Bài học oan sai và đòi hỏi một nền tư pháp liêm chính

Pháp luật hình sự cùng nhiều quy định khác của ngành tư pháp đã chấn chỉnh, đề ra những biện pháp ngăn ngừa oan sai, nhưng trên thực tế vẫn xảy ra nhiều vụ án oan sai, rất đáng suy ngẫm.

Bài học oan sai và đòi hỏi một nền tư pháp liêm chính
Ông Nguyễn Thanh Chấn (giữa, ở Bắc Giang) được tuyên vô tội sau khi ngồi tù oan 10 năm Ảnh: NGUYỄN QUYẾT/NLĐ

Tuần trước, Tòa án nhân dân tối cao vừa tổ chức Hội nghị đánh giá tình hình thực hiện các nhiệm vụ công tác của công tác tư pháp năm 2018 và từ đầu nhiệm kỳ đến nay. 

Không thể phủ nhận, pháp luật hình sự cùng nhiều quy định khác của ngành đã chấn chỉnh, đề ra những biện pháp như lắp camera, cho luật sư tham gia quá trình tố tụng từ khi điều tra, nhưng trên thực tế vẫn xảy ra nhiều vụ án oan sai, rất đáng suy ngẫm. Điểm chung của các vụ oan sai là do không tuân thủ nghiêm túc Điều 86 Bộ Luật tố tụng hình sự, dùng nhục hình, bức cung…. 

Hẳn nhiều người còn nặng lòng về một số vụ án oan sai chấn động dư luận, ngành tòa án đã tổ chức xin lỗi công dân. 

Nhìn vào các mặt báo sẽ không khỏi day dứt vụ ông Hàn Đức Long ở xã Phúc Sơn, huyện Tân Yên tỉnh Bắc Giang bị án tử hình oan tội giết người và hiếp dâm; Vụ bà Đặng Thị Nga và 2 con Trịnh Công Hiến và Trịnh Huy Dương ở Tuần Giáo, Điện Biên bị án oan giết chồng, giết cha; Vụ ông Nguyễn Trần ở ấp 2, xã Xuân Hưng, huyện Xuân Lộc tỉnh Đồng Nai án oan “giao cấu với trẻ em; 

Rồi còn ông Nguyễn Thanh Chấn xã Nghĩa Trung, huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang án oan chung thân về tội giết người; Ông Huỳnh Văn Nén ở huyện Hàm Tân, Bình Thuận bị 2 án oan về 2 tội giết người; Và vụ ông Trần Văn Thêm ở Bắc Ninh bị án tử hình oan tội giết em họ. 

Giới chuyên gia tư pháp và công luận đã bỏ công đi tìm nguyên nhân của các vụ án oan sai bị hủy thì thấy, do việc đánh giá chứng cứ của tòa án các cấp đã chưa đảm bảo được đúng bản chất sự vụ. Việc sử dụng chứng cứ (không chính xác) là nguyên nhân có những bản án oan sai như vậy. 

Soi lại Điều 86 Bộ Luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, “Chứng cứ là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định, được dùng làm căn cứ để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án”.  

Như vậy ngoài việc phải được thu thập theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định, thì trước tiên, chứng cứ phải là những gì có thật đã. Và như thế cũng có nghĩa rằng, không phải cứ thu thập theo trình tự, thủ tục của BLTTHS thì nó đã là chứng cứ. Đó là điều buộc những người xét xử phải làm công tâm, làm có trách nhiệm. 

 

Bài học lớn rút ra sau khi soi xét lại các vụ án oan sai bị hủy là, có những Hội đồng xét xử đã "quên" mất khâu đầu tiên khi tiếp cận với những thứ "được thu thập theo trình tự, thủ tục" của BLTTHS quy định, do Cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát chuyển đến, đó là phải  đánh giá với những thứ được tạm coi là chứng cứ đó, xem nó có phải là "những gì có thật" trong vụ án đó không. 

Nguyên tắc là, chỉ khi nào những thứ đó là "những gì có thật" trong vụ án, và phải có liên quan đến hành vi xảy ra trong vụ án "để xác định có hay không có hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án”, thì mới được coi là chứng cứ. 

Đây đó, vẫn còn cơ quan xét xử tư duy "án tại hồ sơ", cho nên khi những thứ này được Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát chuyển sang Tòa án thì ở những vụ án oan sai cán bộ xét xử đã xem xét dễ dãi, thậm chí có khi còn mặc nhiên coi nó là chứng cứ. 

Chẳng hạn như, lời khai bị mớm cung, bức cung, người làm chứng gian dối, vật chứng lấy không đúng thứ phản ánh hành vi xảy ra, sơ đồ hiện trường mô tả thiếu sót,... thì rõ ràng đã không phải là "những gì có thật" của vụ án, mặc dù "được thu thập theo trình tự, thủ tục" do BLTTHS quy định. Thậm chí có vụ, thiếu vật chứng thì đã bổ sung bằng cách lấy vật chứng từ ... bên ngoài vụ án để cho khớp với lời khai trong hồ sơ, và sơ đồ hiện trường bị điều chỉnh cho ... khớp với lời khai. 

Chính vì thế điều này đã giải thích tại sao một trong các bước tiến hành tố tụng là phải có tranh luận tại phiên tòa, là một bước cực kì quan trọng, không thể thiếu trong công tác xét xử vụ án. Có nghĩa rằng, một vụ án được xét xử chính xác hay không, là phụ thuộc rất nhiều vào kết quả tranh luận tại phiên tòa.  

Chính bởi tại phiên tòa, các thứ "được thu thập theo trình tự, thủ tục" do BLTTHS quy định đang tạm được coi là chứng cứ, nhưng nó cần phải trải qua một khâu kiểm chứng rất quan trọng là tranh luận tại phiên tòa, để thẩm tra được nó có phải là "những gì có thật" của vụ án hay không. 

Việc tranh tụng tại phiên tòa một cách công bằng giữa các bên, các ý kiến đều được coi trọng ngang nhau, sẽ soi rọi nhiều chiều làm sáng tỏ được những góc khuất của vụ án mà nếu nhìn phiến diện bề ngoài với những thứ đang tạm coi là chứng cứ đó sẽ không phát hiện ra được. Ý kiến của bên bào chữa phải là ngang hàng với bên buộc tội, và tòa án chỉ được căn cứ vào kết quả tranh luận giữa 2 bên này để xét xử chứ không được theo nhận định chủ quan của mình hay nghiêng về phía bên "nhà nước". Đó phải được coi là nguyên tắc xét xử thì mới tránh được án oan sai.

Phạm Mạnh Hà

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
‘Rốt cuộc con tôi học giỏi hay dốt?’
‘Rốt cuộc con tôi học giỏi hay dốt?’
Thông tin đa chiềuicon23/01/2019  
Cái cơ chế chấm điểm mấy chục năm quá dễ cho nhu cầu định lượng hóa, và nay thì quá thuận tiện cho cho lối sống vội vàng bận rộn của cha mẹ.  
Hà Nội đã vội vã bỏ đi biểu tượng văn hóa một thời
Hà Nội đã vội vã bỏ đi biểu tượng văn hóa một thời
Thông tin đa chiềuicon22/01/2019  
 - Các nhà quy hoạch và quản lý đô thị Hà Nội nên bắt đầu bắt tay vào việc khôi phục hệ thống tàu điện nổi nội đô và kết nối với các vệ tinh của Hà Nội.   
Đừng làm khổ học sinh vì thứ ‘giấy thông hành’ giả dối
Đừng làm khổ học sinh vì thứ ‘giấy thông hành’ giả dối
Thông tin đa chiềuicon19/01/2019  
Phải giải phóng sức lao động và trí tuệ người Thầy, để họ dồn tâm huyết cho chuyên môn dạy chữ dạy người thay vì chạy theo thành tích.  
Rác nhưng không phải là rác
Rác nhưng không phải là rác
Thông tin đa chiềuicon16/01/2019  
Khẩu hiệu để một Hà Nội xanh, sạch, đẹp vẫn chỉ là trên khẩu hiệu, nhất là vừa qua thủ đô gặp khủng hoảng về rác.
Quyền lực giám sát
Quyền lực giám sát
Thông tin đa chiềuicon16/01/2019  
 - Sự xuất hiện của smartphone, internet, và mạng xã hội thậm chí còn khiến quyền lực giám sát trở nên mạnh hơn.
Đại học tư lẹt đẹt
Đại học tư lẹt đẹt
Thông tin đa chiềuicon15/01/2019  
Thiếu sự hỗ trợ của nhà nước và của khu vực xã hội công dân nên trường tư bị đẩy trọn vào khu vực thị trường và hoạt động hoàn toàn giống như một doanh nghiệp thông thường.  
‘Kỳ quan’ đáng xấu hổ của Việt Nam
‘Kỳ quan’ đáng xấu hổ của Việt Nam
Thông tin đa chiềuicon11/01/2019  
 Nhìn thẳng vào thực trạng giao thông ngổn ngang ở Việt Nam hiện nay có thể thấy điệp khúc “cứ mỗi lần” có lẽ không bao giờ dứt. 
Trường công chất lượng cao đi ngược lý tưởng Cách mạng Tháng Tám
Trường công chất lượng cao đi ngược lý tưởng Cách mạng Tháng Tám
Thông tin đa chiềuicon10/01/2019  
 - Tầng lớp nào mới có đủ điều kiện để cho con cái theo học ở cái gọi là trường công chất lượng cao?  
Báo chí hùng hậu không thể để mất ‘trận địa’ thông tin
Báo chí hùng hậu không thể để mất ‘trận địa’ thông tin
Thông tin đa chiềuicon08/01/2019  
Một khi thông tin chính thống được đăng tải minh bạch, chính xác, kịp thời thì những thông tin chống phá đất nước, gây chia rẽ trên mạng xã hội sẽ không còn tác dụng.    
Từ vụ xe container tông 4 người chết: Đến lúc vào cuộc quyết liệt
Từ vụ xe container tông 4 người chết: Đến lúc vào cuộc quyết liệt
Thông tin đa chiềuicon06/01/2019  
Có thể thấy từ vụ tai nạn xe container tông xe máy vừa qua, có rất nhiều giải pháp cần phải được xem xét thực hiện.  
Bộ máy thượng tầng không thể có cá nhân cục bộ, bè phái
Bộ máy thượng tầng không thể có cá nhân cục bộ, bè phái
Thông tin đa chiềuicon25/12/2018  
Muốn giúp chế độ được trường tồn và phát triển lành mạnh thì bộ máy kiến trúc thượng tầng không thể có con người mang tư tưởng cá nhân, cục bộ, bè phái và phục vụ cho nhóm lợi ích.    
Chính sách quốc phòng của Mỹ ngày càng rối
Chính sách quốc phòng của Mỹ ngày càng rối
Thông tin đa chiềuicon25/12/2018  
Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis đã bất ngờ tuyên bố từ chức, làm chao đảo hệ thống chính trị Mỹ, các đồng minh của Mỹ và Phố Wall.    
Đất nước như một cơ thể, muốn mạnh phải ‘khỏe’ đều
Đất nước như một cơ thể, muốn mạnh phải ‘khỏe’ đều
Thông tin đa chiềuicon16/12/2018  
“Muốn cơ thể khỏe mạnh các bộ phận, bộ máy của cơ thể phải mạnh đều, muốn quốc gia mạnh các địa phương, các bộ ngành phải mạnh”.
Thành tựu quyền con người ở Việt Nam- thực tiễn là minh chứng sinh động
Thành tựu quyền con người ở Việt Nam- thực tiễn là minh chứng sinh động
Thông tin đa chiềuicon10/12/2018  
Từ khi lập quốc theo thể chế dân chủ XHCN đến nay, Việt Nam đã kiên trì theo đuổi mục tiêu không ngừng bảo đảm quyền con người cho mọi người dân.
‘Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu’
‘Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu’
Thông tin đa chiềuicon07/12/2018  
“Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, thực hiện các khuyến nghị quốc tế về nhân quyền”.
Bí kíp bán cây cảnh, chổi đót giàu nhanh như quan
Bí kíp bán cây cảnh, chổi đót giàu nhanh như quan
Thông tin đa chiềuicon04/12/2018  
Ơ, sao thế nhỉ? Những người dân ấy chăm chỉ cả một đời bán chổi, chạy xe ôm… sao vẫn nghèo vẫn khó?
Chính sách “mua láng giềng gần” của ông Duterte
Chính sách “mua láng giềng gần” của ông Duterte
Thông tin đa chiềuicon01/12/2018  
Chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình tới Philippines vừa qua giống như “một mũi tên trúng hai đích'.
Luật rừng của cô và những người thầy ‘tê liệt’
Luật rừng của cô và những người thầy ‘tê liệt’
Thông tin đa chiềuicon28/11/2018  
Muốn giáo dục khai phóng, xin đừng cố chạy theo thành tích ảo mà trước hết phải chăm lo “khai phóng” đạo đức, nhân cách và trí tuệ người thầy!    
Lấy gì đảm bảo những ‘vụ 231 cái tát’ không tái diễn?
Lấy gì đảm bảo những ‘vụ 231 cái tát’ không tái diễn?
Thông tin đa chiềuicon28/11/2018  
Chừng nào còn lúng túng trong việc xác định giá trị nền tảng của nền giáo dục và nhà trường, chừng đó tư duy “cỗ máy hành chính” cùng các nguyên tắc kỷ luật cưỡng ép sẽ còn chi phối hành vi giáo dục.
Vì sao ông Hóa có thể leo cao thế?
Vì sao ông Hóa có thể leo cao thế?
Thông tin đa chiềuicon27/11/2018  
Dư luận đùng đùng nổi giận đặt câu hỏi vì sao một người não bé như ông Hóa có thể leo cao luồn sâu trong ngành công an?
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN