế việc xây dựng tượng đài...

Thanh niên hoàn toàn chưa được giáo dục về văn hóa nghệ thuật

Mô tả ảnh.
Hoạ sĩ Nguyễn Quân
Cần nghiên cứu, quảng bá, giảng dạy sâu rộng hơn bản chất Đông Nam Á của VHNT Việt Nam từ nguồn gốc, chủng tộc, những đặc trưng và những thành tựu to lớn. Văn hóa Việt Nam đặc sắc vì nó có hai gốc rễ, có bản sắc kép vừa Đông Á vừa Đông Nam Á.

Ta quá nhấn mạnh nguồn gốc phương Bắc mà làm mờ nhạt tính phương Nam, quá cổ súy cho thuyết đồng chủng, đồng văn gần (Trung Quốc, Nhật,  Hàn) mà lơ là sự gắn bó gần gũi về chủng tộc, văn hóa, lối sống Đông Nam Á của người Việt từ hàng ngàn năm nay.

Các sinh viên Huế hỏi tôi, sao chúng em không được học gì về mỹ thuật Chăm, sử Chăm, nghệ thuật K’me Nam bộ và nghệ thuật Tây Nguyên dù ai cũng biết rất to lớn, đáng tự hào? Việc khai quật Hoàng thành Thăng Long cho ta thấy yếu tố Đông Nam Á mạnh như thế nào trong VHNT Việt từ thời Lý. Nghiên cứu, giảng dạy và quảng bá bản sắc kép này sẽ cho ta  vị thế VH cao hơn, mở đường hội nhập đường hoàng hơn vào ASEAN và châu Á.

Một lý do căn bản trong xã hội hiện đại là thanh niên ta hoàn toàn không được giáo dục về nghệ thuật. Từ mẫu giáo đến hết đại học, từ nông thôn đến thành thị không ai được giáo dục về nghệ thuật truyền thống. Có thể nói nghệ thuật truyền thống còn xa lạ với họ hơn nhạc Hip-hop hay phim Người Dơi!

Mô tả ảnh.
Đi theo cách của các nước tiên tiến, đề xuất của tôi từ 30 năm nay là thay môn Nhạc - họa dạy kỹ năng làm khổ học sinh (mà báo chí đã nói nhiều) bằng môn Giáo  dục Nghệ thuật và Di sản. Cung cấp kiến thức cơ bản tối thiểu và tạo điều kiện tiếp cận, tạo thói quen hưởng thụ tất cả các môn nghệ thuật và nghệ thuật truyền thống (từ sân khấu, điện ảnh, âm nhạc tới kiến trúc, mỹ thuật ...).

Các địa phương tùy theo di sản của mình bổ sung phần giáo dục di sản cụ thể. Việc dạy kĩ năng và phát hiện năng khiếu nên chuyển sang hoạt động CLB trong trường và địa phương. Việc này không khó làm, ít tốn kém hơn cách dạy như hiện nay.

Mặt khác, các thiết chế VHNT ở bất kỳ đâu từ bảo tàng tới nhà văn hóa, các sở, phòng văn hóa đều phải có chương trình giáo dục nghệ thuật mở thường xuyên trong hoạt động của mình. Nước tiên tiến nào họ cũng làm thế cả sao ta còn giữ mô hình nhạc - họa của 2 thế kỉ trước? Các sáng kiến kiểu sân khấu học đường là hay nhưng không thể thay thế sự nghiệp mỹ dục trong nhà trường.

Nên tạm dừng xây dựng tượng đài đến 2020

Đó là làn sóng tượng đài tưởng như không gì ngăn cản nổi. Có anh bạn đùa với tôi: Nước ta ra ngõ gặp anh hùng. Không nhẽ mỗi ngõ ta làm một tượng đài giá từ 3 tỷ tới 200 tỷ?

Về chính trị, tượng đài là hình thức tuyên truyền giáo dục của Liên Xô cũ, thịnh hành nhất từ 1930-1980. Ta học theo lối này, kém hơn họ nhiều và vẫn tiếp tục làm mặc dù ngày nay Nga  không làm tượng đài nữa, Trung Quốc cũng vậy. Các cấp của ta cho rằng tượng đài là cách duy nhất để làm nghệ thuật tuyên truyền, nhưng không phải như vậy.

Thời chiến ta tuyên truyền cực giỏi mà không cần tượng đài. Trong khi tranh cổ động thời đó nay đang được các nhà sưu tập săn lùng!  Mấy nghìn năm dựng nước giữ nước cha ông ta rất giỏi vận động nhân dân cũng không làm tượng đài tốn kém kềnh càng, phá hỏng môi trường. Tôi chỉ xin với các vị lãnh đạo rằng có nhiều  cách để tuyên truyền giáo dục hay hơn hiệu quả hơn.

Không ai, kể cả các tác giả và hội đồng xét duyệt, chủ đầu tư chi tiền có thể chỉ ra một tượng đài có tính  hiện đại trong hàng ngàn cái ta đã và đang xây!

Cũng khó ai có thể chỉ ra được một tượng đài có tính dân tộc. Kể cả pho Lý Công Uẩn ở Hà Nội (nhiều người cho rằng giống Tần Thủy Hoàng trong phim Trung Quốc). Trong mỹ thuật truyền thống ta hoàn toàn không có tượng đài mà có nhiều cách tôn vinh tưởng niệm khác. Nó ngược với tâm lý thờ cúng truyền thống.

Về kinh tế đó là sự lãng phí lớn, tạo cơ hội xảy ra tham nhũng, đã có người đi tù vì tượng đài. Giá như những chục tỷ, trăm tỷ đó được chuyển tới gia đình người có công hy sinh vì nước, cho con cháu họ được học hành… hoặc xây các công trình văn hóa công cộng để dân được hưởng thụ văn hóa thì có nhân nghĩa hơn nhiều.

Tại một hội thảo khoa học về tượng ngoài trời của Viện Mỹ thuật, trừ các tác giả đang làm tượng đài mọi người đều phản đối chất lượng và cách thức làm tượng đài, cho đó là một thứ “nghệ thuật xấu” một “thảm họa nghệ thuật” ở VN.

Tôi đã đưa ra đề nghị tạm dừng tượng đài đến năm 2020 vì thực trạng như nêu trên. Có cố làm đến đâu cũng không thể hay, đẹp được. Nếu không dừng được toàn bộ ngay lập tức thì cần có những quy định hạn chế, thí dụ như:
-Chỉ các công trình trọng điểm quốc gia do Thủ tướng duyệt mới làm tượng đài.
-Các cấp khác hạn chế tài chính dưới “x” tỷ đồng , hoặc quy mô không quá “y” tỉ đồng.
-Những quan chức ngành mỹ thuật không được tham gia sáng tác, thi công, xét duyệt…

Tất nhiên các biện pháp đó chỉ là chữa chạy tình thế.

Cái quyết định vẫn là nhận thức chính trị, nghệ thuật và kinh tế đúng của lãnh đạo thuộc lĩnh vực VHNT về tính dân tộc và hiện đại.

Họa sĩ Nguyễn Quân

,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,