Lưu Lệ Hằng - người “hạ bệ” Diêm Vương tinh

GS Lưu Lệ Hằng là người phát hiện vành đai Kuiper, khám phá hơn 30 thiên thạch hay tiểu hành tinh mới, tên bà được đặt cho một tiểu hành tinh là Asteroid 5430 Luu. Năm 2012, bà được trao hai giải thưởng danh giá là Kavli Thiên văn học (được xem như “Nobel thiên văn học”) và giải Shaw (Nobel phương Đông).


Lưu Lệ Hằng - người “hạ bệ” Diêm Vương tinh
GS Lưu Lệ Hằng

Lưu Lệ Hằng sinh năm 1963 ở Sài Gòn, làm việc tại Khoa Thiên văn học, Viện Đại học Harvard, Phòng thí nghiệm Lincoln, Viện Công nghệ Massachusetts. Hiện bà nghiên cứu, chế tạo các thiết bị thiên văn và giải pháp công nghệ liên quan đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ.

“9 năm trước, phi thuyền “Các chân trời mới” được phóng lên khảo sát vành đai Kuiper mà GS Lưu Lệ Hằng là người khám phá. Hôm nay, chị Hằng đến đây, đúng lúc hình ảnh đầu tiên của Pluto (tức sao Diêm Vương, từ tháng 8.2006 bị “giáng” thành tiểu hành tinh) được gửi về trái đất. Một sự trùng hợp hiếm có”.

Đấy là chào mừng từ ông chủ các kỳ Gặp gỡ Việt Nam, GSTS Trần Thanh Vân, về sự hiện diện của nữ khoa học gia danh tiếng người Mỹ gốc Việt hôm khai mạc hội nghị khoa học “Các hệ hành tinh: Một quan điểm đồng vận” tại TP Quy Nhơn.

“Tôi có 1 đứa con, 2 con chó…”

Lưu Lệ Hằng - người “hạ bệ” Diêm Vương tinh

Người phụ nữ ấy xuất hiện ở Quy Nhơn trong hình ảnh không thể giản dị hơn. Giữa không khí tưng bừng cờ quạt, giữa những bộ lễ phục đạo mạo, phẳng phiu, bà nổi bật – hay lạc lõng – chỉ với giày vải thể thao, bộ váy áo nhẹ nhàng, giản dị.

Có hôm, bà vận bộ đồ ka - ki nhiều túi, đi lại thong dong cạnh đồng nghiệp kềnh càng, “tai to mặt lớn”. Con người lừng danh của vật lý thiên thể thế giới không chọn lối đột hiện sau vầng hào quang.

Tôi chắc bà chẳng bận tâm nếu được so sánh với mấy chị “Tây ba lô” bụi bặm, hăm hở đang ngày càng quen thuộc trên đường phố Quy Nhơn. Nhiều phóng viên không có nổi tấm ảnh ưng ý chụp bà ở nghi thức trồng cây lưu niệm tại Trung tâm Khoa học - Giáo dục liên ngành (ICISE).

Loay hoay, xoay trở hồi lâu rồi phải có người đứng ra hướng dẫn bà cách cầm xẻng, cách xúc một mẩu đất. Nhìn bà bối rối xách thùng nước, cúi xuống thật thấp, tưới vào gốc cây rồi dừng chút xíu, ngước lên, nhỏn nhẻn cười với quan khách, thấy… hoàn cảnh thế nào. Đề cập sự mệt mỏi, căng thẳng bị “săn đón”, bà nhận xét: “Người ta làm hơi quá”.

Lưu Lệ Hằng - người “hạ bệ” Diêm Vương tinh

GS Lưu Lệ Hằng trồng cây lưu niệm tại ICISE

“Tôi có một đứa con, hai con chó. Tôi đi chợ, nấu ăn, nuôi dạy con, dắt chó đi chơi. Tôi bình thường và rất yêu loài vật” – GS Hằng cười ha ha khi chúng tôi tò mò muốn hình dung ngày giờ của bậc trí thức lỗi lạc bên ngoài giảng đường, ngoài phòng thí nghiệm, ngoài ống kính thiên văn.

Việc chuyển hướng câu chuyện được bà khích lệ, có lẽ do “bội thực” trước điệp trùng câu hỏi về bầu trời cùng những vì tinh tú. Tôi dấn tới: “Trang phục không đụng hàng của bà thì sao? Là phong cách, sự sơ sài cần cho công việc hay đơn giản chỉ vì nóng quá?”. “Tôi quen thế mất rồi. Các nhà khoa học thường lười chăm chút hình thức. Họ dành thời gian cho việc khác, hữu ích hơn. Tiện lợi, thoải mái là được”.

Yêu và… mất ngủ ở Quy Nhơn

Ngoài hoạt động học thuật tại ICISE và giao lưu khoa học, GS Lưu Lệ Hằng dành thời gian còn lại thăm viếng chùa chiền, tắm biển, thả bộ loanh quanh. Nghiên cứu Phật học, du lịch, bảo vệ môi trường là mối bận tâm khác của bà.

 

Năm 1986, du lịch dài ngày đến Nepal, giữa núi cao, tuyết trắng, bà đã có những cuộc đàm đạo tâm đắc với các thiền sư Mật tông. Lý lịch bà ghi vài dòng về hoạt động ngoài trời và công tác xã hội là nói về quãng thời gian đứng lớp dạy tiếng Anh cho Tổ chức Cứu trợ trẻ em Nepal.

Bà kể: “Một mùa hè không thể nào quên. Những ngôi làng lạnh lẽo, chót vót nghèo xơ xác. Trường không ra trường, chỉ 4 chiếc cọc chống mái ngả nghiêng. Tụi trẻ đi bộ mấy giờ ròng rã mới đến được điểm lớp. Mỗi tuần chỉ học 2 – 3 buổi thôi”.

Bà tiếc chưa có dịp quay lại Nepal cùng những trải nghiệm ấm áp tuổi thanh xuân. “Với Quy Nhơn, tôi hy vọng sẽ khác. Ở đây có nỗ lực kết nối, truyền bá khoa học của vợ chồng GS Trần Thanh Vân – GS Lê Kim Ngọc mà tôi rất cảm kích và từng về nước tham dự hồi 1995. Còn nữa, các bạn thấy không, Quy Nhơn đẹp bao nhiêu! Bờ biển cong cong hình trăng khuyết, nước trong xanh, bãi cát vàng thật tuyệt. Mà tôi lo lắm. Khách sạn nhiều và lộn xộn. Có khu du lịch tràn lấn sát bờ. Đi dạo, vỏ chai lăn lóc nằm dưới chân. Chúng sẽ được tái sử dụng, đúng không?”.

Cô phiên dịch như hình với bóng ngồi cạnh bà đế thêm: “Ra Eo Gió, chứng kiến dự án du lịch – nghỉ dưỡng đang ồ ạt thi công, GS ngẩn ngơ mấy buổi. Nghe bảo gần ICISE rồi resort cũng mọc lên, lại mất ăn, mất ngủ cho coi”. Bà giải thích, phát triển kinh tế là cần nhưng phải biết nâng niu di sản tự nhiên: “Đâu thiếu chỗ xây khách sạn, khu du lịch, sao phải kéo ra tận bờ biển? Vẻ đẹp thiên nhiên là không thể tái tạo. Phá bỏ nó đồng nghĩa đánh mất nguồn tài nguyên vĩnh viễn”.

Đấy là bà còn chưa biết du lịch đất võ chỉ mới “mở mắt” mà thôi. Theo nhà chức trách, tỉnh này thiếu hụt trầm trọng hạ tầng – dịch vụ, đang vắng bóng cơ sở lưu trú đẳng cấp, chẳng hạn khách sạn 5 sao và đang làm hết sức để có thêm 5.000 phòng nghỉ từ nay đến 2020 bên cạnh 3.300 phòng hiện có.

Đam mê, nhẫn nại và một chút… hên

Lưu Lệ Hằng - người “hạ bệ” Diêm Vương tinh

GS Lưu Lệ Hằng (giữa) cạnh Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, Bộ trưởng Nguyễn Quân

“Không bao giờ muộn cho một tình yêu. Bạn có thể bắt đầu từ bây giờ”, GS Hằng khuyên một trí thức trẻ khi cô tiếc nuối giấc mơ học đường gắn với con tàu vũ trụ. Chuyến thuyết trình đợt này (ngoài Quy Nhơn còn 2 buổi ở Huế, Hà Nội) – có tên “cách nhìn mới về Hệ Mặt trời” – kỳ thực là một truyền kỳ về tình yêu, lòng kiên trì, sức sáng tạo.

Năm 1984, nhận bằng cử nhân vật lý tại Đại học Stanford, bà hãy còn là cá thể ngoại đạo trước mênh mông thiên văn học. “Thiên văn học với tôi là mối duyên không định trước. Vào thực tập nghiên cứu tại phòng thí nghiệm Jet Propulsion của NASA, tôi lần đầu bị mê hoặc bởi những bức ảnh gửi về từ tàu không gian Voyager. Nó đẹp đến không thể cưỡng nổi”.

Xin diễn giải nôm na công trình khám phá vành đai Kuiper (tên nhà thiên văn học Mỹ gốc Hà Lan, người năm 1951 nhắc lại giả thuyết của cựu trung tá quân đội Anh Edgeworth rằng Thái Dương hệ không kết thúc ở Pluto như khoa học vẫn biết mà ngay ranh giới đó còn tồn tại một vành đai tiểu hành tinh), vốn làm rung chuyển ngành vật lý thiên thể cuối thế kỷ 20, trước khi đưa tên tuổi Lưu Lệ Hằng, David C.Jewit (GS hướng dẫn bà tại Viện Công nghệ Massachusetts) và đồng nghiệp đi sau Michael Brown đến đỉnh vinh quang bằng giải Kavli 2012.

Suy đoán của Kuiper - Edgeworth bị thế giới lãng quên, chế nhạo. Nhân loại, với đà phát triển vượt bậc của khoa học không gian, tưởng đã nắm gọn Hệ Mặt trời trong lòng bàn tay. Năm 1987, Jewitt khởi hành tìm kiếm lời giải hợp lý cho “sự trống rỗng” phía ngoài Hệ Mặt trời qua việc quan sát các vật liệu di chuyển chậm.

Cuộc tìm kiếm của hai thầy trò kéo dài 5 năm, cuối cùng đã nhận diện được “khuôn mặt thật” của Pluto và sự hiện hữu của vành đai Kuiper với 70.000 thiên thạch. Rằng, Diêm Vương tinh, khối lượng bằng 0,2% trái đất, bằng 1/6 mặt trăng, quá nhỏ để có thể làm xáo trộn các hành tinh khác. Nó thực ra không xứng đáng chễm chệ trên “ngai vị” một hành tinh. Khám phá trên mở ra hướng đi mới giải thích, chứng minh sự hình thành Thái Dương hệ.

“Thành công chỉ đến từ lòng đam mê, nhẫn nại cộng chút hên” – bà dùng chữ kiểu Sài Gòn – “Có tình yêu, bạn sẽ luôn trăn trở với nó”. Bà dẫn dắt chúng tôi đi qua ký ức đầy khó khăn, thách thức, thậm chí là thất bại ở đài thiên văn Kitt Peak (Arizona) và Mauna Kea (Hawaii).

“Không ai tin chúng tôi. Tôi và GS Dave phải làm mọi cách để theo đuổi mục tiêu như tranh thủ ké vào phần trống dự án khác hay đề xuất cái này, cái kia, sau đó sử dụng thời gian cho việc của mình. Chúng tôi gắng gượng động viên nhau, lần này thôi, lần này nữa thôi, cho tới ngày 30.8.1992!”.

“May mắn của bà là gì?”. “Ồ, không chúng tôi thì người khác cũng tìm ra, khi công nghệ thay đổi, phương tiện quan sát, tính toán tốt hơn. Cái hên của tôi nằm ở cơ hội tiếp cận kính thiên văn và camera có chip silicon tốt nhất thế giới thời điểm ấy tại Hawaii”.

(Theo Xuân Nhàn/Lao Động)

Xem thêm:

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Phát động cuộc thi "Thiết kế nhận diện Viện Báo chí"
Phát động cuộc thi "Thiết kế nhận diện Viện Báo chí"
Gương mặt trẻicon  25/01/2019 

 - Sáng 25/1, Viện Báo chí phối hợp với Đoàn Thanh niên Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức cuộc thi Thiết kế nhận diện Viện Báo chí.

 
Thầy giáo Nhật Bản đánh học sinh chảy máu gây sốt mạng xã hội
Thầy giáo Nhật Bản đánh học sinh chảy máu gây sốt mạng xã hội
Người thầyicon  24/01/2019 

Video ghi lại hành vi của một thầy giáo giảng tại trường trung học Metropolitan Machida Sogo, Tokyo, Nhật Bản đấm học sinh ngã gục xuống sàn khiến cư dân mạng xôn xao.

 
Doanh nghiệp Anh đẩy mạnh đầu tư vào giáo dục Việt Nam
Doanh nghiệp Anh đẩy mạnh đầu tư vào giáo dục Việt Nam
Giáo dụcicon  24/01/2019 

Ngày 22/1/2019, tại Đại học London, Vương Quốc Anh, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Đại học London và Đại học Anh Quốc Việt Nam tổ chức Diễn đàn xúc tiến đầu tư và hợp tác giáo dục Việt Nam - Vương Quốc Anh.

 
Những điều chỉnh mới nhất trong tuyển sinh công an năm 2019
Những điều chỉnh mới nhất trong tuyển sinh công an năm 2019
Tuyển sinhicon  24/01/2019 

Ngày 24/1, Cục Đào tạo (Bộ Công an) có hướng dẫn một số nội dung triển khai công tác tuyển sinh hệ chính quy năm 2019.

 
Tranh cãi phương pháp bắt học sinh cởi trần đi học trong suốt 40 năm
Tranh cãi phương pháp bắt học sinh cởi trần đi học trong suốt 40 năm
Người thầyicon  24/01/2019 

Những đứa trẻ của trường mẫu giáo Hikari dù ở trong nhà hay ngoài trời đều phải cởi trần, chỉ được mặc quần short ngắn và đi giày.

 
Mã hóa dữ liệu chấm thi THPT quốc gia phòng ngừa gian lận
Mã hóa dữ liệu chấm thi THPT quốc gia phòng ngừa gian lận
Tuyển sinhicon  24/01/2019 

Kỳ thi THPT quốc gia năm 2019 sẽ có một số điều chỉnh nhằm hạn chế những tiêu cực song không nhiều ảnh hưởng đến thí sinh.

Nhiều đàn ông bị lừa tiền bởi hình ảnh cô giáo vùng cao xinh đẹp
Nhiều đàn ông bị lừa tiền bởi hình ảnh cô giáo vùng cao xinh đẹp
Người thầyicon  24/01/2019 

Cảnh sát Giang Tô cho biết, điều tra cho thấy đây là trò lừa đảo đã xuất hiện từ lâu. Nhóm tội phạm này thường sử dụng hình ảnh của những cô gái xinh đẹp để lừa tiền từ những người đàn ông.

Bill Gates xếp hàng, dân mạng xôn xao
Bill Gates xếp hàng, dân mạng xôn xao
Góc phụ huynhicon  24/01/2019 

Bức ảnh chụp tỷ phú Bill Gates xếp hàng mua đồ ăn nhanh đã khiến nhiều người ngưỡng mộ đức tính khiêm nhường và giản dị của ông

Bảo vệ con khỏi “kẻ thù lớn nhất của con người”
Bảo vệ con khỏi “kẻ thù lớn nhất của con người”
Góc phụ huynhicon  24/01/2019 

Trong 14 điều răn của Phật, điều đầu tiên chả biết có ai chú ý: “Kẻ thù lớn nhất là chính mình”. Câu này ngắn gọn mà hàm chứa mọi thứ vấn nạn của đời người trong đó, là tổng quát lại của mọi thứ triết học từ xưa tới nay.

Việt Nam đứng đầu số thực tập sinh nước ngoài bỏ trốn tại Nhật
Việt Nam đứng đầu số thực tập sinh nước ngoài bỏ trốn tại Nhật
Du họcicon  23/01/2019 

- Đại sứ Nhật Bản đã cảnh báo tới các bạn trẻ Việt Nam về những cú lừa cần lưu ý khi đến Nhật với tư cách du học sinh và thực tập sinh kỹ năng.

Nhà sưu tầm những bất ngờ toán lý
Nhà sưu tầm những bất ngờ toán lý
Người thầyicon  23/01/2019 

Tadashi Tokieda khám phá những hiện tượng vật lý mới nhờ quan sát thế giới thường nhật với đôi mắt trẻ thơ.

4 cơ sở giáo dục đại học lọt top 1.000 thế giới giai đoạn 2019-2025
4 cơ sở giáo dục đại học lọt top 1.000 thế giới giai đoạn 2019-2025
Tuyển sinhicon  23/01/2019 

Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Đề án nâng cao chất lượng giáo dục đại học giai đoạn 2019-2025. 

Giảm áp lực sổ sách giáo viên, trên bảo dưới có nghe?
Giảm áp lực sổ sách giáo viên, trên bảo dưới có nghe?
Người thầyicon  23/01/2019 

-Bên cạnh nhiều ý kiến vui mừng vẫn còn nhiều ý kiến băn khoăn về tính khả thi, bởi điều quan trọng dưới cơ sở có thực hiện hay không là do vai trò của hiệu trưởng.

Đi học về bé trai 5 tuổi bầm tím tai, nghi bị đánh
Đi học về bé trai 5 tuổi bầm tím tai, nghi bị đánh
Góc phụ huynhicon  22/01/2019 

Bé trai 5 tuổi ở Cần Thơ đi học về thì bầm tím tai. Cô bảo mẫu thừa nhận bụm tay đánh hai cái vào mặt bé nhưng khẳng định không liên quan đến vết bầm tím trên tai của bé. 

Thông tin mới nhất về vụ việc nhà khoa học chỉnh sửa gien người
Thông tin mới nhất về vụ việc nhà khoa học chỉnh sửa gien người
Khoa họcicon  22/01/2019 

Ông He đã thụ thai cho 2 cặp đôi, hiện một bà mẹ vẫn đang mang bầu.

Giáo viên độc thân được nghỉ ‘ngày phép yêu thương’
Giáo viên độc thân được nghỉ ‘ngày phép yêu thương’
Người thầyicon  22/01/2019 

Một trường trung học ở Trung Quốc vừa đưa ra chế độ nghỉ 2 nửa ngày trong một tháng cho những giáo viên còn độc thân và chưa có con.

Chi tiêu cho giáo dục của Việt Nam khoảng 5,8% GDP
Chi tiêu cho giáo dục của Việt Nam khoảng 5,8% GDP
Góc phụ huynhicon  22/01/2019 

- Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ đã chia sẻ như vậy trong Diễn đàn giáo dục thế giới và Triển lãm giáo dục toàn cầu tại Anh.

"Sinh viên chạy xe ôm có cái thú vui của nó..."
"Sinh viên chạy xe ôm có cái thú vui của nó..."
Gương mặt trẻicon  22/01/2019 

-Chạy bàn, bán hàng thuê, bốc vác, chạy xe ôm, giao hàng...là những công việc mà phần lớn sinh viên lựa chọn kiếm thêm thu nhập cho bản thân thay vì các công việc liên quan đến chuyên ngành đang theo học.

Singapore giữ vững vị trí số 2 thế giới về thu hút nhân tài
Singapore giữ vững vị trí số 2 thế giới về thu hút nhân tài
Du họcicon  22/01/2019 

Thuy Sĩ và Singapore tiếp tục giữ vị trí quán quân và á quân về năng lực cạnh tranh nhân tài, theo báo cáo về chỉ số thu hút nhân tài năm 2019 vừa công bố ngày 21/1.

Đình chỉ hiệu trưởng ăn chặn tiền học sinh nghèo chia cho giáo viên
Đình chỉ hiệu trưởng ăn chặn tiền học sinh nghèo chia cho giáo viên
Người thầyicon  22/01/2019 

 Nữ hiệu trưởng ăn chặn tiền Chính phủ hỗ trợ cho học sinh nghèo đã bị đình chỉ công tác để phục vụ điều tra.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN