Những thay đổi ở chương trình Sinh học phổ thông

- Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, ở cấp THPT, Sinh học là môn học được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh.  

Trao đổi với VietNamNet, GS Đinh Quang Báo, Chủ biên chương trình môn học cho hay Sinh học là khoa học thực nghiệm, vì vậy thực hành trong phòng thí nghiệm, phòng học bộ môn, ngoài thực địa là phương pháp, hình thức dạy học cơ bản.

Những thay đổi ở chương trình Sinh học phổ thông
GS Đinh Quang Báo, Chủ biên chương trình môn Sinh học- chương trình giáo dục phổ thông mới.

Sinh học đã vượt qua giai đoạn mô tả chuyển sang giai đoạn thực nghiệm dựa trên các nguyên lý sinh học cơ bản và hệ quả tất yếu là khoảng cách giữa kiến thức lý thuyết cơ bản với công nghệ ứng dụng ngày càng rút ngắn. Do đó, chương trình phải tinh giản các nội dung có tính mô tả để tổ chức cho học sinh tìm tòi, nhận thức các kiến thức sinh học có tính nguyên lý, cơ sở cho quy trình công nghệ ứng dụng sinh học hiện đại.

Ông có thể cho biết việc xây dựng chương trình môn Sinh học trong chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ có những điểm khác biệt nào chương trình hiện hành?

Khác biệt lớn nhất là Chương trình Sinh học mới ở phổ thông sẽ đi sâu hơn để cung cấp cho học sinh những mô hình, lý thuyết để có thể giải thích và thiết kế các mô hình ứng dụng công nghệ sinh học. Công nghệ sinh học là một lĩnh vực hiện đại trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, do đó được xây dựng cốt lõi nhất của chương trình THPT môn Sinh.

Về kiến thức có những nội dung cắt giảm nhưng có nội dung thì sâu hơn. Các kiến thức về sinh học phân tử, sinh học tế bào được tăng lên. Những kiến thức này gần như xuyên suốt trong tất cả các chủ đề. Bởi công nghệ sinh học hiện đại chủ yếu dựa trên cơ sở tiến bộ của sinh học phân tử và sinh học tế bào.

Môn Sinh học hướng tới hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tìm hiểu tự nhiên như: năng lực nhận thức kiến thức sinh học, năng lực tìm tòi, khám phá thế giới sống và năng lực vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn. Chương trình môn Sinh học giúp học sinh tiếp tục tìm hiểu các khái niệm, quy luật sinh học làm cơ sở khoa học cho việc ứng dụng tiến bộ sinh học, nhất là tiến bộ của công nghệ sinh học vào thực tiễn đời sống, từ đó định hướng được ngành nghề để tiếp tục học và phát triển sau trung học phổ thông.

Các năng lực chuyên môn trên được thể hiện theo các mức độ từ thấp lên cao gắn với các chủ đề sinh học từ lớp 10 đến lớp 12.

Nội dung chương trình và phương pháp giảng dạy sẽ thay đổi như thế nào so với hiện nay, thưa ông?

Nội dung Chương trình môn Sinh học bao quát các cấp độ tổ chức sống gồm phân tử, tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã – hệ sinh thái, sinh quyển. Mỗi cấp độ tổ chức sống bao gồm cấu trúc, chức năng; mối quan hệ giữa cấu trúc, chức năng và môi trường sống. Từ kiến thức về các cấp độ tổ chức sống khái quát các đặc tính chung của thế giới sống là di truyền, biến dị và tiến hoá. Thông qua các chủ đề nội dung sinh học, trình bày các thành tựu công nghệ sinh học trong chăn nuôi, trồng trọt, xử lý ô nhiễm môi trường, nông nghiệp và thực phẩm sạch; trong y - dược học.

Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi, trong mỗi năm, những học sinh có thiên hướng khoa học tự nhiên và công nghệ được chọn học một số chuyên đề.

Hệ thống các chuyên đề học tập môn Sinh học chủ yếu được phát triển từ nội dung các chủ đề sinh học ứng với chương trình lớp 10, 11, 12. Các chuyên đề nhằm mở rộng, nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành để trực tiếp định hướng, làm cơ sở cho các quy trình kỹ thuật, công nghệ thuộc các ngành nghề liên quan đến sinh học. Các chuyên đề hướng đến các lĩnh vực của nền công nghiệp 4.0 như: công nghệ sinh học trong nông nghiệp, y dược, chế biến thực phẩm, bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo,... Các lĩnh vực công nghệ đó ứng dụng theo cách tích hợp các thành tựu không chỉ của sinh học mà còn của các khoa học liên ngành, trong đó công nghệ thông tin có vai trò đặc biệt quan trọng (giải mã gen, bản đồ gen, liệu pháp gen,...).

Bên cạnh các phương pháp giáo dục tích cực áp dụng chung cho nhiều môn học, môn Sinh học áp dụng các phương pháp dạy học đặc thù như thông qua thực hành trong phòng thí nghiệm, ngoài thực địa; thông qua nghiên cứu khoa học bằng các bài tập tình huống, các dự án nghiên cứu gắn với thực tiễn đời sống; thông qua tham quan các cơ sở sản xuất nông nghiệp, các nhà máy ứng dụng công nghệ sinh học.

Các kỹ năng tiến trình chiếm tỷ trọng lớn trong chương trình Sinh học, trong đó, quan sát, đặt câu hỏi với nêu giả thuyết; lập kế hoạch và thực hiện; xử lý và phân tích dữ liệu; đánh giá; trình bày báo cáo là những kỹ năng cấu thành năng lực tìm tòi khám phá sự sống cần được rèn luyện thường xuyên và có trọng số thích đáng trong đánh giá kết quả học tập. Điều này đòi hỏi người soạn sách giáo khoa và giáo viên thiết kế các hoạt động nghiên cứu, trong đó phương pháp dạy học dự án, hoạt động trải nghiệm có vai trò quan trọng.

Là chủ biên, ông ưng ý nhất ở đổi mới nào của chương trình môn học mới này cho học sinh?

Điều tôi hứng thú nhất là mang lại, giới thiệu cho học sinh những tiến bộ về công nghệ sinh học.

Học sinh sẽ hiểu hơn về việc dùng tế bào gốc, nuôi cấy mô, ghép tạng, những vấn đề về y dược và sản xuất các sản phẩm y dược dựa trên các công nghệ sinh học, những vấn đề về biến đổi gen, xử lý môi trường, kháng sinh,… những vấn đề mà thực tế cuộc sống các em đã từng được bắt gặp.

Chương trình môn học mới sẽ tập trung nhiều vào công nghệ sinh học. Vậy học sinh có được thực hiện việc ứng dụng công nghệ sinh học nhiều trong quá trình học không, thưa ông?

 

Điều kiện của các nhà trường phổ thông của nước ta còn hạn chế do đó việc thực hành sẽ không được nhiều. Tuy nhiên có thể ứng dụng bằng việc dùng kiến thức sinh học để giải thích các vấn đề về công nghệ mà các em gặp phải trong đời sống. Thứ hai, cũng có thể ứng dụng bằng cách là dùng hiểu biết công nghệ sinh học để nghiên cứu các cơ chế về nông nghiệp sạch hay về ứng dụng công nghệ tế bào gốc,… Học sinh không thực hành được công nghệ ấy nhưng phải tìm hiểu các cơ sở lý thuyết, về những nơi có thành tựu trong công nghệ sinh học để hiểu được,…

Chúng tôi cũng phải hạn chế những giờ thực hành yêu cầu những thiết bị quá đắt tiền, bởi thực tế các trường phổ thông cũng chưa đủ điều kiện để trang bị.

Vậy sẽ làm sao để học sinh có thể tiếp cận?

Ngoài các thí nghiệm trong điều kiện thiết bị phổ thông cho phép, sẽ phải tăng cường việc sử dụng các công nghệ, phương tiện ảo (như máy chiếu,…) với những cái đòi hỏi các công nghệ quá cáo.

Ngoài ra, Nhà nước cũng cần phải tạo điều kiện để học sinh có thể được đến tham quan ở những cơ sở ứng dụng công nghệ sinh học.

Như về nông nghiệp là những mô hình về sản xuất VietGAP, công nghệ sản xuất sạch, hay những nơi nuôi cấy tế bào, nuối cấy mô, những phòng thí nghiệm,…

Để học sinh nếu không được trực tiếp làm cũng phải được tham quan, xem thực tế.

Tuy nhiên việc tận dụng phương tiện thông tin cũng quan trọng.

Những vấn đề này với học sinh thành thị thì không quá đáng ngại nhưng học sinh nông thôn, miền núi liệu có dễ tiếp cận và thực hành không, thưa ông?

Học thì chẳng có gì là dễ cả. Do đó phải có cách để tất cả học trò được tiếp cận, chứ không phải cứ học trò nông thôn hay vùng khó mà chúng ta dạy những điều của thế kỷ 19 được. Như vậy càng làm hại họ, thay vào đó cần có cách để học sinh được tiếp cận với những vấn đề hiện đại.

Ông đánh giá về khả năng thực hiện những ý tưởng đổi mới trên của đội ngũ giáo viên hiện có ra sao?

Nếu không có tập huấn gì tôi nghĩ các giáo viên sẽ gặp rất nhiều khó khăn, nên Bộ GD-ĐT đang có dự án bồi dưỡng đổi mới đào tào và bồi dưỡng giáo viên song song với việc làm chương trình. Tôi tin rằng giáo viên sau khi được bồi dưỡng có thể dạy được.

Theo định hướng, mỗi trường học cần có phòng thực hành thí nghiệm và nhân viên bảo quản, hướng dẫn sử dụng phòng thực hành. Phấn đấu để có phòng bộ môn hiện đại, vườn thực nghiệm. Trong trường hợp chưa có điều kiện thực hiện yêu cầu trên, các trường cần có các thiết bị, phương tiện dạy học tối thiểu, như: tranh, ảnh, mô hình, mẫu vật thật, dụng cụ, vật liệu, hoá chất, thiết bị kỹ thuật nghe nhìn, các loại máy móc. Bên cạnh đó, cũng cần phối hợp với các cơ sở có thiết bị hiện đại để tạo điều kiện cho học sinh học tập.

Xin cảm ơn ông!

Thanh Hùng

Chương trình các môn học ở phổ thông đổi mới thế nào?

Chương trình các môn học ở phổ thông đổi mới thế nào?

Chương trình các môn học ở chương trình phổ thông mới có nhiều thay đổi so với chương trình hiện hành.

Hoạt động trải nghiệm ở chương trình phổ thông mới được dạy thế nào?

Hoạt động trải nghiệm ở chương trình phổ thông mới được dạy thế nào?

PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa, Tổng chủ biên chương trình Hoạt động trải nghiệm nhấn mạnh hoạt động trải nghiệm trong chương trình phổ thông mới không phải là một môn học mà là hoạt động giáo dục được thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12.

Chương trình phổ thông mới sẽ triển khai muộn nhất từ năm học 2020-2021

Chương trình phổ thông mới sẽ triển khai muộn nhất từ năm học 2020-2021

Thời hạn bắt đầu áp dụng chương trình, SGK mới chậm nhất từ năm học 2020-2021 với cấp tiểu học, từ năm học 2021-2022 với cấp THCS và từ năm học 2022-2023 với cấp THPT.

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Thực nghiệm chương trình mới: Giáo viên ngại đổi mới
Thực nghiệm chương trình mới: Giáo viên ngại đổi mới
Khoa họcicon  04/05/2018 

Ban phát triển các chương trình môn học vừa có báo cáo kết quả thực nghiệm và khảo sát ý kiến giáo viên, cán bộ quản lý về dự thảo các chương trình môn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới ngày 3/5.

 
Sẽ có 500 sản phẩm, quy trình xuất hiện tại sự kiện trình diễn công nghệ
Sẽ có 500 sản phẩm, quy trình xuất hiện tại sự kiện trình diễn công nghệ
Khoa họcicon  21/09/2018 

Chiều 20/9, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND TP Cần Thơ tổ chức họp báo sự kiện Trình diễn, kết nối cung - cầu công nghệ năm 2018.

 
TP.HCM cam go viết sách giáo khoa mới
TP.HCM cam go viết sách giáo khoa mới
Khoa họcicon  20/09/2018 

Đại diện Sở GD-ĐT TP.HCM cho hay phía Sở và NXB giáo dục Việt Nam đã có những cuộc đấu tranh "khủng khiếp" để giữ đội ngũ viết sách của mình, đặc biệt TP.HCM nắm quyền phản biện nên sẽ làm tới cùng để nội dung sách tốt nhất.

 
Vương quốc Anh cam kết phát triển các chương trình nghiên cứu là lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam
Vương quốc Anh cam kết phát triển các chương trình nghiên cứu là lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam
Khoa họcicon  19/09/2018 

Thời gian qua, Chương trình Newton Việt Nam đã có nhiều thành công đáng ghi nhận. Hai bên đã cùng tài trợ 5 dự án nghiên cứu chung trong các lĩnh vực 

 
Tiêu chuẩn giáo sư mới khác trước đây như thế nào?
Tiêu chuẩn giáo sư mới khác trước đây như thế nào?
Khoa họcicon  18/09/2018 

Sau 10 năm kể từ Quyết định 174/2008, Quyết định quy định về tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư...vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành có nhiều khác biệt.

 
“Hội đồng giáo sư phải là các nhà khoa học xứng đáng nhất”
“Hội đồng giáo sư phải là các nhà khoa học xứng đáng nhất”
Khoa họcicon  19/09/2018 

Sau thời gian dài “cân não”, quy định về tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận và bộ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư mới đã ra đời. 

Hội nghị trao đổi khoa học Việt Nam - Nhât Bản lần thứ 11 - VJSE
Hội nghị trao đổi khoa học Việt Nam - Nhât Bản lần thứ 11 - VJSE
Khoa họcicon  17/09/2018 

Hội nghị VJSE tạo diễn đàn để các nhà khoa học Việt Nam, Nhật Bản và các nước khác trao đổi, thảo luận các xu hướng, kết quả nghiên cứu nổi bật và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ sinh học

Tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư mới nhất
Tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư mới nhất
Khoa họcicon  15/09/2018 

Ngoài 5 tiêu chuẩn chung, ứng viên đạt chuẩn giáo sư phải có 9 tiêu chuẩn riêng, PGS có 8 tiêu chuẩn riêng. Điểm khoa học quy đổi cho các ứng viên thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ, khoa học sức khỏe tăng lên.

Trường học TP.HCM không sử dùng tài liệu của Công nghệ Giáo dục
Trường học TP.HCM không sử dùng tài liệu của Công nghệ Giáo dục
Khoa họcicon  14/09/2018 

23/24 quận huyện ở TP.HCM đều triển khai chương trình Công nghệ giáo dục từ những năm 1989, tuy nhiên năm nay không còn thực hiện nữa.

Đề xuất xây dựng chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong khối ASEAN
Đề xuất xây dựng chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong khối ASEAN
Khoa họcicon  14/09/2018 

Sáng 13/9, trong khuôn khổ Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới về ASEAN 2018 đã diễn ra Tọa đàm “Xây dựng tri thức số trong ASEAN”. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã tới tham dự và phát biểu tại Tọa đàm.

Giải thưởng Trần Đại Nghĩa tôn vinh công trình khoa học mang tính thực tiễn
Giải thưởng Trần Đại Nghĩa tôn vinh công trình khoa học mang tính thực tiễn
Khoa họcicon  14/09/2018 

Ngày 13-9, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố khởi động Giải thưởng Trần Đại Nghĩa lần thứ hai năm 2019. Điểm mới của giải thưởng lần này có thể trao cho nhà khoa học người nước ngoài.

‘Trường Thực nghiệm tốt không có nghĩa là sách Công nghệ Giáo dục tốt’
‘Trường Thực nghiệm tốt không có nghĩa là sách Công nghệ Giáo dục tốt’
Khoa họcicon  13/09/2018 

Một số chuyên gia ngôn ngữ học cho rằng, phương pháp đánh vần của GS. Hồ Ngọc Đại nên được phân tích rạch ròi và tách biệt với quan điểm giáo dục của ông.

3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam
3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam
Khoa họcicon  11/09/2018 

Theo thống kê của tạp chí Echelon, Singapore, Việt Nam hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, tăng gần gấp đôi so với số liệu cuối năm 2015.

Mấy điều trao đổi về phát biểu của GS Hồ Ngọc Đại trong buổi thuyết trình
Mấy điều trao đổi về phát biểu của GS Hồ Ngọc Đại trong buổi thuyết trình
Khoa họcicon  10/09/2018 

“Lĩnh vực giáo dục nói riêng và xã hội nói chung chỉ phát triển khi sự khác biệt được tôn trọng”, PGS Ngôn ngữ Bùi Mạnh Hùng cho biết khi trao đổi với GS Hồ Ngọc Đại sau “cơn bão sách tiếng Việt lớp 1 Công nghệ Giáo dục”.

Bộ GD-ĐT lên tiếng về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt Công nghệ giáo dục
Bộ GD-ĐT lên tiếng về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt Công nghệ giáo dục
Khoa họcicon  08/09/2018 

- Trưa 7/9, Bộ GD-ĐT đã gửi tới các cơ quan báo chí thông tin về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt lớp 1 Công nghệ giáo dục của GS. Hồ Ngọc Đại.

Chiếc cặp làm từ nhựa tái chế có thể giữ ấm cho trẻ
Chiếc cặp làm từ nhựa tái chế có thể giữ ấm cho trẻ
Khoa họcicon  07/09/2018 

Những chiếc cặp được làm 100% từ chai nhựa đã tái chế còn có thể được sử dụng như một chiếc chăn giữ ấm cho trẻ trong thời tiết lạnh giá ở Peru.

Khánh thành trung tâm nghiên cứu sâm Ngọc Linh
Khánh thành trung tâm nghiên cứu sâm Ngọc Linh
Khoa họcicon  06/09/2018 

Chiều ngày 5/9 Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức lễ khánh thành công trình xây dựng “Trung tâm Quốc gia nghiên cứu và phát triển sâm Ngọc Linh” tại huyện ĐắkTô, tỉnh Kon Tum.

Nghiên cứu của Trường ĐH Bách khoa HN giành giải thưởng tại hội nghị quốc tế về ô tô điện
Nghiên cứu của Trường ĐH Bách khoa HN giành giải thưởng tại hội nghị quốc tế về ô tô điện
Khoa họcicon  01/09/2018 

Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả giảng viên Võ Duy Thành và PGS. TS. Tạ Cao Minh vừa được trao Giải thưởng Bài báo xuất sắc nhất.

Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục: Vì sao 3 chữ c/k/q đều đọc là "cờ"?
Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục: Vì sao 3 chữ c/k/q đều đọc là "cờ"?
Khoa họcicon  01/09/2018 

Với môn Tiếng Việt 1 CNGD, học sinh sẽ học cấu trúc ngữ âm của tiếng, không phải đi từ chữ rồi trở lại âm như chương trình hiện hành mà đi từ âm đến chữ, tức là đi từ trừu tượng đến cụ thể.

'Con ông cháu cha' có cơ hội làm việc trí óc cao gần gấp 3 con lao động phổ thông
'Con ông cháu cha' có cơ hội làm việc trí óc cao gần gấp 3 con lao động phổ thông
Khoa họcicon  29/08/2018 

Theo nghiên cứu của TS. Trần Quang Tuyến, những người có bố làm công việc trí óc có khả năng chọn những công việc trí óc cao hơn 260%, so với những người có bố làm công việc lao động chân tay.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN