"Các trường phải lạm thu để mua quyền tự chủ"

"Chúng ta cứ trách các trường, nhưng chưa bao giờ hỏi các hiệu trưởng vì sao phải lạm thu. Chính các nghị định khuyến khích các nhà trường tạo ra các khoản thu để có quyền tự chủ thì các nhà trường phải lạm thu mà thôi" - ông Phạm Đỗ Nhật Tiến, nguyên trợ lý Bộ trưởng Bộ GD-ĐT nhìn nhận.

Ông Phạm Đỗ Nhật Tiến cho rằng, lạm thu là hệ quả tất yếu của quan niệm về tự chủ trường phổ thông tại các nghị định của nhà nước được tiếp cận theo kiểu thị trường khi nó khuyến khích các trường tự đảm bảo các khoản chi để lấy các khoản chi đó "mua" quyền tự chủ.

'Các trường phải lạm thu để mua quyền tự chủ'
Ông Phạm Đỗ Nhật Tiến (giữa) trong hội thảo giáo dục 2017 hôm 22/9.

Bài tham luận về quyền tự chủ trường phổ thông ở Việt Nam của ông Tiến tại hội thảo giáo dục 2017 hôm 22/9 đã nhận được sự hưởng ứng, đồng thuận của nhiều đại biểu.

Theo ông Tiến, Luật Giáo dục 2005 đã quy định nguyên tắc quản lý nhà nước về giáo dục, trong đó nhà nước thực hiện phân công, phân cấp quản lý giáo dục, tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Quy định này được cụ thể ở điều 58 về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường với 3 nội dung: 1. Nhà trường có quyền tuyển dụng nhà giáo và tham gia và quá trình điều động nhà giáo. 2. Nhà trường có quyền huy động và sử dụng, quản lý các nguồn lực theo quy định của pháp luật. 3. Nhà trường có nhiệm vụ tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm định chất lượng của cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên, theo ông Tiến "từ tự chủ trên văn bản đến tự chủ trên thực tế là một khoảng cách lớn". 

Đến nay, các trường phổ thông công lập hầu như không có trường nào được quyền quyết định tuyển dụng giáo viên, thậm chí nhiều sở, phòng GD-ĐT cũng không có quyền trong tuyển dụng giáo viên.

Phân tích hiện trạng tự chủ ở các trường phổ thông ở nước ta hiện nay, ông Tiến dẫn lại kết quả nghiên cứu của Ngân hàng thế giới đánh giá vè tự chủ trường học của một số nền kinh tế Đông Á năm 2011 cho thấy, Việt Nam mới ở chặng đầu tiên, đã vượt qua giai đoạn tiềm ẩn để bước vào giai đoạn bước đầu.

Theo đó, việc đánh giá của nghiên cứu này dựa vào 5 tiêu chí: 1, mức độ tự chủ trong lập kế hoạch va quản lý ngân sách nhà trường. 2, mức độ tự chủ trong quản lý nhân sự, 3, vai trò của hội đồng trường trong quản trị nhà trường, 4, đánh giá học sinh và đánh giá trường học, 5 giải trình với các bên liên quan.

Việc đánh giá được thực hiện bằng một thước đo là những thông lệ tốt của thế giới, theo đó thang đánh giá bao gồm 4 bậc từ thấp đến cao, với tên gọi lần lượt là: Tiềm ẩn (TA- tức là mới chỉ phản ánh được 25% thông lệ tốt), bước đầu (BĐ - tức là phản ánh được từ 26-50% thông lệ tốt), định hình (ĐH- tức là phản ánh được gần 75% thông lệ tốt), tiên tiến (TT-về cơ bản phản ánh được những thông lệ tốt của thế giới).

Theo ông Tiến, trong số 5 tiêu chí được đưa ra thì tự chủ về nhân sự và vai trò của hội đồng trường trong các trường ở Việt Nam còn ở mức rất thấp (tiềm ẩn), trong khi đó trách nhiệm giải trình chỉ ở mức khởi đầu.

Từ đó, ông Tiến nhận định, điểm yếu trong việc thực hiện tự chủ trường phổ thông ở Việt Nam là thiếu đồng thuận trong nhận thức về tự chủ trường học và còn nhiều bất cập trong tự chủ về nhân sự, vai trò của hội đồng trường và trách nhiệm.

Từ tiếp cận thị trường đến tiếp cận chất lượng

Theo ông Tiến, để thực hiện tự chủ trong trường phổ thông, trước hết, cần phải có sự đồng thuận nhận thức đối với một số nội dung quan trọng của tự chủ.

 

Trong khi đó, các Nghị định 43 từ 2006 đến Nghị định 16 năm 2015 quy định về cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập thì nhà trường công lập được tự chủ hay không và tự chủ đến mức độ nào hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng tự đảm bảo các khoản chi.

"Quy định này đang biến tự chủ thành một mục đích để theo đuổi chứ không phải là phương tiện để nâng cao chất lượng dạy học".

'Các trường phải lạm thu để mua quyền tự chủ'
Kết quả đánh giá tự chủ trong trường phổ thông ở một số nước Đông Á và Việt Nam.

Cái mà các nghị định này hướng tới là giảm chi ngân sách nhà nước trong các lĩnh vực dịch vụ công. Điều này là cần thiết nhưng không thể áp dụng đồng loạt cho mọi lĩnh vực cũng như trong cùng một lĩnh vực như giáo dục.

"Điều này có thể đúng với giáo dục nghề nghiệp và đại học chứ giáo dục phổ thông thì không. Cần coi giáo dục phổ thông đặc biệt là giáo dục phổ cập từ mẫu giáo 5 tuổi cho đến hết trung học cơ sở là dịch vụ công thiết yếu, nơi nhà nước đầu tư ngân sách để đảm bảo các khoản chi của nhà trường".

Việc thu học phí có thể đặt ra ở trung học phổ thông hoặc ở một số cơ sở giáo dục đáp ứng nhu cầu của thị trường chất lượng cao trong giáo dục chứ tuyệt nhiên không nên đặt yêu cầu về tự đảm bảo các khoản chi như một điều kiện tiên quyết cho tự chủ.

Nguyên trợ lý Bộ trưởng Bộ GD-ĐT nhìn nhận, cách tiếp cận về tự chủ theo kiểu thị trường đã tạo nên trong nhà trường phổ thông môi trường mà cả thầy và trò đều đối diện với các xung đột về giá trị.

"Một bên là giá trị phẩm chất mà chúng ta mong muốn ở người học và một bên là các giá trị thị trường mà nhà trường bắt buộc phải theo đuổi để có các khoản thu. Điều này là nguyên nhân dẫn tới hiện tượng lạm thu mà năm nào cũng nói đi nói lại".

"Tôi cho rằng, chúng ta cứ trách các nhà trường nhưng chưa bao giờ hỏi các hiệu trưởng các trường công lập vì sao phải lạm thu. Vì chính Nghị định 43 và Nghị định 16 khuyến khích các nhà trường tạo ra các khoản thu để có quyền tự chủ thì các nhà trường phải lạm thu mà thôi" - ông Tiến nhìn nhận.

Từ đó, ông Tiến đề xuất một cách tiếp cận mới dựa trên văn hóa chất lượng: Các trường vẫn được nhà nước bảo đảm các khoản chi cần thiết nhưng chỉ giao quyền tự chủ khi nhà trường đảm bảo các 3 điều kiện: Công nhận chất lượng, hội đồng trường đủ mạnh và trách nhiệm giải trình.

"Chỉ có như vậy mới tạo nên trong nhà trường phổ thông một môi trường văn hóa lành mạnh và trung thực để cả thày và trò cùng vững tâm hướng các giá trị mong muốn".

Trên cơ sở thống nhất nhận thức, theo ông Tiến, cần phải sửa đổi khung pháp lý về tự chủ phổ thông, trong đó có 2 việc phải làm: Ban hành nghị định riêng về tự chủ trường phổ thông. Thứ 2 trên cơ sở đó sửa đổi điều lệ trường phổ thông.

"Hiện nay điều lệ đang được soạn thảo bởi các nhà hoạch định chính sách, nhà trường phổ thông là nhà trường tuân thủ thực hiện ý kiến chỉ đạo từ trên xuống là không đúng".

Bên cạnh đó, cần thể chế hóa chủ trương của Nghị quyết 29 của BCH TƯ là phân định quản lý nhà nước và quản trị cơ sở. "Lâu nay không phân định nên cơ quan quản lý giáo dục vẫn can thiệp vào công việc của nhà trường và sau đó thường thay vai trò của hội đồng trường. Đó là một trong những lý do khiến hội đồng trường của nước ta không thể phát huy được vai trò. Do đó phải thể chế hóa điều này".

Cuối cùng, cần thiết phải xây dựng năng lực phù hợp cho toàn bộ đội ngũ cán bộ quản lý ở cả cấp hệ thống và cấp tường.

"Hiện nay các cán bộ quản lý, hiệu trưởng đều có năng lực cả nhưng đó là năng lực của một hệ thống chỉ huy và biện pháp, năng lực của nhà trường tuân thủ chứ không phải năng lực tự chủ. Tất cả năng lực đó lại đang là rào cản cho việc thực hiện tự chủ trường phổ thông" - ông Tiến phân tích.

Lê Văn

TS Nguyễn Khánh Trung (Viện Nghiên cứu giáo dục IRED): 

Hiện nay ở nhiều nước đang có một xu hướng nổi bật, đó là “thị trường hóa giáo dục”. Phải làm rõ khái niệm này kẻo người ta hiểu nhầm sang “thương mại hóa” giáo dục.

Thị trường giáo dục là một mô hình tổ chức giáo dục, một khuynh hướng cải cách hiện nay trên thế giới và nó cũng là tên gọi của một lý thuyết trong nghiên cứu giáo dục.

Người ta lấy khái niệm này từ kinh tế học để nói về một mô hình tổ chức giáo dục. Như ta đã biết, từ năm 1986 đến nay, kinh tế Việt Nam phát triển được là nhờ mô hình thị trường, đặt sự cạnh tranh làm động lực, có nhiều thành phần kinh tế.

Mô hình thị trường học lấy người dân làm trọng tài, đặt quyền chọn lựa của họ làm căn cứ điều tiết. Tôi xin sử dụng từ ngữ của kinh tế để minh họa, người dân chọn món hàng nào nhiều hơn thì công ty sản xuất món hàng đó sẽ phát triển, và ngược lại, món hàng nào đa số người dân không lựa chọn thì nơi sản xuất ra nó sẽ có nguy cơ phá sản. Như vậy, sự điều tiết dựa trên sự chọn lựa của khách hàng.

Trên thế giới, người ta đang tìm cách thị trường hóa giáo dục để thúc đẩy sự phát triển của giáo dục. Các nước châu Âu, nơi nổi tiếng xem giáo dục như là một thiết chế công, Nhà nước can thiệp rất mạnh tay. Tuy nhiên, hàng loạt các nước này, trong đó có Pháp đã phải cải cách giáo dục theo hướng thị trường, đó là đặt quyền chọn lựa của người dân lên trên hết.

Họ hiểu rằng, muốn giáo dục phát triển thì phải thúc đẩy sự cạnh tranh, cho các gia đình có quyền chọn lựa, mà muốn chọn lựa, thì phải đa dạng về nguồn cung, tạo ra nhiều sự lựa chọn. Các nước như Bỉ, Hà Lan, quyền chọn lựa của người dân được đưa vào trong hiến pháp. Muốn thúc đẩy sự cạnh tranh, cơ sở đào tạo phải có quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm, chủ động tạo ra những chiến lược mang đặc thù riêng, thu hút học sinh và phụ huynh.

Người dân khi quyết định cho con học trường nào thì Nhà nước sẽ rót tiền cho gia đình đứa trẻ hoặc viện trợ cho trường nơi trẻ theo học. Nhà nước làm như vậy để đảm bảo quyền được học tập và quyền được chọn lựa của người dân. Như vậy, các trường buộc phải cạnh tranh để thu hút học sinh, vì học sinh là nguồn thu của học, trường nào không có ai chọn lựa thì sẽ phải đóng cửa. Lúc đó, Nhà nước rất là “khỏe”! Nói chung sự cạnh tranh bao giờ cũng thúc đẩy sự phát triển và người được hưởng lợi là “ khách hàng”.

  • Hương Giang (Ghi)
 
 

Không thể bỏ lỡ

.
 
Tình tiết bất ngờ vụ thầy giáo bị tố đánh vẹo cột sống nữ sinh
Tình tiết bất ngờ vụ thầy giáo bị tố đánh vẹo cột sống nữ sinh
Người thầyicon  14/03/2019 

Công an kết luận thầy giáo chủ nhiệm có 3 lần đánh nữ sinh nhưng không dẫn đến vẹo cột sống, mà nguyên nhân vẹo cột sống là do bệnh lý. 

 
Sở Giáo dục Bình Thuận cấm bình luận, chia sẻ vụ cô giáo bị tố quan hệ với nam sinh
Sở Giáo dục Bình Thuận cấm bình luận, chia sẻ vụ cô giáo bị tố quan hệ với nam sinh
Người thầyicon  13/03/2019 

Giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Bình Thuận yêu cầu giáo viên không bình luận, chia sẻ vụ việc cô giáo bị tố có quan hệ không đúng mực với nam sinh lớp 10.

 
Bộ Giáo dục có nên biên soạn sách giáo khoa?
Bộ Giáo dục có nên biên soạn sách giáo khoa?
Người thầyicon  13/03/2019 

Chủ biên chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn bày tỏ quan điểm về biên soạn sách giáo khoa.

 
Thầy giáo bị kỷ luật vì cho đồng nghiệp vay hơn 2 tỷ đồng
Thầy giáo bị kỷ luật vì cho đồng nghiệp vay hơn 2 tỷ đồng
Người thầyicon  12/03/2019 

Thầy giáo trường cấp 3 bị kỷ luật vì cho nữ đồng nghiệp vay hơn 2 tỷ đồng dẫn đến không có khả năng chi trả và kiện cáo nhiều nơi, gây dư luận xấu... 

 
Thầy giáo dâm ô học sinh ngoài giờ dạy chính thì xử lý thế nào?
Thầy giáo dâm ô học sinh ngoài giờ dạy chính thì xử lý thế nào?
Người thầyicon  12/03/2019 

Từ một số vụ việc thầy giáo dâm ô học sinh trong giờ dạy thêm, Trưởng ban Dân nguyện băn khoăn về việc quản lý giáo viên ngoài giờ học như thế nào?

 
Quảng Ngãi điều tra vụ Giám đốc Sở Nội vụ ‘gửi gắm’ người thân thi viên chức
Quảng Ngãi điều tra vụ Giám đốc Sở Nội vụ ‘gửi gắm’ người thân thi viên chức
Người thầyicon  11/03/2019 

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu lập tổ công tác liên ngành, làm rõ thông tin Giám đốc  Sở Nội vụ ‘gửi gắm’ người thân thi viên chức.

Nghề giáo viên ở Mỹ: Lương “chết đói”, bán máu để sống
Nghề giáo viên ở Mỹ: Lương “chết đói”, bán máu để sống
Người thầyicon  12/03/2019 

Cô giáo lịch sử Mỹ Hope Brown ở tuổi 52 chấp nhận phải làm 3 công việc khác, bao gồm cả bán máu để có thể trang trải cuộc sống. 

Bộ Giáo dục: "Không bố trí giáo viên vi phạm đạo đức tiếp tục đứng lớp”
Bộ Giáo dục: "Không bố trí giáo viên vi phạm đạo đức tiếp tục đứng lớp”
Người thầyicon  11/03/2019 

 -Cần thường xuyên rà soát, phát hiện và xử lý kịp thời, không bố trí đứng lớp các giáo viên vi phạm đạo đức nhà giáo, kiên quyết đưa ra khỏi ngành giáo dục những trường hợp vi phạm nghiêm trọng. 

Lớp trưởng chấn động tâm lý vì bị vạ trong vụ cô giáo ở Bình Thuận
Lớp trưởng chấn động tâm lý vì bị vạ trong vụ cô giáo ở Bình Thuận
Người thầyicon  11/03/2019 

Sau khi bị đưa hình ảnh của mình lên mạng xã hội với nội dung vu khống, Mẫn đã sốc nặng và chấn động tâm lý.

Sở GD-ĐT Nghệ An có giám đốc mới
Sở GD-ĐT Nghệ An có giám đốc mới
Người thầyicon  11/03/2019 

Sáng 11/3, UBND tỉnh Nghệ An đã tổ chức lễ công bố trao quyết định bổ nhiệm chức vụ Giám đốc Sở GD-ĐT Nghệ An cho Thái Văn Thành.

Thi tuyển hiệu trưởng mới tạo được đột phá cho ngành giáo dục
Thi tuyển hiệu trưởng mới tạo được đột phá cho ngành giáo dục
Người thầyicon  11/03/2019 

Từ lâu, dư luận đã đề cập và mong muốn các địa phương và ngành giáo dục sẽ tổ chức thi tuyển chức danh hiệu trưởng nhà trường hoặc ít ra phải được tập thể sư phạm nhà trường giới thiệu.

Giáo viên muốn nâng lương phải nộp tiền "bồi dưỡng"
Giáo viên muốn nâng lương phải nộp tiền "bồi dưỡng"
Người thầyicon  09/03/2019 

Muốn có quyết định nâng lương và các khoản phụ cấp, hàng ngàn giáo viên ở Quảng Ngãi phải nộp một khoản làm ngoài giờ cho cán bộ phòng GD-ĐT.

Thầy giáo hoang mang trước tin đồn làm học sinh lớp 8 có bầu
Thầy giáo hoang mang trước tin đồn làm học sinh lớp 8 có bầu
Người thầyicon  09/03/2019 

Công an tỉnh Hà Tĩnh đang phối hợp với nhà trường làm rõ tin đồn thầy giáo cấp 3 ở Hà Tĩnh làm học sinh lớp 8 có bầu.

Học sinh lớp 2 bị cô giáo vụt tím lưng vì làm bài sai
Học sinh lớp 2 bị cô giáo vụt tím lưng vì làm bài sai
Người thầyicon  08/03/2019 


Vì học sinh làm bài tập chưa đúng, cô giáo đã dùng thước đánh vào bả vai, lưng gây bầm tím cơ thể trẻ.

Sờ soạng không phải là dâm ô: Lỗ hổng pháp luật gây nguy hiểm
Sờ soạng không phải là dâm ô: Lỗ hổng pháp luật gây nguy hiểm
Người thầyicon  09/03/2019 

-Những hành vi như sờ ngực, sờ đùi, sờ mông...vẫn được xã hội coi là hành vi dâm ô nhưng lại thường bị bỏ qua.

Chuyện kỳ lạ về hoa hậu "vứt bỏ" vương miện để làm giáo sư
Chuyện kỳ lạ về hoa hậu "vứt bỏ" vương miện để làm giáo sư
Người thầyicon  09/03/2019 

Keum Nana là Hoa hậu Hàn Quốc 2002. Nhưng cô gần như biến mất khỏi ánh đèn sân khấu sau khi trở thành tiến sĩ, giáo sư hàng đầu.

Hà Nội tuyển dụng gần 11.000 giáo viên
Hà Nội tuyển dụng gần 11.000 giáo viên
Người thầyicon  08/03/2019 

UBND TP Hà Nội vừa phê duyệt chỉ tiêu và kế hoạch tuyển dụng giáo viên mầm non, phổ thông công lập năm 2019 với tổng chỉ tiêu là 10.949.

Bộ Giáo dục: "Tránh quy chụp cô giáo ở Bình Thuận"
Bộ Giáo dục: "Tránh quy chụp cô giáo ở Bình Thuận"
Người thầyicon  07/03/2019 

Về vụ việc cô giáo và nam sinh ở Bình Thuận, Cục trưởng Hoàng Đức Minh nói cần xử lý nghiêm sau khi có xác minh chính xác.

Những cô giáo bị bắt vì quan hệ tình dục với nam sinh dưới 16 tuổi
Những cô giáo bị bắt vì quan hệ tình dục với nam sinh dưới 16 tuổi
Người thầyicon  07/03/2019 

Chồng nữ nhà giáo Brittany Zamora liên tục bênh vực vợ khi cô này hầu tòa trong khi một nhà giáo ở Hàn Quốc khẳng định “đó là tình yêu chân thành”.

Cô giáo bị tố quan hệ bất chính với nam sinh lớp 10
Cô giáo bị tố quan hệ bất chính với nam sinh lớp 10
Người thầyicon  07/03/2019 

Sở GD-ĐT Bình Thuận đã chỉ đạo tạm đình chỉ công tác một cô giáo công tác tại một trường THPT trên địa bàn thị xã LaGi do có tố cáo quan hệ bất chính với nam sinh lớp 10.

 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN