Không làm việc, con người vẫn tìm thấy ý nghĩa cuộc sống?

Hầu hết các công việc tồn tại ngày nay có thể sẽ biến mất trong nhiều thập kỷ tới. Khi trí thông minh nhân tạo vượt trội hơn con người trong nhiều công việc, nó sẽ thay thế hoàn toàn con người. Nhiều ngành nghề mới có thể sẽ xuất hiện trong tương lại như người kiến tạo thế giới ảo.


Không làm việc, con người vẫn tìm thấy ý nghĩa cuộc sống?

Nhưng những nghề như thế đòi hỏi sự sáng tạo và tính linh hoạt cao, và không rõ một lái xe taxi 40 tuổi thất nghiệp hay một nhân viên bán bảo hiểm có thể làm mới bản thân mình để trở thành những nhà kiến tạo thế giới ảo hay không (hãy cố tưởng tượng ra một thế giới ảo được tạo nên bởi một nhân viên bảo hiểm!). 

Và ngay cả khi cựu nhân viên bán bảo hiểm này bằng cách nào đó có thể trở thành một người kiến tạo thế giới ảo, thì với tốc độ phát triển và thay đổi như vậy sau một thập kỷ nữa, anh ta có thể lại phải làm mới mình một lần nữa.

Vấn đề cốt lõi không phải là tạo ra những công việc mới mà phải tạo ra những công việc con người sẽ làm tốt hơn các thuật toán. Do đó, vào năm 2050, một lớp người mới có thể xuất hiện – những người vô tích sự. Những người này không chỉ thất nghiệp mà còn không có khả năng làm gì.

Chính những công nghệ làm cho con người trở nên vô dụng này có thể sẽ hỗ trợ phần đông những người thất nghiệp đồ ăn, thức uống nhờ một số kế hoạch về thu nhập cơ bản trên toàn cầu . Vậy những người này sẽ làm gì trong cả một ngày?

Một câu trả lời cho câu hỏi này là trò chơi điện tử. Họ có thể dành nhiều thời gian hơn trong thế giới thực tế ảo. Điều này sẽ đem đến cho họ sự phấn khích và sự gắn bó về mặt cảm xúc hơn là thế giới thực bên ngoài. Trên thực tế, đây là một giải pháp rất cũ. Trong hàng nghìn năm nay, hàng tỷ người đã tìm thấy ý nghĩa khi chơi các trò chơi thực tế ảo. Trước kia, chúng ta gọi những trò chơi thực tế ảo này là “tôn giáo”.

Tôn giáo là gì nếu không phải là một trò chơi thực tế ảo được chơi bởi hàng triệu người cùng nhau? Những tôn giáo như Hồi giáo hay Ki-tô giáo đưa ra những luật chơi mang tính tưởng tượng như “không ăn thịt lợn”, “lặp lại lời cầu nguyện nhiều lần trong ngày”, “không quan hệ tình dục với những người cùng giới”…

Những luật này chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của con người. Không có đạo luật tự nhiên nào đòi hỏi sự lặp lại các công thức ma thuật, và không có đạo luật tự nhiên nào cấm tình dục đồng giới hoặc ăn thịt lợn. Người Hồi giáo hay Ki-tô giáo đều trải nghiệm cuộc đời bằng cách cố gắng giành điểm trong trò chơi thực tế ảo yêu thích của mình. Nếu bạn cầu nguyện mỗi ngày, bạn sẽ giành điểm. Nếu bạn quên cầu nguyện, bạn sẽ mất điểm. Nếu đến cuối cuộc đời, bạn đạt đủ điểm thì sau khi chết, bạn sẽ lên đến một cấp độ tiếp theo của trò chơi (hay còn gọi là thiên đường).

Không làm việc, con người vẫn tìm thấy ý nghĩa cuộc sống?

Tôn giáo - một trò chơi thực tế trong đó chúng ta cầu nguyện để ghi điểm. Ảnh: Getty

Giống như tôn giáo đã cho chúng ta thấy, thực tế ảo không cần phải bọc trong một chiếc hộp cô lập. Thay vào đó, nó có thể được chồng lên trên thực tế. Trong quá khứ, việc này được thực hiện bằng trí tưởng tượng của con người và bằng những cuốn sách thần thánh, còn trong thế kỷ 21, nó có thể được thực hiện bằng “smartphone”.

Trước đây, tôi đã từng cùng cháu trai 6 tuổi tên Matan đi săn Pokémon. Khi chúng tôi bước xuống phố, Matan vẫn nhìn vào chiếc điện thoại thông minh của mình để phát hiện ra Pokémon xung quanh. Trong khi tôi không thấy bất kỳ con Pokémon nào cả, bởi vì tôi không mang theo điện thoại thông minh.

Sau đó, chúng tôi nhìn thấy hai đứa trẻ khác đang săn cùng một con Pokémon trên phố, và chúng tôi gần như đã đánh nhau với chúng. Nó khiến tôi liên tưởng đến tình hình xung đột giữa người Do thái và người Hồi giáo về thành cổ Jerusalem. Khi nhìn vào thực tế khách quan của Jerusalem, tất cả những gì bạn nhìn thấy đều là đá và các tòa nhà, không có sự thiêng liêng nào cả. Nhưng khi bạn nhìn qua Kinh Thánh hay Qur’an, bạn sẽ thấy thiên thần ở khắp mọi nơi.

Ý tưởng đi tìm ý nghĩa cuộc sống bằng cách chơi những trò chơi thực tế ảo tất nhiên là phổ biến không chỉ với các tôn giáo, mà còn với các ý thức hệ và lối sống trần tục. Chủ nghĩa khách hàng cũng là một trò chơi thực tế ảo. Bạn giành điểm bằng cách mua xe mới, mua những sản phẩm có thương hiệu đắt tiền, đi du lịch nước ngoài, và nếu bạn giành được nhiều điểm hơn người khác, bạn tự nói với bản thân rằng bạn là người chiến thắng cuộc chơi.

 

Bạn có thể phản biện rằng mọi người thực sự thích xe hơi và những kỳ nghỉ. Tất nhiên điều đó đúng. Nhưng những người theo tôn giáo cũng thực sự thích cầu nguyện và tham gia các buổi lễ, giống như cháu tôi rất thích bắt Pokemon.

Cuối cùng thì hành động thực sự luôn diễn ra bên trong bộ não con người. Liệu việc các tế bào thần kinh bị kích thích khi quan sát những điểm ảnh trên màn hình máy tính, khi nhìn ra ngoài cửa sổ một khu nghỉ dưỡng ở bãi biển Caribbean, hay nhìn thấy thiên đường trong con mắt của tâm trí chúng ta, có quan trọng hay không?

Trong mọi trường hợp, ý nghĩa mà chúng ta gán cho những gì mà chúng ta nhìn thấy là do tâm trí của chúng ta tạo ra. Nó không thực sự “ở ngoài kia”. Theo kiến thức khoa học, cuộc sống của con người không có ý nghĩa gì cả. Ý nghĩa của cuộc sống luôn là một câu chuyện giả tưởng được tạo ra bởi chính chúng ta – con người.

Trong bài luận chấn động của nhà nhân chủng học Clifford Geertz có tên “Deep Play: Notes on the Balinese Cockfight (1973)”, ông đã miêu tả cách mà con người dành quá nhiều thời gian và tiền bạc đánh cược vào những cuộc chọi gà trên hòn đảo Bali. Sự đánh cược và những cuộc chọi gà này liên quan đến những nghi thức phức tạp, và kết quả của nó có tác động đáng kể đến vị thế chính trị, kinh tế và xã hội của cả người chơi và khán giả.

Những cuộc chọi gà rất quan trọng với những người Bali. Khi chính phủ Indonesia tuyên bố đó là hoạt động bất hợp pháp, người dân lờ đi và bất chấp việc có thể bị bắt và phạt nặng. Đối với người Bali, chọi gà là một thứ “deep play” – một trò chơi được đầu tư với quá nhiều ý nghĩa và những ý nghĩa đó có thể trở thành hiện thực. Một nhà nhân chủng học người Bali có thể viết những bài luận tương tự về bóng đá ở Argentina hay đạo Do Thái ở Israel.

Không làm việc, con người vẫn tìm thấy ý nghĩa cuộc sống?

Những người đàn ông Afghan xem chọi gà ở Kabul. Ảnh: Getty

Thật vậy, một bộ phận đặc biệt thú vị trong xã hội Israel cung cấp một phòng thí nghiệm độc đáo về cách sống một cuộc sống mãn nguyện trong một thế giới không có công việc. 

Ở Israel, có một tỷ lệ đáng kể những người đàn ông Do Thái được xã hội cực kỳ trọng vọng nhưng không bao giờ làm việc. Họ dành cả cuộc đời để nghiên cứu thánh thư và thực hiện các nghi lễ tôn giáo. Tuy nhiên, họ và gia đình họ không chết đói một phần vì người vợ thường làm việc, một phần vì Chính phủ hỗ trợ cho họ những khoản trợ cấp hào phóng. Mặc dù họ thường phải sống trong cảnh đói nghèo, nhưng Chính phủ giúp họ không bao giờ thiếu thốn những nhu cầu cơ bản của cuộc sống.

Mặc dù nghèo và không bao giờ làm việc, nhưng trong nhiều cuộc khảo sát, mức độ hài lòng về cuộc sống của những người đàn ông này cao hơn bất kỳ thành phần nào khác trong xã hội Israel. Trong những cuộc khảo sát trên toàn cầu về mức độ hài lòng trong cuộc sống, Israel gần như luôn luôn ở vị trí hàng đầu trên thế giới, một phần là do sự đóng góp của những người Do Thái không làm việc này.

Bạn không nhất thiết phải đi đến Israel để “mục sở thị” lối sống này. Nếu con bạn đang trong độ tuổi “teen” và thích chơi “game”, bạn có thể thực hiện một cuộc thử nghiệm. 

Hãy cung cấp cho chúng một “khoản trợ cấp tối thiểu” là coca và pizza, sau đó ngừng việc giám sát chúng. Rất có thể chúng sẽ ở lại phòng trong nhiều ngày, dán mắt vào màn hình. Con bạn sẽ không làm bài tập về nhà hay làm việc nhà, sẽ bỏ học, bỏ bữa và thậm chí bỏ tắm và ngủ. 

Tuy nhiên, nhiều khả năng chúng sẽ không cảm thấy chán nản hay thấy cuộc sống thiếu mục đích, ít nhất là trong một thời gian ngắn.

Vì thế, thực tế ảo có thể là chìa khóa mang lại ý nghĩa cho lớp người vô ích của thế giới không có công việc này. Có thể những thực tế ảo này sẽ được tạo ra bên trong những chiếc máy tính. Có thể chúng sẽ được tạo ra bên ngoài những chiếc máy tính, trong hình hài của những tôn giáo và hệ tư tưởng mới. Có thể chúng sẽ là sự kết hợp của cả hai. Những khả năng này là vô hạn, và không ai biết chắc rằng thứ “deep play” nào sẽ đến với chúng ta trong năm 2050.

Trong bất cứ trường hợp nào, việc không còn công việc cũng sẽ không nhất thiết là không còn ý nghĩa cuộc sống, bởi vì ý nghĩa được tạo ra bởi sự tưởng tượng hơn là bởi làm việc. Công việc cần có ý nghĩa chỉ theo một số ý thức hệ và lối sống.

Những điền chủ người Anh thế kỷ 18, những người Do Thái được trọng vọng ngày nay và những đứa trẻ ở mọi nền văn hóa và thời đại đều tìm thấy mối quan tâm và ý nghĩa cuộc sống ngay cả khi không làm việc. Rất có thể vào năm 2050, con người sẽ chơi các trò chơi thực tế ảo sâu hơn và xây dựng nên những thế giới ảo phức tạp hơn bất cứ thời kỳ lịch sử nào.

Nhưng còn sự thật thì sao? Còn thực tế thì sao? Liệu chúng ta có thực sự muốn sống trong một thế giới mà ở đó hàng tỷ người đang đắm mình trong ảo tưởng, theo đuổi các mục tiêu mang tính niềm tin và tuân theo những luật chơi tưởng tượng? Dù thích hay không thì đó cũng là thế giới chúng ta đã sống hàng ngàn năm nay.

Bài viết của tác giả Yuval Noah Harari - hiện đang giảng dạy tại Đại học Hebrew ở Jerusalem. Ông là tác giả cuốn Sapiens: A Brief History of Humankind và cuốn Homo Deus: A Brief History of Tomorrow.

  • Nguyễn Thảo - Thúy Nga (Theo Guardian)
 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Thực nghiệm chương trình mới: Giáo viên ngại đổi mới
Thực nghiệm chương trình mới: Giáo viên ngại đổi mới
Khoa họcicon  04/05/2018 

Ban phát triển các chương trình môn học vừa có báo cáo kết quả thực nghiệm và khảo sát ý kiến giáo viên, cán bộ quản lý về dự thảo các chương trình môn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới ngày 3/5.

 
Đề xuất xây dựng chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong khối ASEAN
Đề xuất xây dựng chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trong khối ASEAN
Khoa họcicon  14/09/2018 

Sáng 13/9, trong khuôn khổ Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới về ASEAN 2018 đã diễn ra Tọa đàm “Xây dựng tri thức số trong ASEAN”. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã tới tham dự và phát biểu tại Tọa đàm.

 
Giải thưởng Trần Đại Nghĩa tôn vinh công trình khoa học mang tính thực tiễn
Giải thưởng Trần Đại Nghĩa tôn vinh công trình khoa học mang tính thực tiễn
Khoa họcicon  14/09/2018 

Ngày 13-9, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố khởi động Giải thưởng Trần Đại Nghĩa lần thứ hai năm 2019. Điểm mới của giải thưởng lần này có thể trao cho nhà khoa học người nước ngoài.

 
‘Trường Thực nghiệm tốt không có nghĩa là sách Công nghệ Giáo dục tốt’
‘Trường Thực nghiệm tốt không có nghĩa là sách Công nghệ Giáo dục tốt’
Khoa họcicon  13/09/2018 

Một số chuyên gia ngôn ngữ học cho rằng, phương pháp đánh vần của GS. Hồ Ngọc Đại nên được phân tích rạch ròi và tách biệt với quan điểm giáo dục của ông.

 
3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam
3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam
Khoa họcicon  11/09/2018 

Theo thống kê của tạp chí Echelon, Singapore, Việt Nam hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, tăng gần gấp đôi so với số liệu cuối năm 2015.

 
Mấy điều trao đổi về phát biểu của GS Hồ Ngọc Đại trong buổi thuyết trình
Mấy điều trao đổi về phát biểu của GS Hồ Ngọc Đại trong buổi thuyết trình
Khoa họcicon  10/09/2018 

“Lĩnh vực giáo dục nói riêng và xã hội nói chung chỉ phát triển khi sự khác biệt được tôn trọng”, PGS Ngôn ngữ Bùi Mạnh Hùng cho biết khi trao đổi với GS Hồ Ngọc Đại sau “cơn bão sách tiếng Việt lớp 1 Công nghệ Giáo dục”.

Bộ GD-ĐT lên tiếng về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt Công nghệ giáo dục
Bộ GD-ĐT lên tiếng về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt Công nghệ giáo dục
Khoa họcicon  08/09/2018 

- Trưa 7/9, Bộ GD-ĐT đã gửi tới các cơ quan báo chí thông tin về việc triển khai tài liệu Tiếng Việt lớp 1 Công nghệ giáo dục của GS. Hồ Ngọc Đại.

Chiếc cặp làm từ nhựa tái chế có thể giữ ấm cho trẻ
Chiếc cặp làm từ nhựa tái chế có thể giữ ấm cho trẻ
Khoa họcicon  07/09/2018 

Những chiếc cặp được làm 100% từ chai nhựa đã tái chế còn có thể được sử dụng như một chiếc chăn giữ ấm cho trẻ trong thời tiết lạnh giá ở Peru.

Khánh thành trung tâm nghiên cứu sâm Ngọc Linh
Khánh thành trung tâm nghiên cứu sâm Ngọc Linh
Khoa họcicon  06/09/2018 

Chiều ngày 5/9 Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức lễ khánh thành công trình xây dựng “Trung tâm Quốc gia nghiên cứu và phát triển sâm Ngọc Linh” tại huyện ĐắkTô, tỉnh Kon Tum.

Nghiên cứu của Trường ĐH Bách khoa HN giành giải thưởng tại hội nghị quốc tế về ô tô điện
Nghiên cứu của Trường ĐH Bách khoa HN giành giải thưởng tại hội nghị quốc tế về ô tô điện
Khoa họcicon  01/09/2018 

Công trình nghiên cứu của nhóm tác giả giảng viên Võ Duy Thành và PGS. TS. Tạ Cao Minh vừa được trao Giải thưởng Bài báo xuất sắc nhất.

Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục: Vì sao 3 chữ c/k/q đều đọc là "cờ"?
Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục: Vì sao 3 chữ c/k/q đều đọc là "cờ"?
Khoa họcicon  01/09/2018 

Với môn Tiếng Việt 1 CNGD, học sinh sẽ học cấu trúc ngữ âm của tiếng, không phải đi từ chữ rồi trở lại âm như chương trình hiện hành mà đi từ âm đến chữ, tức là đi từ trừu tượng đến cụ thể.

'Con ông cháu cha' có cơ hội làm việc trí óc cao gần gấp 3 con lao động phổ thông
'Con ông cháu cha' có cơ hội làm việc trí óc cao gần gấp 3 con lao động phổ thông
Khoa họcicon  29/08/2018 

Theo nghiên cứu của TS. Trần Quang Tuyến, những người có bố làm công việc trí óc có khả năng chọn những công việc trí óc cao hơn 260%, so với những người có bố làm công việc lao động chân tay.

Ứng dụng đặt xe tải đạt Giải Nhất cuộc thi khởi nghiệp
Ứng dụng đặt xe tải đạt Giải Nhất cuộc thi khởi nghiệp
Khoa họcicon  27/08/2018 

Ứng dụng đặt xe tải, xe container LOGLAG đã vinh dự đoạt Giải Nhất cuộc thi “Hành trình khởi nghiệp – Startup journey 2018”.

8X bỏ Google làm 'start-up': Không nên dùng tiền lương để thu hút nhân tài
8X bỏ Google làm 'start-up': Không nên dùng tiền lương để thu hút nhân tài
Khoa họcicon  24/08/2018 

Phạm Kim nói rằng trong trường học Việt Nam có ít lựa chọn về môn học. Tất cả các môn học đã được định sẵn, sinh viên không có sự lựa chọn.

Thu hút nhân tài: "Cần cả môi trường, chứ không phải 1 người hay 1 công ty"
Thu hút nhân tài: "Cần cả môi trường, chứ không phải 1 người hay 1 công ty"
Khoa họcicon  22/08/2018 

Trước câu hỏi nhân tài người Việt ở nước ngoài đang băn khoăn điều gì khi nhận được lời mời về Việt Nam, các trí thức đã có những chia sẻ bên lề hội thảo Trí tuệ nhân tạo 2018.

GS Vũ Hà Văn làm Giám đốc khoa học Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn của Vingroup
GS Vũ Hà Văn làm Giám đốc khoa học Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn của Vingroup
Khoa họcicon  21/08/2018 

Tại hội thảo Trí tuệ nhân tạo Việt Nam 2018, GS. Vũ Hà Văn (ĐH Tổng hợp Yale, Mỹ) đã trình bày phần giới thiệu về Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn của Tập đoàn Vingroup do ông là Giám đốc khoa học.

'Để thực hiện giấc mơ 4.0, quan trọng nhất là con người và giáo dục'
'Để thực hiện giấc mơ 4.0, quan trọng nhất là con người và giáo dục'
Khoa họcicon  21/08/2018 

"Với tiềm lực con người, Việt Nam có thể bắt kịp các cường quốc trên thế giới về phát triển công nghệ 4.0, tuy nhiên chúng ta cần phải làm quyết liệt và có sự đầu tư chính sách hợp lý"

"Giáo dục đại học Việt Nam có thể thuộc nhóm 80/196 của thế giới"
"Giáo dục đại học Việt Nam có thể thuộc nhóm 80/196 của thế giới"
Khoa họcicon  17/08/2018 

"VN vẫn chưa có trường đại học thuộc top 500. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của 2 đại học quốc gia vào top 1.000, có thể đánh giá hệ thống đại học của Việt Nam thuộc vào nhóm 80/196 của thế giới".

Công bố cuộc thi sáng kiến công nghệ cho cuộc sống hằng ngày
Công bố cuộc thi sáng kiến công nghệ cho cuộc sống hằng ngày
Khoa họcicon  16/08/2018 

Cuộc thi do Bộ Khoa học và Công nghệ (Cục Sở hữu trí tuệ là Cơ quan thường trực) chủ trì với chủ đề “Sáng tạo công nghệ cho cuộc sống hàng ngày”.

Sinh viên 18 nước và vùng lãnh thổ tranh tài điều khiển robot ném còn tại Việt Nam
Sinh viên 18 nước và vùng lãnh thổ tranh tài điều khiển robot ném còn tại Việt Nam
Khoa họcicon  16/08/2018 

19 đội tuyển đến từ 18 quốc gia và vùng lãnh thổ sẽ đến Ninh Bình dự cuộc thi sáng tạo Robot Châu Á Thái Bình Dương (ABU Robocon 2018) diễn ra ngày 26/8.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN