Di sản của một Bộ trưởng

Tư tưởng dân chủ để tập hợp đông đảo trí thức và các tầng lớp xã hội khác cùng đóng góp trí tuệ xây dựng nền giáo dục của ông đã được hình thành ngay từ buổi đầu cách mạng và xuyên suốt trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

"Nói tới giáo sư Nguyễn Văn Huyên, là nhớ tới ba bài học phát triển giáo dục đại học thời kỳ đầu của đất nước. Trong điều kiện kháng chiến chống pháp vô cùng khó khăn nhưng nền đại học vẫn được duy trì. Tư tưởng dân chủ để tập hợp đông đảo trí thức và các tầng lớp xã hội khác cùng đóng góp trí tuệ xây dựng nền giáo dục của ông đã được hình thành ngay từ buổi đầu cách mạng và xuyên suốt trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp...".

Kỷ vật của cha

Khoảng quý 2 năm 2014, Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên sẽ mở cửa đón công chúng. Bảo tàng gọn nhỏ nằm trong khuôn viên ngôi nhà 4 tầng với diện tích khoảng gần 250m2 ở Lai xá - Hoài Đức, Hà Nội - quê nội của chúng tôi.

Bảo tàng có 3 chủ đề trưng bày, giới thiệu về tuổi trẻ của cha mẹ chúng tôi, câu chuyện nghiên cứu khoa học của cha và những hoạt động của ông trong gần 30 năm lãnh đạo nghành giáo dục. Cùng với câu chuyện của cha là những câu chuyện của mẹ, về cuộc sống gia đình chúng tôi trong những năm chiến tranh; những thăng trầm trong cuộc sống, những kỷ niệm, những dấu ấn khó phai của một gia đình nhỏ mà qua đó nói về cả xã hội, đặc biệt là giới trí thức.

Phần trưng bày cũng sẽ tái tạo lại căn phòng làm việc của cha khi ông là một nhà nghiên cứu dân tộc học vào những năm 1936- 1945. Các câu chuyện trong mổi chủ đề trưng bày sẽ được kể bằng cả ảnh tư liệu và các hiện vật gốc với mong muốn cho công chúng một cái nhìn thật nhất, một ấn tượng khó phai nhất về một thời điểm lịch sử nhất định.

Những ngày giáp tết Giáp Ngọ, chúng tôi ngồi soạn, xem lại các món kỷ vật của cha từ hồi học đại học rồi làm nghiên cứu sinh tại Pháp niên khóa 1929- 1930, 1930 - 193; những ghi chép bài giảng của GS Marcel Granet - một học giả nổi tiếng chuyên nghiên cứu về văn minh Trung Hoa, hay Marcel Mauss - một nhà xã hội học bậc thầy, một trong những cha đẻ của nền nhân học Pháp; các thẻ thư viện, phích phiếu tư liệu, phiếu phỏng vấn điền dã khi chuẩn bị bảo vệ luận án tiến sĩ; đến các thông báo, thư mời dự buổi bảo vệ luận án, các tin tức và bình luận đăng trên báo chí Pháp và trong nước khi ông trở thành người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án tiến sĩ văn chương tại trường đại học Sorbone, Paris, năm 1934...

Di sản của một Bộ trưởng

Tháng 6-1955: ông Nguyễn Văn Huyên (hàng đầu, bên trái) trong đoàn đại biểu Chính phủ VN dự một cuộc tiếp tân tại Trung Quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh ngồi hàng ghế phía sau - Ảnh tư liệu

 Tất cả đều được ông sắp xếp và cất giữ nguyên vẹn. Trong thư viện của ông  con lưu giữ hàng trăm cuốn sách tiếng Pháp được ông mua hay do những vị giáo sư nổi tiếng, những người thầy như Jean Przyluski hay đồng nghiệp G.Coedes, V.Goloubew, Paul Mus, Paul Levy, P.Huard, M.Durand, Phạm Duy Khiêm, Vũ Văn Hiền... đề tặng cùng rất nhiều sách chữ hán được ông siêu tập hoặc thuê các nhà nho chép lại. Có cả một lá thư viết tay của nhà thơ Pháp viện sĩ Paul Valery gửi ông ngày 22.3.1934 khi nhận được cuốn hát giao duyên của trai gái Việt Nam - Một trong hai cuốn sách đầu tay của ông sản xuất tại Pháp...

Bảo tàng sẽ giới thiệu đến công chúng những bước đi đầu tiên và sự phát triển giáo dục của Việt Nam trong 30 mươi năm từ 1945- 1975: Đó là những tư liệu về khoa học xã hội và nhân văn cách đây gần cả thế kỷ.

Còn những tư liệu, hiện vật trong suốt gần 30 năm giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục thì vô cùng phong phú: những bút tích Hồ Chủ Tịch, Đại tướng Võ Nguyên Giáp; các ghi chép khi họp hội đồng Chính phủ hay kiểm điểm chỉnh huấn giữa các vụ bộ, thứ trưởng, thành viên của Chính phủ kháng chiến; các công văn giấy tờ đánh máy trên giấy bản, giấy dó gắn với nhiều sự kiện quan trọng của lịch sử nền giáo dục nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa; con dấu bằng chì đúc tên ông dùng thời kỳ ở chiến khu Việt Bắc; thời khóa biểu và bài giảng tại đại học Pháp lý những năm 1950; các bản thảo sách giáo khoa ông biên soạn Sử ký ( tập 1 và tập 2) hay các tài liệu dịch như Biểu thống kê kinh tế để giảng dạy cho học sinh trung học chuyên khoa.

Di sản của một vị bộ trưởng

 

Cha tôi sinh ngày 16.11.1905. Nhìn lại tiểu sử của cha, tình cớ chúng tôi thấy có hai ngày trong tháng 11 quan trọng với ông: Ngày 15.11.1945, trong bài diễn văn đọc tại lễ khai giảng năm học đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, ông nêu lên tôn chỉ, tâm huyết của mình đối với sự nghiệp giáo dục. Tháng 11.1946, ông được cử giữ chức Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục của chính phủ liên hiệp kháng chiến Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Không phải là đảng viên, ông vẫn được tín nhiệm giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Giáo dục trong gần 29 năm.

Cha tôi gắn bó với sự nghiệp giáo dục, nhất là sự nghiệp giáo dục đại học nước nhà ngay từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa. Ông Vũ Đình Hòe - Nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục đầu tiên của chính phủ lâm thời - nhớ lại, khi mời Nguyễn Văn Huyên làm cố vấn cho bộ thì ông đã nói: "Tôi đâu dám. Cố vấn cho bộ phải là một hội đồng. Hội đồng Quốc gia giáo dục. Tôi sẽ tìm các vị cố vấn cho anh(1)". Và "một đạo sắc lệnh ngày 10-10-45 đã thiết lập một hội đồng cố vấn Học chính để giúp bộ Quốc gia giáo dục giải quyết các vấn đề giáo dục(2)".

Dựa vào hội đồng cố vấn những tri thức tài ba và có nhiều kinh nghiệm là một cách làm dân chủ và khôn ngoan để lắng nghe những ý kiến đóng góp và phản biện với chủ trương và biện pháp phát triển giáo dục.

Tư tưởng dân chủ để tập hợp đông đảo trí thức và các tầng lớp xã hội khác cùng đóng góp trí tuệ xây dựng nền giáo dục của ông đã được hình thành ngay từ buổi đầu cách mạng và xuyên suốt trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Với tư cách là Tổng Giám đốc Đại học vụ, ông trực tiếp lãnh đạo nghành đại học và Đại học Quốc gia ở Hà Nội. Tại buổi lễ khai giảng trường Đại học Quốc gia Việt Nam tổ chức vào ngày 15.11.1945 tại Hà Nội, cha tôi đã đọc một bài diễn văn quan trọng xác lập những nhiệm vụ và đường hướng phát triển nền đại học lúc bấy giờ.

Ông nhấn mạnh trọng trách của giáo dục đại học : "Chúng tôi cảm thấy cùng có trách nhiệm đào tạo một số đông những người có đủ đức tính và khả năng để lãnh đạo cho quần chúng, những bậc quân tử, nều các ngài cho phép tôi dùng một chữ cổ, trong nghĩa cổ, của một nền văn minh Đông phương, những người vừa biết trau dồi về kiến thức để có thể tự biết phẩm bình mọi lực lượng văn minh, vừa biết xử sự về thực tế để có thể đem áp dụng ngay trong đời sống những điều hiểu biết của mình, để cùng anh chị em đồng bào các giới nêu cao ngon quốc kỳ trong mọi cơn giông tố, và trong mọi cuộc họp quốc tế về văn hóa trên nền hòa bình, công lý, tự do, hạnh phúc,bác ái xán lạn của nhân loại mai sau(3).

Điều đặc biêt là diễn văn khai mặc của ông đã thể hiện một tư tưởng hoàn toàn mới trong việc hình thành đội ngũ giáo sư giảng dạy ở đại học lúc đó. "Vấn đề giáo sư, chúng tôi có trách nhiệm là lập hẳn một ngạch mới vì nền tảng (thời) Pháp thuộc để lại đã quá mỏng yếu. Trong sự lựa chọn giáo sư là những vị có nhiệm vụ tối cao dẫn đạo cho các bạn thanh niên, trí thức tân tiến nước nhà trong thời gian lịch sử quan trọng này, chúng tôi khổng chỉ căn cứ vào bằng cấp mà cả về kinh nghiệm. Chúng tôi đã chú trọng  tới những nhà chuyên môn có trực tiếp thẳng tới đời sống của dân tộc, tới tất cả những ngành hoạt động trong nước như bác sỹ, bác hoc, kỹ sư...(4)".

Cách này chính là xuất phát từ tư tưởng của Hồ Chủ tịch tập hợp và tranh thủ mọi lực lượng xã hội để kiến quốc, dựa vào sức dân để xóa nạn mù chữ theo tinh thần "người biết dạy người chưa biết; người biết nhiều dạy người biết ít" mà nền đại học được xây dựng từng bước  hình thành được đội ngũ giáo sư đại học rất đa dạng và tài năng là người Việt Nam.

Qua các nguồn tư liệu, có ba vấn đề quan trọng có thể dễ dàng nhận thấy và đây cũng là định hướng hết sức đúng đắn cho sự phát triển của nền giáo dục đại học thời kỳ trứng nước của chúng ta, đó là: Đại học là nền tảng của kiến thiết quốc gia. Điều hành bằng các hội nghị giáo dục mà trong đó chú trọng tính dân chủ trong quyết định. Lấy sự hợp lí hóa kế hoạch, hợp lí hóa lãnh đạo, hợp lí hóa sự chấp hành làm đầu. Xây dựng các trung tâm đại học, trước hết là hai nghành y và sư phạm để đào tạo cán bộ kịp thời phục vụ nhu cầu cấp bách của kháng chiến.

Khi nghiên cứu các văn bản hành chính, biên bản các cuộc hội nghị giáo dục trong thời kháng chiến chống Pháp..., một điều nhận thấy đặc biệt rõ nét của công tác giáo dục thời kỳ này là các quyết sách lớn về giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng đều dựa trên việc thảo luận dân chủ và tôn trọng ý kiến của các nhân sĩ, trí thức thuộc các lĩnh vực và nghành nghề khác nhau, các thầy cố giáo có kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và quản lý giáo dục. Các quyết sách định hướng phát triển giáo dục. Hội nghị không phải chỉ bàn thảo rồi để đấy mà bàn để đi đến những quyết định trực tiếp. Đó là phong cách quản lý giáo dục của thời kỳ khó khăn này.

PGS - TS Nguyễn Văn Huy

Nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Theo Lao Động

  • Chủ đề :
 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
TuanVietNamicon06/12/2018  
Ngày 3/12, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo quốc gia theo Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) chu kỳ III của Hội đồng Nhân quyền LHQ.
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tiêu điểmicon14/11/2018  
Việc thúc đẩy hình thành tứ giác kim cương còn có ý nghĩa đặc biệt trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ.    
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Tiêu điểmicon13/11/2018  
Sự ra đời của Chiến lược Ấn - Thái thực chất là một nước cờ để kiểm soát, đối kháng một Trung Quốc trỗi dậy thiếu hòa khí?
Một vấn đề cấp bách hà cớ gì phải lẩn tránh?
Một vấn đề cấp bách hà cớ gì phải lẩn tránh?
Thông tin đa chiềuicon12/11/2018  
Việc phản ứng với những cái tên không vừa ý, như với Hiệp hội Nhà vệ sinh Việt Nam, phần nào phản ánh tâm lý phòng vệ vô thức của một số người.
“Nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”
“Nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”
Thông tin đa chiềuicon11/11/2018  
Cũng không phải vô lý khi một bài báo mới đây đã miêu tả tình trạng thiếu nhà vệ sinh như một “nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”.
Quyền chính đáng của Hiệp hội Nhà vệ sinh
Quyền chính đáng của Hiệp hội Nhà vệ sinh
Thông tin đa chiềuicon10/11/2018  
Ở Việt Nam, ước tính vẫn còn khoảng 20 triệu người chưa tiếp cận với điều kiện vệ sinh hợp chuẩn.
Sau bầu cử giữa kỳ, nước Mỹ dưới thời Trump vẫn khó lường
Sau bầu cử giữa kỳ, nước Mỹ dưới thời Trump vẫn khó lường
Tiêu điểmicon09/11/2018  
Với thắng lợi tại Hạ viện, liệu đảng Dân chủ có cứu vãn di sản của Chính quyền Obama và thúc đẩy các ưu tiên truyền thống hay không?
Bầu cử giữa kỳ: ‘Khúc cua’ mới của lịch sử nước Mỹ
Bầu cử giữa kỳ: ‘Khúc cua’ mới của lịch sử nước Mỹ
Tiêu điểmicon08/11/2018  
Việc đảng Dân chủ nắm thế đa số tại Hạ viện làm bức tranh chính trị Mỹ “cân bằng” hơn, nhưng có giúp nước Mỹ hiệu quả hơn, mạnh hơn?
Mất Hạ viện, Tổng thống Trump sẽ xoay xở thế nào?
Mất Hạ viện, Tổng thống Trump sẽ xoay xở thế nào?
Tiêu điểmicon08/11/2018  
Sau hai năm nhận được ủng hộ của đa số ở lưỡng viện, giờ mất Hạ viện Tổng thống Donald Trump sẽ xoay xở thế nào?
Không nắm được tinh thần ấy, nguy cơ sẽ là kêu gọi suông
Không nắm được tinh thần ấy, nguy cơ sẽ là kêu gọi suông
Tiêu điểmicon12/11/2018  
Cho phép người lao động được thành lập tổ chức công đoàn, song song với tổ chức công đoàn đã có hiện nay  là một điều rất mới mẻ.
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Blogicon07/11/2018  
Có vẻ như con số đẹp đẽ trên lại phản ánh không đồng nhất với những cảm nhận về đạo đức, văn hóa xã hội hiện nay.    
CPTPP đã ở trong tầm tay
CPTPP đã ở trong tầm tay
Tiêu điểmicon06/11/2018  
Phiên thảo luận của Quốc hội về việc phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sáng 5/11 đã trở nên nhẹ nhàng rất nhiều khi bàn về những điều khoản chưa từng có tiền lệ.
Cảnh báo những kẻ lươn lẹo, “sống giả” chui vào vị trí lãnh đạo
Cảnh báo những kẻ lươn lẹo, “sống giả” chui vào vị trí lãnh đạo
Tiêu điểmicon06/11/2018  
Một trong những biểu hiện tinh vi nhất của những kẻ cơ hội chính trị như “con lươn, con chạch” là thái độ “sống giả”.
Ông Vũ Tiến Lộc: CPTPP cũng gây lo lắng khôn nguôi
Ông Vũ Tiến Lộc: CPTPP cũng gây lo lắng khôn nguôi
TuanVietNamicon05/11/2018  
CPTPP sẽ mang lại cơ hội tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, có thêm việc làm, nâng cao đời sống của nhân dân, nhưng cũng tạo ra nhiều rủi ro gây lo lắng khôn nguôi.
Nói chuyện đạo đức, nhớ người thủ trưởng ‘nổi tiếng’ của tôi
Nói chuyện đạo đức, nhớ người thủ trưởng ‘nổi tiếng’ của tôi
Tiêu điểmicon05/11/2018  
Ngẫm cho cùng, lời giải cho nan đề “đạo đức xuống cấp” trước hết đặt lên vai những người gánh trách nhiệm, nghĩa vụ nêu gương.
Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Có thành cường quốc, đạo đức vẫn xuống cấp nếu…
Blogicon03/11/2018  
Khi lời nói, sách vở, và thực tế cuộc sống khớp nhau hài hòa như thế thì người dân có lòng tin, coi trọng sách vở, và ý thức giữ gìn văn minh kỷ luật xã hội sinh ra một cách tự nhiên thành nền tảng đạo đức.    
Vinasun kiện Grab: Bước phát triển của nền kinh tế thị trường
Vinasun kiện Grab: Bước phát triển của nền kinh tế thị trường
Thông tin đa chiềuicon03/11/2018  
Với các diễn biến cho đến thời điểm này có thể nói vụ kiện Vinasun và Grab là một vụ kiện thú vị. Nó thể hiện một bước phát triển của nền kinh tế thị trường.    
Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?
Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?
Thông tin đa chiềuicon02/11/2018  
Trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.    
Bàn thêm về tư duy và hành động thời Cách mạng 4.0
Bàn thêm về tư duy và hành động thời Cách mạng 4.0
Tiêu điểmicon31/10/2018  
Quản lý phải tôn trọng nguyên tắc: tất cả vì sự phát triển. Quản lý để phát triển, theo kịp sự phát triển và thúc đẩy quá trình phát triển tốt hơn, chứ không phải kìm hãm sự phát triển.
Điều gì ẩn sau phán quyết đầy cẩn trọng của phiên tòa?
Điều gì ẩn sau phán quyết đầy cẩn trọng của phiên tòa?
Tiêu điểmicon30/10/2018  
Dừng phiên tòa là quyết định rất cẩn trọng của Hội đồng xét xử trong bối cảnh đây là vụ kiện đầu tiên trên thế giới một công ty taxi truyền thống đối với một công ty công nghệ với lý do bị sụt giảm doanh thu.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN