Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt

Học ngoại ngữ, nhưng không phải theo cách mà phần đông chúng ta đã và đang làm.

LTS: Tại Việt Nam, ngày càng có nhiều người đầu tư tiền bạc và thời gian vào việc học ngoại ngữ cho bản thân và con cái. Nhưng học ngoại ngữ thế nào để thực sự hiệu quả vẫn luôn là vấn đề nan giải.

Tuần Việt Nam giới thiệu bài viết dưới đây như một góc nhìn tham chiếu để độc giả cùng thảo luận.

Tháng 10/2017, giới phiên dịch trên toàn thế giới chấn động khi Google trình làng tai nghe phiên dịch Pixel Buds, có khả năng dịch 40 ngôn ngữ. Nguy cơ máy móc thay thế con người trở nên hiện hữu.

Nhiều người vẫn thờ ơ cho rằng: Công cụ dịch Google translate vẫn chưa đưa ra được các phương án chuyển ngữ chuẩn xác , nên không cần lo vội.

Hãy nhớ rằng, cách mạng 4.0 đang phát triển như vũ bão. Giữa những năm 1990, cả thế giới vẫn dùng các dòng điện thoại phổ thông của Motorola và Nokia với những chức năng nghe gọi và nhắn tin đơn giản. Hình ảnh vừa đi đường vừa video call bằng những chiếc điện thoại cá nhân mới chỉ xuất hiện trong các phim khoa học viễn tưởng. Hơn 10 năm sau, iPhone ra đời, biến những hình ảnh đó trở thành hiện thực.

Với trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data), trong một tương lai không xa, tai nghe và các công cụ dịch sẽ đạt đến độ chính xác cao. Nhanh là 5 năm, chậm là 15 năm nữa, nghề phiên dịch sẽ bị thu hẹp đáng kể, chỉ còn tồn tại ở các ngôn ngữ hiếm hoặc các lĩnh vực hẹp đặc thù. Và điều đó cũng có nghĩa là mọi người trên thế giới có thể dễ dàng giao tiếp, làm việc với nhau, hay tiếp cận các nguồn tài liệu mà không còn bị cản trở bởi bức tường ngôn ngữ.

Chỉ giới phiên dịch bị ảnh hưởng?

Ở Việt Nam, cơn sốt học ngoại ngữ bùng lên với một số quan điểm nổi bật:

“Là công dân toàn cầu thì chỉ cần giỏi tiếng Anh, để sau này làm việc bằng tiếng Anh, không cần tiếng Việt”. Kết quả là không ít trẻ là người Việt 100%, sống tại Việt Nam mà nói tiếng Anh như gió trong khi tiếng Việt ngây ngô như người nước ngoài.

“Cần phát âm chuẩn như người bản xứ”. Kết quả là các trung tâm tiếng Anh trẻ em mọc lên như nấm, cha mẹ tốn vài triệu mỗi tháng chỉ để con biết giao tiếp tiếng Anh. “Tây balo” ào ạt sang Việt Nam kiếm ăn.

“Cần phải giỏi ngữ pháp để đi thi được điểm cao”. Do trẻ được đầu tư học tiếng Anh từ nhỏ, nên các đề thi chuyên và học sinh giỏi càng ngày càng khó tới mức đánh đố. Các giáo viên phải dựa vào từ điển để làm tài liệu dạy và thi. Người bản xứ đọc đề cũng nhăn nhó. 

Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt
Học ngoại ngữ thế nào thời 4.0? Ảnh minh họa: EFC.edu

“Cần học tiếng Anh hàn lâm”. Kết quả là cụm từ “Academic English” trở thành mốt. Học sinh lớp 6, 7 đã được luyện IELTS, được khuyến khích đọc nghe CNN, BBC hàng ngày, với những kiến thức và vấn đề vốn dành cho người trưởng thành. Các kỳ thi năng lực tiếng Nhật vốn dành cho người đi làm, giờ được các trung tâm đem ra luyện cho học sinh cấp 2.

Khi chúng ta đầu tư hẳn một khoản tiền và thời gian của con cái chỉ để học một ngoại ngữ, tất yếu con sẽ yếu kỹ năng quan trọng, sẽ học qua loa các môn đáng lẽ phải học cho tử tế. Chẳng hạn, trẻ sẽ chỉ tập trung học các kỹ thuật viết văn trong khi vốn tiếng Việt và trí tưởng tượng nghèo nàn, hiếm khi biết rung động trước một áng thơ hay. Không nhiều trẻ biết làm việc nhà. Và đặc biệt ít trẻ đủ thời gian rèn luyện thể chất.

Người Việt Nam, sống tại Việt Nam dù giỏi tiếng Anh hay một ngoại ngữ đến đâu cũng vẫn không thể nào bằng người bản ngữ. Và khả năng đó sẽ giúp gì cho chúng ta khi rào cản ngôn ngữ được dỡ bỏ? Trong tương lai không xa, nếu giỏi một chuyên môn nào đó, rất có thể con bạn sẽ làm việc ở Pháp mà không cần giỏi tiếng Pháp. Một kiến trúc sư sẽ dễ dàng tìm việc ở Hàn Quốc kể cả chỉ bập bẹ được vài câu chào tiếng Hàn. Nhưng chỉ giỏi tiếng Anh, con bạn sẽ làm nghề gì? Ngay cả tại Việt Nam?

Vậy không cần học ngoại ngữ nữa sao?

 

Nếu học chỉ để phát âm hay, giỏi khoanh và điền các câu hỏi về ngữ pháp và ngữ dụng thì có thể nói là không cần.

Đến đây, mọi người sẽ rất lo lắng rằng: thế thì làm sao con tôi được điểm cao ở trường? Làm sao con tôi làm sao thi nổi vào lớp chuyên?

Việt Nam hiện tụt rất xa so với các nước phát triển, nền giáo dục đôi khi giậm chân tại chỗ, thậm chí còn có những bước thụt lùi. Cha mẹ có 2 lựa chọn: đi lùi cùng cả nền giáo dục, hoặc dũng cảm tách riêng ra để tiến lên. Hoặc để con “cày cuốc” theo phong trào, và 10-15 năm nữa sẽ lơ ngơ trước sự thay đổi của thời đại. Hoặc chấp nhận kết quả không xuất sắc ở trường, nhưng giỏi nổi bật lĩnh vực nào đó là thế mạnh của con, và có được những kỹ năng cần thiết để đương đầu với một thế giới luôn biến động. Tất nhiên, vẫn có 1 số học sinh giỏi đều các môn, tốt các kỹ năng và có thể chất khoẻ mạnh. Nhưng con số đó chắc chắn khá ít, và phần nhiều nằm ở các học sinh học tại các trường quốc tế chuẩn.

Tuy vậy, chúng ta vẫn phải học ngoại ngữ!

Ngôn ngữ là một hệ thống biểu tượng của một nền văn hoá. Biết thêm một ngoại ngữ tức là chúng ta được tiếp cận một chân trời mới, học hỏi những cách tư duy mới và một hệ thống các giá trị vật chất, tinh thần mới. Đó là lý do những người thạo một ngoại ngữ thường có tư duy, thói quen và những nét tính cách tương đối giống dân tộc đó. Người giỏi tiếng Nhật thường cẩn thận, kỹ tính, người giỏi tiếng Anh thường cởi mở, dễ gần.

Tiếng Anh là cánh cửa để giúp người Việt có tư duy phóng khoáng tự do, thậm chí là thực tế kiểu Mỹ. Tiếng Đức sẽ giúp chúng ta học được ý chí quật cường và bản lĩnh thép làm nên một đất nước Đức hùng mạnh. Tiếng Nhật sẽ giúp chúng ta học hỏi được đức tính tự giác, kiên trì, tiết kiệm và nỗ lực bền bỉ vượt lên mọi khó khăn khiến người Nhật không bao giờ bị thiên nhiên hay con người quật ngã…

Nếu muốn học được điều đó, thì dứt khoát không phải học ngoại ngữ theo cách mà phần đông chúng ta đã và đang làm. Không phải luyện các dạng đề, không phải học các cấu trúc ngữ pháp đã bị tách ra khỏi văn cảnh, không viết mỗi từ mấy dòng.

Chúng ta phải thông qua các tài liệu, các chương trình về khoa học và xã hội đúng độ tuổi của học sinh, các tác phẩm văn học từ đơn giản tới phức tạp tuỳ trình độ để học ngôn ngữ; phải thông qua từ vựng và cấu trúc câu để hiểu các nét đẹp văn hoá. Nếu chúng ta biết nguồn gốc của câu “Gochisosamadeshita” (xin cảm ơn về bữa ăn) trong tiếng Nhật, thì hẳn chúng ta sẽ hiểu người Nhật trân trọng công sức của người nông dân, người thương nhân, người đầu bếp như thế nào, và từ đó việc nhớ và vận dụng sẽ dễ dàng vô cùng.

Học theo phương pháp đó sẽ khiến việc học ngoại ngữ trở nên thú vị, dễ dàng, và rất nhanh giỏi. Khi đó, học sinh sẽ chỉ cần tốn một chút công sức ôn trước mỗi kỳ thi để đạt các kết quả như mong đợi.

Phạm Nha Trang

*Tác giả là giảng viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hoá Nhật Bản, Đại học Ngoại ngữ, ĐHQG Hà Nội.

>> Bạn nghĩ sao về cách học và đầu tư vào ngoại ngữ của người Việt hiện nay? Mời độc giả quan tâm hoặc làm việc trong lĩnh vực liên quan đến ngôn ngữ/ ngoại ngữ gửi bài viết tranh luận về email: Tuanvietnam@Vietnamnet.vn.

Phải học đại học mới có tiền và địa vị?

Phải học đại học mới có tiền và địa vị?

Câu hỏi lớn nhất là liệu Bộ Giáo dục và cả hệ thống chính trị có ủng hộ và có đủ quyết tâm theo đuổi những mục tiêu này cho toàn bộ hệ thống giáo dục hay không?

Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’

Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’

Mục tiêu "tất cả vì học sinh" của giáo dục Nhật Bản ít khi được “nắn nót” bằng lời lại hiển hiện nơi đây trong từng việc làm nhỏ nhất.   

Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng

Chứng kiến cháu đi học, tôi ngạc nhiên không ngừng

Càng tìm hiểu cái sự học hành ở Đức tôi càng thấy nhiều điều ngạc nhiên đáng nể.

Khi cuộc sống đã tiến lên, giáo dục vẫn giẫm chân ở chỗ cũ?

Khi cuộc sống đã tiến lên, giáo dục vẫn giẫm chân ở chỗ cũ?

Tụt hậu của đất nước, về phương diện nào đó, chính là tụt hậu về giáo dục, mà trước tiên là chậm đổi mới giáo dục.  

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Quà 20/11: Có món làm cô giáo khóc, có món làm cô… cười ngất
Quà 20/11: Có món làm cô giáo khóc, có món làm cô… cười ngất
Blogicon  20/11/2018 

Cái thành ý ẩn chứa sau món quà là mênh mông khó lường, và không hẳn lúc nào cũng vô tư quý mến hàm ơn nhau, trân trọng như ý nghĩa vốn có của hai chữ tặng quà.

 
Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Blogicon  18/11/2018 

Trở về Việt Nam, Sư ông sẽ được hít thở mùi lá thông của đồi Dương Xuân, sớm chiều nghe tiếng chuông tiếng mõ…

 
Chúng ta cần một tư duy mới, không truyền thống, không tuần tự
Chúng ta cần một tư duy mới, không truyền thống, không tuần tự
Blogicon  29/10/2018 

Vượt ra ngoài khuôn khổ của ngành thông tin, bài phát biểu đó thể hiện một tầm tư duy và cải cách cho Việt Nam. Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung gửi bài viết riêng cho Tuần Việt Nam.

 
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Blogicon  07/11/2018 

Có vẻ như con số đẹp đẽ trên lại phản ánh không đồng nhất với những cảm nhận về đạo đức, văn hóa xã hội hiện nay.

 
Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Blogicon  03/11/2018 

Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.

 
Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Khi nông dân đi làm IT, kỹ sư đi buôn bánh phở
Blogicon  21/10/2018 

Tôi có hai người bạn, một anh tốt nghiệp đại học Nông nghiệp bỗng nhiên thích IT và chuyển ngành, anh thứ 2 đang an yên với công việc IT trong ngân hàng bỗng chuyển sang kinh doanh thực phẩm sạch.

Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Ban bí thư yêu cầu xây nhà cho, ông dứt khoát "xin không chấp hành"
Blogicon  16/10/2018 

Ban Bí thư lúc đó yêu cầu Ban Tài chính quản trị xây cho ông Trần Kiên một cái nhà ở Quảng Ngãi nhưng anh “xin phép không chấp hành”.

Mặc cảm cây sắn
Mặc cảm cây sắn
Blogicon  13/10/2018 

Giải quyết việc làm cho trên 1 triệu lao động, thu ngoại tệ hàng năm trên 1 tỉ USD, đó không phải là vị thế, là giá trị sao!

Sự khiêm nhường dẫn dắt dân tộc
Sự khiêm nhường dẫn dắt dân tộc
Blogicon  04/10/2018 

Từ họ toát lên thông điệp: Muốn dẫn dắt một đất nước, một dân tộc, cao hơn nữa, cả thế giới, hãy nêu gương liêm chính, trung thực, khiêm nhường, hành động đi liền với lời nói.

Chuyện cuốn sổ tiết kiệm của cố Tổng Bí thư Trường Chinh
Chuyện cuốn sổ tiết kiệm của cố Tổng Bí thư Trường Chinh
Blogicon  30/09/2018 

“Lúc mở ngăn kéo bàn làm việc của ông, mọi người trong gia đình đều trào nước mắt khi tìm thấy một cuốn sổ tiết kiệm duy nhất mang tên ông nhưng số tiền thì quá nhỏ”.

Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’
Qua Nhật, tôi hiểu thế nào là ‘tất cả vì học sinh’
Blogicon  29/09/2018 

Mục tiêu "tất cả vì học sinh" của giáo dục Nhật Bản ít khi được “nắn nót” bằng lời lại hiển hiện nơi đây trong từng việc làm nhỏ nhất. 

Lần gặp cuối với nhà nghiên cứu Dương Danh Dy
Lần gặp cuối với nhà nghiên cứu Dương Danh Dy
Blogicon  22/09/2018 

Cuối tháng 4 năm nay, khi người viết đến thăm ông và đặt lại yêu cầu kể chuyện về Trung Quốc và mối quan hệ giữa 2 nước.

Mại dâm và nhân phẩm con người
Mại dâm và nhân phẩm con người
Blogicon  08/09/2018 

Vượt qua nhiều chủ đề, vụ phát hiện mấy người mẫu đi khách với giá cao nhất lên đến 25.000 đô la ngay lập tức tràn ngập mạng xã hội và thậm chí là một số tờ báo.

Được hỏi về mùa khai trường, anh bạn nước ngoài nói thẳng…
Được hỏi về mùa khai trường, anh bạn nước ngoài nói thẳng…
Blogicon  05/09/2018 

Nhà trường lấy học sinh làm mục tiêu phục vụ, giáo dục gắn với thực tế cuộc sống, cá tính học sinh được tôn trọng... có vậy mới khơi thông năng lượng sáng tạo.

Chung cư và câu hỏi về văn minh, văn hóa
Chung cư và câu hỏi về văn minh, văn hóa
Blogicon  30/09/2018 

Đã đến lúc chúng ta phải giã từ quan niệm chỉ cần ăn để no và chỉ cần ở để không mưa nắng, mà chúng ta phải tạo ra một không gian sống văn minh và văn hóa cho mình.

Bốn tháng chuẩn bị cho một bữa tiệc trưa
Bốn tháng chuẩn bị cho một bữa tiệc trưa
Blogicon  04/09/2018 

Nộm xoài, nem, món cuốn ba miền được chọn cho thực đơn chiêu đãi Tổng thống Obama. Gỏi cuốn, chạo tôm, chè hạt sen xuất hiện trong thực đơn chiêu đãi các nguyên thủ dự Hội nghị cấp cao APEC tại Đà Nẵng.

Dù có cả đội đầu bếp, nhà Vua dứt khoát gọi đồ ăn Việt
Dù có cả đội đầu bếp, nhà Vua dứt khoát gọi đồ ăn Việt
Blogicon  03/09/2018 

Vua Maroc khi sang Việt Nam dù mang theo cả một đội đầu bếp riêng nhưng vẫn thường xuyên gọi các món ăn Việt Nam. Ông yêu cầu phục vụ bữa ăn theo giờ Maroc, nửa đêm mới ăn bữa chiều và đến sáng thì dùng bữa tối.

Khát vọng cống hiến, nhìn từ U23 Việt Nam
Khát vọng cống hiến, nhìn từ U23 Việt Nam
Blogicon  02/09/2018 

Bóng đá đoàn kết mọi người và tạo ra năng lượng tích cực của đám đông.

U23 Việt Nam và giấc mơ của người hâm mộ
U23 Việt Nam và giấc mơ của người hâm mộ
Blogicon  29/08/2018 

Nếu ví U23 Việt Nam như một cộng đồng, như một quốc gia thu nhỏ thì tôi nhận ra rằng: người cầm quân (đứng đầu) quan trọng đến mức như thế nào

Náo nức vì U23 Việt Nam, nhưng bóng đá là… bóng đá thôi
Náo nức vì U23 Việt Nam, nhưng bóng đá là… bóng đá thôi
Blogicon  29/08/2018 

Tôi tôn trọng niềm vui và cách thể hiện niềm vui của mọi người, nhưng nếu bạn hỏi “có xuống đường không?” tôi sẽ lắc đầu. 

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN