Tin tức, Đọc báo Online, Tin tức trong ngày 24h - VietNamNet
Báo điện tử chính thống hàng đầu Việt Nam

Mobile0923 457 788 (Hà Nội) | 0962 237 788 (Tp.HCM)

18/01/2019 00:59:41 (GMT +7)

 
 
 

Làm quan, làm dân và ‘lằn ranh’ mỏng manh

 - Mới thấy, dù làm quan hay làm dân, bản chất vẫn là phải làm mỗi việc cho đúng đắn. Những sai lầm đôi khi đến với con người chỉ là một sợi chỉ mong manh, đứng bên này thì là đúng nhưng chỉ bước chân sang bên kia lại là sai mất rồi.

Đọc trong sử sách Việt Nam, có một vị quan khiến tôi vô cùng ấn tượng. Đó là Nguyễn Công Trứ.

Ông có lẽ là một trong những vị quan có lý tưởng nhất quán, độc đáo và thú vị bậc nhất thời xưa. Vốn tính ngang tàng, lều chõng đi thi ông đều bị đánh trượt, phải chăng là vì dám lộ liễu ý tứ “đầu đội trời, chân đạp đất” trong bài thi? Mãi đến năm 1819, Nguyễn Công Trứ mới đậu Giải nguyên, và 41 tuổi mới có chức quan đầu tiên.

Khi làm quan, lý tưởng của ông được thể gói trong một bài thơ đơn giản:

Giữ trong lòng trung ái

Chăm đạo dâu con

Phát triển nông trang

Trừ bỏ dị đoan

Sửa đổi phong tục

Thanh thải tham tàn

Tiến cử tài đức

Giữ nghiêm luật lệ.

Ông hăng hái làm những việc Vua giao, không từ nan bất cứ việc gì và luôn để lại dấu ấn với tài năng đa dạng của mình. Cũng vì cá tính nên đường thăng quan tiến chức của ông thăng trầm, khi làm quan to, khi bị giáng xuống quan nhỏ. Ông bị luân chuyển đi đủ tỉnh từ Hải Dương, Ninh Bình, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa rồi vào Thừa Thiên, Quảng Ngãi... Ông làm từ quan võ (Tham tán quân vụ), quan văn (Tư nghiệp Quốc tử giám) đến việc lập vùng kinh tế mới (Dinh điền sứ); làm quan to ở cả Bộ hình lẫn Bộ binh.

Khi làm quan ông đặt ra nhà học cho con dân học hành, đặt xã thương ở các làng để quản lý thóc gạo theo giá quy định, ông trị tội cường hào rất nặng để tránh dân oan.

Ông cũng là quan rất thanh liêm. Sử cũ chép Phạm Nguyên Trung, Ngô Huy Phái hối lộ ông. Ông bắt giải cả hai cùng tang vật về phủ Nam Định để xét xử. Thời gian làm Dinh điền sứ, ông nhận tiền gạo của nhà nước cấp phát cho dân nghèo làm vốn khẩn hoang. Sau khi sử dụng, số dư thừa Nguyễn Công Trứ đều mang về nộp lại cho công khố.

Năm 70 tuổi, ông xin từ quan về hưu nhưng Vua Thiệu Trị không chấp thuận. Khi vua Tự Đức lên ngôi, ông được toại nguyện. Trước khi làm quan, khi làm quan rồi thành hưu quan ông vẫn luôn nghèo, nhưng cái khí chất đại trượng phu, cái chất ngạo nghễ nơi ông chưa bao giờ bị bào mòn.

Suốt quãng thời gian nhân thế của mình, Nguyễn Công Trứ dường như đã luôn “ngất ngưởng”, ung dung tự tại trước những lựa chọn của bản thân trong cái bối cảnh chật hẹp của thời đại mình. Cả trong đạo làm quan, trong con đường thăng tiến, cũng như lẽ xuất xử.

Đọc về cổ nhân rồi ngẫm thì xét cho cùng cuộc đời mỗi con người - dù là quan chức hay thứ dân, dù giữ chức phận gì trong xã hội – cũng là một chuỗi những lựa chọn. Có cái gọi là sự chi phối của hoàn cảnh khách quan, của số phận, nhưng ai cũng phải đối mặt và chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình, nhất là những lựa chọn được đưa ra vào thời khắc quyết định. 

 
Làm quan, làm dân và ‘lằn ranh’ mỏng manh
Năm cũ qua, năm mới đến là thời khắc chúng ta thường nghĩ về sự lựa chọn. Ảnh minh họa: Nguyễn Cảnh Tùng

Tôi có một người bạn làm trong ngành dầu khí. Anh là một tiến sĩ khoa học rất giỏi, vì vậy được giao đảm trách trưởng phòng công nghệ thông tin của một công ty lớn của ngành này. Tuy nhiên anh chỉ nhận việc chuyên môn, những việc dính líu tới tiền nong, tài chính nhập nhằng anh đều tránh. Anh lý giải đó là những việc anh không rành, hơn nữa có nhiều việc phức tạp anh không hiểu rõ, nên tốt nhất là chỉ tập trung chuyên môn.

Cấp trên đánh giá cao năng lực của anh và muốn thăng chức cho anh, song anh một mực từ chối, chỉ xin làm cấp trưởng phòng vì nhận thấy không đủ sức cho “cái ghế” kia. Dù không giàu nhưng anh đủ sống sung túc và đầu óc nhàn nhã, không lo lắng, cũng chưa bao giờ hối tiếc về lựa chọn của mình.

Anh khiến tôi liên tưởng đến một vị quan chức ngành dầu khí phải ra tòa năm qua. Ông là một kỹ sư giỏi có tiếng, tiến sĩ ngành dầu khí và có nhiều công trình khoa học có ích cho ngành, từng được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh. Nhưng khi bỏ chuyên môn, chuyển hẳn làm lãnh đạo, một lĩnh vực chắc chắn không phải sở trường, có lẽ ông bị cuốn theo một số quyết định sai lầm của cấp trên, của cái guồng quay mà ông tham dự vào. Lao tù, ngã ngựa đau đớn, thân bại danh liệt - một kết cục mà đời ông hẳn không bao giờ mường tượng nổi khi ở đỉnh cao sự nghiệp.

Nhiều người không khỏi xót xa và tiếc nuối cho ông. Giá như ông chỉ lựa chọn việc nào đúng khả năng thì làm, việc gì không thạo thì để người khác, miễn là vẫn làm được điều có ích cho dân, cho nước, quyết không nhận “cái áo quá rộng”, giá như ông biết từ chối lúc cần thiết,… thì kết cục của một nhân tài như ông đã đi theo hướng khác.

Mới thấy, dù làm quan hay làm dân, bản chất vẫn là phải làm mỗi việc cho đúng đắn. Những sai lầm đôi khi đến với con người chỉ là một sợi chỉ mong manh, đứng bên này thì là đúng nhưng chỉ bước chân sang bên kia lại là sai mất rồi. Nên quan trọng nhất vẫn là biết mình biết ta, và biết đủ, để thấu rõ lẽ đời, để không thả cho lòng tham chế ngự khi đứng trước những lựa chọn dù là nhỏ nhất.

Bước qua năm cũ đón chào năm mới - khoảng thời gian người ta thường dành để nhìn nhận bản thân và đưa ra những lựa chọn, kế hoạch - ngẫm ngợi thế sự, mới càng thấy Nguyễn Công Trứ thật sáng suốt khi tổng kết rằng:

Tri túc tiện túc, đãi túc, hà thời túc?

Tri nhàn tiện nhàn, đãi nhàn, hà thời nhàn?

(Biết đủ là đủ, đợi cho đủ thì bao giờ mới đủ? Biết nhàn là nhàn, đợi cho nhàn thành thì bao giờ mới nhàn?)

Nguyễn Anh Thi

----

Tham khảo: Nguyễn Công Trứ và Đạo làm quan/ Báo Sài Gòn đầu tư/ SGGP, 16/2/2015.

Quan chức, đại gia xa hoa ‘dính phốt’ và lời nhắc 'mùa tiệc tùng'

Quan chức, đại gia xa hoa ‘dính phốt’ và lời nhắc 'mùa tiệc tùng'

Chắc sẽ không thừa khi năm mới nói chuyện "đổi mới" và bàn về lối sống tiết kiệm, đặc biệt trong điều kiện ngân sách quốc gia còn eo hẹp.

Mở rộng lòng đón cái tốt, cái thiện quanh ta

Mở rộng lòng đón cái tốt, cái thiện quanh ta

Theo dõi báo chí, mạng xã hội, tôi thấy thực ra dư luận rất quan tâm đến những tấm gương sáng, những việc làm tốt đang diễn ra hàng ngày.

Xét xử ông Đinh La Thăng và đồng phạm: Từ nước mắt đến... nước mắt

Xét xử ông Đinh La Thăng và đồng phạm: Từ nước mắt đến... nước mắt

Nhưng, xin hãy bàn rộng ra, không chỉ những giọt nước mắt của những người đang bị luận tội và khép tội. Nước mắt gợi Nước mắt. Từ nước mắt đến Nước mắt. 

Tết Hà Nội và những điều không bao giờ cũ

Tết Hà Nội và những điều không bao giờ cũ

Cuộc sống có nhiều đổi thay nhưng có những điều quen thuộc của Tết Hà Nội vẫn chẳng hề thay đổi.

Làm việc tốt, đừng chăm chăm rạch ròi quá mức

Làm việc tốt, đừng chăm chăm rạch ròi quá mức

Lòng tốt đâu có hiếm hoi, nó vẫn hiện hữu, chẳng qua vì nhiều khi chúng ta không hình dung ra được làm như thế nào để có nó thường xuyên hơn mà thôi.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Tản mạn về hạnh phúc
Tản mạn về hạnh phúc
Blogicon  20/02/2018 

Có người mô tả hình tượng hơn “hạnh phúc không phải là căn nhà của bạn to lớn bao nhiêu mà tiếng cười trong căn nhà ấy rộn ràng như thế nào”.

 
Mang ‘Tâm’ gì đi lễ chùa đầu năm?
Mang ‘Tâm’ gì đi lễ chùa đầu năm?
Blogicon  18/02/2018 

Tâm bình an tỷ lệ thuận với lòng tử tế, nhiều tâm bình an là xã hội bình an, không có thánh thần nào "bảo lãnh" bình an cho bạn được!

 
Mừng Xuân mới, Bay Lên Việt Nam
Mừng Xuân mới, Bay Lên Việt Nam
TuanVietNamicon  15/02/2018 

Báo VietNamNet phát động cuộc vận động Bay Lên Việt Nam nhằm nêu những giải pháp, những sáng kiến và các chương trình hành động xây dựng Việt Nam văn minh, giàu mạnh.

 
Rồi có bao giờ những rực rỡ tàn phai
Rồi có bao giờ những rực rỡ tàn phai
Blogicon  14/02/2018 

Những dịp này, sẽ có những mầu sắc cựa quậy rồi bật mình trên những bức tranh dân gian. Đấy là mầu của những ngày lễ Tết, của những niềm vui, của đời sống rực rỡ.

 
Giờ bạn bè hỏi tôi: ‘Hôm nay trải chiếu ở đâu đấy?’
Giờ bạn bè hỏi tôi: ‘Hôm nay trải chiếu ở đâu đấy?’
Blogicon  12/02/2018 

Nửa năm làm nghề bán sách rong, bán sách của chính mình dịch hoặc viết, tôi đã có cơ hội nhìn lại bản thân và cuộc sống xung quanh, tránh được “sốc văn hóa ngược’ sau khoảng thời gian dài ở nước ngoài.

 
Đừng thấy cái bóng to trên tường mà tưởng mình vĩ đại
Đừng thấy cái bóng to trên tường mà tưởng mình vĩ đại
Blogicon  08/02/2018 

Có lẽ ít khi nào mà người dân nói chung, giới truyền thông nói riêng lại có một dịp “đại hỉ” (niềm vui lớn) như sau kỳ tích giành ngôi vị á quân tại Giải bóng đá U23 châu Á vừa qua.

Quà Tết ‘hẻo’ liền bị chê ‘Việt kiều rởm’
Quà Tết ‘hẻo’ liền bị chê ‘Việt kiều rởm’
Blogicon  11/02/2018 

Mỗi dịp lễ tết, ai cũng mong ngóng về Việt Nam thăm gia đình. Thế nhưng, cứ về thì lại trăm bề lo lắng.

Làm chủ đúng lúc để niềm vui được trọn vẹn!
Làm chủ đúng lúc để niềm vui được trọn vẹn!
TuanVietNamicon  15/02/2018 

Một dân tộc nếu bao gồm những công dân khỏe mạnh, trí não minh mẫn thì đó là một dân tộc hùng cường. Một dân tộc mà nhiều công dân say rượu, thể trạng yếu kém, tinh thần sa sút thì đó là một dân tộc nhược tiểu.

‘Tốt khoe xấu che’: Người Việt chuộng ‘ăn xổi’?
‘Tốt khoe xấu che’: Người Việt chuộng ‘ăn xổi’?
Blogicon  04/02/2018 

Nếu ngẫm kỹ sẽ không khó nhận ra nhiều nhược điểm của lối tư duy “tốt khoe xấu che”. 

Bóng đá và... bóng đá
Bóng đá và... bóng đá
Blogicon  02/02/2018 

Trong sức ép vòng vây truyền thông và sự cuồng nhiệt của công chúng, tuyển thủ U23 có điều ước thật giản dị: Sớm được về nhà, ăn bữa cơm mẹ nấu; được ngủ giấc ngủ thật đẫy...

U23 Việt Nam và ‘sân bóng’ thăm thẳm phía trước
U23 Việt Nam và ‘sân bóng’ thăm thẳm phía trước
Blogicon  03/02/2018 

Liệu những chàng trai từng tràn đầy tự tin tự tin, vượt qua cả hiệp chính lẫn hiệp phụ và các cú sút luân lưu cân não của bóng đá, có giữ được bản lĩnh đó trên “sân bóng” cuộc đời thăm thẳm phía trước…?

U23 Việt Nam và chuyện quảng bá hình ảnh đất nước
U23 Việt Nam và chuyện quảng bá hình ảnh đất nước
Blogicon  31/01/2018 

Quảng bá hình ảnh đất nước là cả một câu chuyện dài và vô cùng phong phú về cách làm cũng như hiệu quả thu nhận.

Vinh quang U23 Việt Nam
Vinh quang U23 Việt Nam
Blogicon  27/01/2018 

Thế hệ trẻ Việt Nam sẽ làm nên tất cả nếu được đào tạo, chăm sóc khoa học và có thủ lĩnh dẫn dắt đúng tầm.

Sướng, Đội tuyển U23 Việt Nam!
Sướng, Đội tuyển U23 Việt Nam!
TuanVietNamicon  26/01/2018 

Tới đây, chiều 27/1/2018, nếu U23 Việt Nam vô địch châu Á sau khi đánh bại U23 Uzbekistan thì toàn dân Việt Nam càng rất sướng.

Trang sử mới của bóng đá và khát vọng viết tiếp trang sử trở thành nước văn minh, tiên tiến
Trang sử mới của bóng đá và khát vọng viết tiếp trang sử trở thành nước văn minh, tiên tiến
Blogicon  24/01/2018 

Mỗi người Việt Nam hãy yêu quý, hỗ trợ nhau, dân tộc ta thành một khối đoàn kết như thành đồng, như những chiến binh Tuyển U23 Việt Nam hôm nay.

Cuộc sống đã mượn cảm xúc của U23 Việt Nam
Cuộc sống đã mượn cảm xúc của U23 Việt Nam
Blogicon  24/01/2018 

Từ “chiến thắng” đối với U23 Việt Nam trong giải đấu lần này trở thành một chiếc áo vô cùng chật hẹp.

Người Hà Nội lại được phen “phập phồng”
Người Hà Nội lại được phen “phập phồng”
Blogicon  20/01/2018 

Chỉ biết là mỗi lần Hà Nội có sáng kiến về cây xanh là người dân lại được phen hồi hộp.

Xét xử ông Đinh La Thăng và đồng phạm: Từ nước mắt đến... nước mắt
Xét xử ông Đinh La Thăng và đồng phạm: Từ nước mắt đến... nước mắt
Blogicon  16/01/2018 

Nhưng, xin hãy bàn rộng ra, không chỉ những giọt nước mắt của những người đang bị luận tội và khép tội. Nước mắt gợi Nước mắt. Từ nước mắt đến Nước mắt. 

"Hạt nhân đấu tranh trên không gian mạng"
"Hạt nhân đấu tranh trên không gian mạng"
Blogicon  14/01/2018 

Cần phải có những sức ép đến doanh nghiệp và nhà nước để nâng cao ý thức trong việc bảo mật an toàn thông tin cá nhân.

Đừng để sự tử tế cô đơn
Đừng để sự tử tế cô đơn
Blogicon  10/01/2018 

“Chặt đứt” nhóm lợi ích thao túng, chiếm đoạt vỉa hè, lề đường thu lợi bất chính, cũng là cách ngăn chặn nguy cơ nảy sinh bất an, bất hoà, để sự tử tế không thành cô đơn và rời bỏ chúng ta...

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN