Tò mò khai phá ‘đặc sản sức mạnh mềm’ của người Nhật

Có thể nói khiêm cung là một nét văn hóa rất "đặc sản" của người Nhật, mới nhìn qua thì có vẻ câu nệ hình thức... nhưng khi tiếp xúc thì thấy mến, tò mò muốn khai phá cái bề sâu của nền văn hóa đó.

Tôi có người bạn học kết hôn với người Nhật, nhiều năm trước họ tổ chức đám cưới tôi phụ lo phần tiếp tân, trang trí phòng tiệc... Chọn ra những tấm ảnh chụp đôi uyên ương tôi cho là lộng lẫy nhất để bày ở bàn tiếp tân và tiền sảnh. Khi trao đổi ý kiến, trong lúc cô dâu và MC tiệc cưới tán thành thì chú rể người Nhật có ý bàn lùi: "Nhờ anh chọn những tấm ảnh khác gần gụi hơn, mấy tấm này nổi quá"... 

Một việc nhỏ nhưng luôn khiến tôi suy nghĩ!

Càng tiếp xúc với người Nhật tôi nhận thấy trong giao tiếp cái gì được coi là đẹp là hay... thì họ thường có khuynh hướng nói giảm đi hoặc có sao nói vậy. Cá nhân tôi chưa gặp người Nhật nào có tính khoe mẽ, phô trương... 

Trong giao tiếp cũng vậy, họ dùng từ "tôn kính ngữ" dành cho khách còn bản thân thì dùng những từ "khiêm ngữ". Hiếm thấy ngôn ngữ nào sau câu chào, người trước nói thêm câu: "Yoroshiku Onegaishimasu", người kia đáp lại: "iie kochirakoso", động tác thì cúi cong lưng xuống thể hiện sự cung kính người đối diện khi chào!  Tùy theo văn cảnh có thể hiểu theo cách khác nhau, nhưng nghĩa gốc của hai câu trên là: "Cậy nhờ anh giúp đỡ" và "Không phải thế, chính tôi mới là người nhờ anh giúp đỡ chứ"!

Có thể nói khiêm cung là một nét văn hóa rất "đặc sản" của người Nhật, mới nhìn qua thì có vẻ câu nệ hình thức... nhưng khi tiếp xúc thì thấy mến, tò mò muốn khai phá cái bề sâu của nền văn hóa đó. 

Tò mò khai phá ‘đặc sản sức mạnh mềm’ của người Nhật
Hình ảnh ông giám đốc trạm xăng người Nhật cúi chào khách hàng từng gây bão trong cộng đồng người Việt. Ảnh: Kênh 14

Thời sinh viên, tôi đọc trong tài liệu nghiên cứu "Luận ngữ và chiếc bàn tính", thì được biết nước Nhật nhờ biết vận dụng khôn khéo tư tưởng triết học của Khổng Tử và khoa học kỹ thuật của phương Tây mà trở thành quốc gia phát triển, nhưng họ rất chú trọng bảo tồn truyền thống dân tộc, không chịu sự "xâm thực" văn hóa của ai.

Ai đã từng đi bộ trong các ga tàu điện ngầm ở thủ đô Tokyo thì biết người Nhật đi bộ nhanh và gấp thế nào, đi mà như chạy, ấy vậy mà khi chào nhau thì họ "chịu" mất thời gian để "kiểu cách", chào cho đúng với nghi thức. 

Sách giáo khoa dạy môn Đạo đức cho học sinh Nhật có đoạn đại ý nói rằng khi hành động đúng với văn hóa truyền thống là khi bạn đang "giao tiếp" với tiền nhân, với tổ tiên! (1)

Môn Kiếm Đạo (Kendo), một môn võ truyền thống của Nhật nổi tiếng dạy về cách chào! Chào trước khi vào sân đấu, chào khi xuống sàn, chào khi đối diện với đối phương, độ gấp của hông, ánh mắt nhìn, các cử động của chân, tay… toàn là những động tác lặp đi lặp lại nhàm chán, nhưng được dạy một cách tỉ mỉ nghiêm ngặt. 

Người học Kiếm đạo trước khi được mang bộ giáp đấu lên người, tay được nâng cây kiếm gỗ (cây kiếm mô hình dành cho người mới học) thường mất cả năm để học về nghi thức. “Nihonkendokata” (nghi thức trước trận đấu, có ý nghĩa chứng thực cây kiếm Nhật sử dụng), “Hikiage” (nghi thức xếp kiếm khi thi đấu xong rồi đi giật lùi 5 bước chào cám ơn)... không gì khác hơn là việc luyện tập các động tác kỹ thuật chào cho thuần thục, có tác dụng rèn tâm dưỡng đức trui mài lòng Nhẫn của võ sĩ. 

Ngay cả giới trẻ Nhật cũng "ngán": "chào thì đâu có cần gì phải phức tạp đến thế", nhưng họ được giải thích: "Trong Kiếm đạo người Nhật xưa rất tôn trọng đối phương thậm chí coi như là vị thần linh, vì ý nghĩa đó cho nên mỗi động tác khi chào đều mang một ý nghĩa biểu trưng, vì vậy cần phải giữ gìn và lưu truyền truyền thống văn hoá này"... (2)

Một Kiếm sĩ chuyên nghiệp khi chào nhau hai hơi thở dường như hợp nhất thành một, biểu tỏ một tâm thế khiêm nhường cao nhất: "Mang tâm lý hậm hực thắng thua khi chào không phải là tư cách của một võ sĩ"! (3)

Một học thuyết chính trị nổi tiếng thế giới hiện đại của giáo sư Harvard, Joseph Samuel Nye, Jr. nói về "Quyền lực mềm" (Soft power), hiện đang được nhiều nhà lãnh đạo áp dụng khi gặp phải các vấn đề chính trị nan giải. Nhưng hàng trăm năm trước người Nhật đã chú trọng giáo dục lòng khiêm cung của võ sĩ đạo và đã biến điều đó thành một truyền thống văn hoá lưu truyền đến ngày nay, đó chẳng phải cũng chính là "Quyền lực mềm" sao?!

 

Mấy tháng trước ở sân bay Narita khi đợi làm thủ tục chuyến bay từ Tokyo qua Thượng Hải, trong khi hàng chục khách đang xếp hàng đợi tới phiên thì tôi thấy một nữ hành khách, nhìn bề ngoài có vẻ là người Trung Quốc, tách hàng chạy lên đứng chỗ cho gần quầy hơn...

Một nhân viên người Nhật đi ra nhắc xếp hàng theo thứ tự thì bị phản ứng, có lẽ do bất đồng ngôn ngữ nên mâu thuẫn bị đẩy lên cao. Trong lúc vị khách nữ giành hết quyền nói, không quan tâm đối phương có hiểu tiếng Trung hay không, thì nhân viên người Nhật cố giữ vẻ bình tĩnh lắng nghe, khi "thấy không xong" thì cúi rạp người xuống chào khách rồi rút đi. 

Trước cử chỉ đó, cặp đôi khách Tây đứng xếp hàng cạnh tôi nói với nhau: "very impressive" (rất ấn tượng)!

Lát sau tôi thấy một nhân viên khác đi ra (chắc là người Nhật biết nói tiếng Trung), sau vài câu nói chuyện, lại thấy hai tay xuôi thẳng chạm đầu gối người cúi rạp xuống... chẳng mấy chốc vị khách nữ kia mặt giãn ra, kéo vali về đứng lại chỗ cũ. 

Quan sát câu chuyện từ đầu đến cuối ở khoảng cách hơn chục mét, tôi thầm nghĩ: "quyền lực mềm phát huy tác dụng"!

Khiêm cung không có nghĩa là "kém đẹp" hay thiếu tự tin mà lòng tự tin được dùng đúng lúc và cái đẹp được biểu hiện ở một chiều kích sâu bền hơn. Trong khi lòng tự tin đúng mực có thể làm lan truyền niềm tin cho những người xung quanh thì sự tự tin thái quá dễ bị rơi vào cái bẫy kiêu ngạo... Lằn ranh khá mỏng manh giữa tự tin và sự tự tin thái quá là điều mà chúng ta, đặc biệt là các bạn trẻ khi đi phỏng vấn xin việc làm, cần phải lưu tâm canh chỉnh thái độ hành vi của mình, để tránh gây những điều ngộ nhận đáng tiếc!

Trúc Nguyễn

------

(1), (2), (3): Tham khảo SGK dạy môn Đạo đức cho học sinh do Bộ Văn hóa Thể thao NB phát hành 2013.

Tôi đã chứng kiến truyền thông Nhật ứng xử trước thiên tai

Tôi đã chứng kiến truyền thông Nhật ứng xử trước thiên tai

Trong hoàn cảnh người dân đang gánh chịu thảm họa, việc họ ngừng phát các chương trình giải trí sẽ gây thiệt hại kinh tế tức thời, nhưng hành động đó là trách nhiệm của “người trong một nước”.

Giám đốc Nhật cúi đầu: Người Việt ngưỡng mộ nhưng ngại thực hành

Giám đốc Nhật cúi đầu: Người Việt ngưỡng mộ nhưng ngại thực hành

Nhiều người Việt bày tỏ sự khâm phục trước hình ảnh ông giám đốc người Nhật cúi mình trong mưa hàng giờ để cám ơn khách hàng. Nhưng ai sẽ làm như ông ấy? 

Từ vụ Khaisilk, chạnh lòng nghĩ đến doanh nhân Nhật

Từ vụ Khaisilk, chạnh lòng nghĩ đến doanh nhân Nhật

Việc Khaisilk hàng chục năm “treo lụa Việt bán lụa Tàu” khiến tôi chạnh lòng nghĩ đến triết lý “ba bên cùng có lợi” (Sanpo-yoshi) trong kinh doanh của người Nhật.   

Nước Nhật giàu mạnh đâu bởi vì bỏ lịch Âm, ăn Tết Tây

Nước Nhật giàu mạnh đâu bởi vì bỏ lịch Âm, ăn Tết Tây

Sự giàu mạnh, văn minh của Nhật Bản có được là nhờ tác dụng cộng hưởng của nhiều yếu tố, chứ không phải chỉ đơn giản là chuyện đổi lịch.

Người Việt trầm trồ, đỏ mặt vì người Nhật rồi… để đấy?

Người Việt trầm trồ, đỏ mặt vì người Nhật rồi… để đấy?

Nếu chỉ dừng lại ở mức trầm trồ và thán phục, có lẽ 100 năm sau, con cháu chúng ta sẽ vẫn còn ngạc nhiên trước người Nhật hệt như tiền nhân từ hơn một thế kỷ trước.

Trật tự kinh ngạc trong thảm họa: Không phải vì người Nhật ‘tốt’

Trật tự kinh ngạc trong thảm họa: Không phải vì người Nhật ‘tốt’

Người Việt chúng ta, vốn hàng ngày phải điên đầu với nạn kẹt xe, chen lấn, giành giật, khi chứng kiến những sự thật trên, hẳn sẽ đặt ra câu hỏi “Tại sao người Nhật có thể làm như vậy?”.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Thượng đỉnh Mỹ - Triều: Hồi kết cho toàn bộ câu chuyện
Thượng đỉnh Mỹ - Triều: Hồi kết cho toàn bộ câu chuyện
Blogicon  25/05/2018 

Răn đe sẽ tiếp tục và ngoại giao để cân bằng với răn đe chưa hoàn toàn bị loại trừ.

 
Nửa thế kỷ, những lớp học đặc biệt trong lịch sử đất nước…
Nửa thế kỷ, những lớp học đặc biệt trong lịch sử đất nước…
Blogicon  19/05/2018 

“Nhớ cha, nhớ mẹ nhưng vẫn day dứt một điều là đang sống trên đất Bắc và đang nhận trọn vẹn tình thương yêu chăm sóc của đồng bào miền Bắc”.

 
Nhìn sang Thủ Thiêm, tôi cố tìm lại góc xưa nhưng không còn dấu vết
Nhìn sang Thủ Thiêm, tôi cố tìm lại góc xưa nhưng không còn dấu vết
Blogicon  13/05/2018 

Với người viết bài này thì sau 4 thập kỷ, Sài Gòn, Thủ Thiêm chỉ còn lại bèo lục bình và cơn mưa là như xưa.

 
Đại tướng Lê Đức Anh - Vị tướng chỉ huy cuối cùng còn lại của Chiến dịch Hồ Chí Minh
Đại tướng Lê Đức Anh - Vị tướng chỉ huy cuối cùng còn lại của Chiến dịch Hồ Chí Minh
Blogicon  30/04/2018 

11 giờ 30 phút ngày 30 tháng 4 năm 1975, lá cờ cách mạng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập. Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc thắng lợi.

 
Hỏi sinh viên về quấy rối tình dục, kết quả khiến tôi lo
Hỏi sinh viên về quấy rối tình dục, kết quả khiến tôi lo
Blogicon  02/05/2018 

Có một khoảng trống không nhỏ trong sinh viên về ý thức bảo vệ bản thân, lẫn kiến thức về cách phòng tránh, xử lý tình huống liên quan đến quấy rối tình dục. 

 
Chuyện nhà báo miền Bắc đầu tiên có mặt ở dinh Độc Lập
Chuyện nhà báo miền Bắc đầu tiên có mặt ở dinh Độc Lập
Blogicon  30/04/2018 

11 giờ 24 phút ngày 30/4/1975, chúng tôi có mặt trước Dinh Độc lập. Trong những giây phút đó, tôi đã ghi lại được những tấm hình lịch sử.

Cà phê pin, thuốc ung thư than tre và ‘người vô hình’
Cà phê pin, thuốc ung thư than tre và ‘người vô hình’
Blogicon  20/04/2018 

Rất nhiều lần khi có sự việc động trời xảy ra, điệp khúc “không biết, không nghe, không thấy” của chính quyền địa phương khiến dư luận ngán ngẩm. 

Khi phụ huynh òa khóc: Con tôi không thể lỡ kỳ thi… thử này
Khi phụ huynh òa khóc: Con tôi không thể lỡ kỳ thi… thử này
Blogicon  17/04/2018 

Tạo áp lực cho con không xấu, nhưng cái khó là phụ huynh phải làm sao cân đối cho vừa sức con, đồng thời tôn trọng ý kiến cá nhân các con một cách hợp lý.

Anh xem biệt thự của tôi, gỗ quý nào chẳng có
Anh xem biệt thự của tôi, gỗ quý nào chẳng có
Blogicon  22/04/2018 

Đáng tiếc ở nước ta thấy cái cây to trên phố nhiều người nghĩ ngay đến giá trị tiền bạc! Rừng, tài nguyên thậm chí cát, sỏi... đều được quy thành tiền cho tiện bề đút túi!

‘Mười năm làm doanh nhân, dạy tôi một điều…’
‘Mười năm làm doanh nhân, dạy tôi một điều…’
Blogicon  31/03/2018 

“Không có giới hạn nào có thể ngăn cản chúng ta khám phá chính mình, nhưng sẽ tốt hơn nếu có một mục tiêu, một định hướng dẫn lối cho hành trình đó.”

‘Đi 30 nước, tôi hiểu hơn những tồn tại của Việt Nam’
‘Đi 30 nước, tôi hiểu hơn những tồn tại của Việt Nam’
Blogicon  30/03/2018 

“Tôi đã đến làm việc và học hỏi tại gần 30 quốc gia. Đủ để tôi hiểu những cơ hội và thách thức của đất nước cũng như người dân Việt Nam...”

Những ‘kẻ cứng đầu’ ấy đã không phải chuyển trường
Những ‘kẻ cứng đầu’ ấy đã không phải chuyển trường
Blogicon  10/04/2018 

Khác với nhiều người chọn né tránh đấu tranh, “những kẻ cứng đầu” ấy cảm thấy sự thôi thúc phải đấu tranh lớn hơn và họ đã góp phần vào những bước tiến lịch sử.

Trẻ uống nước giặt giẻ lau: Chúng ta quên dạy về lòng tự trọng?
Trẻ uống nước giặt giẻ lau: Chúng ta quên dạy về lòng tự trọng?
Blogicon  08/04/2018 

Bạn nghĩ gì khi nghe chuyện một cô giáo lên lớp không giảng bài? Bạn nghĩ gì khi biết một đứa trẻ phải uống nước bẩn từ hình phạt của cô giáo? 

“Họ nghĩ cấp trên bổ nhiệm tôi cho có… ‘hương hoa’ thôi”
“Họ nghĩ cấp trên bổ nhiệm tôi cho có… ‘hương hoa’ thôi”
Blogicon  25/03/2018 

Còn rất nhiều việc cần làm để Việt Nam có được những thế hệ nữ doanh nhân đầy nội lực, mạnh mẽ, tự tin, những “bông hồng vàng” trở thành nguồn cảm hứng cho tất thảy phụ nữ từ nông thôn đến thành thị.

Khắc khoải Hoàng Sa trong hồi ức hai cựu binh
Khắc khoải Hoàng Sa trong hồi ức hai cựu binh
Blogicon  08/04/2018 

“Hoàng Sa bị cưỡng chiếm, mỗi người dân Việt Nam đều căm giận, đau đớn. Với những người lính từng có thời gian bảo vệ, chiến đấu tại mảnh đất cảm xúc càng mãnh liệt hơn”.

Cafe Trung Nguyên: Đâu chỉ là chuyện của anh Vũ, chị Thảo
Cafe Trung Nguyên: Đâu chỉ là chuyện của anh Vũ, chị Thảo
Blogicon  05/04/2018 

Đó là bài toán mà anh Vũ và chị Thảo nên giải quyết vì quyền lợi “đứa con café” Trung Nguyên nếu không muốn để chú cá voi Moby-Dick của Starbucks thắng ngay trên Việt Nam.

Nếu Việt Nam muốn có thêm "nữ tướng"
Nếu Việt Nam muốn có thêm "nữ tướng"
Blogicon  05/04/2018 

Những câu chuyện như Lê Diệp Kiều Trang mới được bổ nhiệm làm Giám đốc Facebook Việt Nam đang mang đến sự khích lệ rất lớn cho nhiều người Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Chứng kiến bữa sáng công chức quận giàu, tôi nghĩ mãi
Chứng kiến bữa sáng công chức quận giàu, tôi nghĩ mãi
Blogicon  25/03/2018 

Hình ảnh buổi ăn sáng của vài công chức ở một quận nổi tiếng giàu nhất nước diễn ra theo một "kịch bản" đầy nhiễu động lưu lại trong tôi nhiều suy nghĩ. 

Đằng sau cái cả cười của ông Sáu Khải
Đằng sau cái cả cười của ông Sáu Khải
Blogicon  22/03/2018 

“Đằng sau cái cười cởi mở hết mình ấy là những nỗi buồn. Là nỗi buồn lớn mang tên Phan Văn Khải đấy nhé.”

Không có con người hạnh phúc không thể có quốc gia hạnh phúc
Không có con người hạnh phúc không thể có quốc gia hạnh phúc
Blogicon  20/03/2018 

Không có con người hạnh phúc sẽ không thể có quốc gia hạnh phúc; không có quốc gia hạnh phúc sẽ không thể có quốc tế hạnh phúc.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN