“Hội chứng tuổi 59” và “Hoàng hôn nhiệm kỳ”

Một số cán bộ sắp mãn nhiệm, nghỉ hưu thường có động cơ trục lợi mạnh hơn. Họ làm được điều đó vì chúng ta vẫn thiếu cơ chế kiểm soát, giám sát độc lập”.

LTS: Câu chuyện “thành ủy Bạc Liêu hết tiền trả lương” đã lan tới Cà Mau và đang có nguy cơ xảy ra với nhiều địa phương khác đang là vấn đề được quan tâm vào những ngày cuối năm 2015.

Để làm rõ căn nguyên cội nguồn cũng như giải pháp khắc phục, Tuần Việt Nam đã có cuộc trao đổi với TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Chương trình Giảng dạy kinh tế Fulbright.

Xem kỳ 2: "Đúng qui trình": Lá bùa hộ mệnh của nhóm lợi ích

Những điều bất bình thường

Thưa ông, tình trạng ngân sách hết tiền trả lưong cho cán bộ như ở Bạc Liêu và Cà Mau đang có nguy cơ lây lan. Vấn đề đáng quan tâm là quản lý chi tiêu ngân sách ở địa phương đang bộc lộ những điều bất bình thường. Theo ông nguyên nhân nằm ở đâu?

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn: Có những nguyên nhân mang tính cục bộ, có nguyên nhân mang tính hệ thống. Nhưng, nguyên nhân hệ thống quan trọng hơn cả. Chính nguyên nhân hệ thống đã tạo ra cái gọi là “tâm lý ỷ lại”.

Thứ nhất, lâu nay quản lý ngân sách của chúng ta là ràng buộc “ngân sách mềm”. Nói nôm na có nghĩa là anh xài đi, không đủ thì tôi, tức trung ương sẽ bổ sung cho anh xài. Thay vì phải ràng buộc ngân sách cứng, ngân sách của anh chừng đó, xài hết thì ráng mà chịu, thâm thủng thì ráng mà chịu chứ dứt khoát không có thêm.

Chính cái chúng ta vẫn nói là ràng buộc ngân sách mềm lại là lỗ hổng lớn đã dẫn đến hậu quả như ở Bạc Liêu, Cà Mau. Tình trạng bội chi ngân sách triền miên, chi vượt dự toán, tình trạng đầu tư công vượt dự toán gấp 2–3 lần như thế mọi người đều nhận thấy, ai cũng biết, nhưng chưa được chấn chỉnh. Đó là nguyên nhân có tính hệ thống.

“Hội chứng tuổi 59” và “Hoàng hôn nhiệm kỳ”
TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn. Ảnh: Duy Chiến.

Thứ hai là năng lực quản lý nhà nước của chúng ta còn yếu, tức năng lực quản trị quốc gia kém. Gần 30 năm qua, hệ thống kinh tế của chúng ta đang chuyển mạnh từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường nhưng năng lực quản lý của bộ máy quản lý nói chung và bộ máy quản lý ngân sách nói riêng vẫn chưa theo kịp. Đây là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng.

Thứ ba là phân cấp ngân sách. Trước hết phải nói rằng phân cấp là đúng. Nhưng ở ta có sự nhầm lẫn giữa phần cấp ngân sách và phân cấp quản lý ngân sách. Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Chúng ta đang đồng nhất giữa phân cấp ngân sách, cái mà thế giới đang làm và phân cấp quản lý ngân sách, cái chúng ta đang làm. Chúng ta không có phân cấp ngân sách.
Trục trặc nằm ở chỗ năng lực của cấp được phân cấp quản lý không đáp ứng được yêu cầu, điều kiện tiền đề của quá trình phân cấp. Chúng ta chưa chuẩn bị sẵn những điều kiện nền tảng cho nên đã dẫn đến tình trạng như chúng ta đang thấy. Bên cạnh đó, sự lỏng lẻo của hệ thống giám sát đã dẫn đến thực trạng như chúng ta đang chứng kiến.

Như vậy chúng ta vẫn đang thiếu một cơ chế hợp lý

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn: Một nhà nghiên cứu quản lý kinh tế nổi tiếng đã nói: “ Một chính phủ hiệu quả là một chính phủ gần dân nhất”. Chính quyền địa phương mới là cấp am hiểu người dân ở địa phương đó nhất, hiểu những dịch vụ công nào mà người dân ở đó cần nhất.

Tôi nhắc lại, phân cấp là đúng, nhưng phải đi liền với cơ chế khuyến khích phù hợp. Đằng này chúng ta đang phân cấp một đằng, khuyến khích một nẻo. Từ đây dẫn đến tình trạng quyền lực được phân cấp không phải mang lại lợi ích cho những người thụ hưởng mà lại tạo cơ hội cho số người trục lợi.

 

Cơ hội lúc “hoàng hôn”

Tình trạng như ông phân tích đã có từ lâu, tại sao bây giờ mới phát sinh mà không phải là những năm trước đây? Hệ quả ở Bạc Liêu, Cà Mau cấp báo điều gì?

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn: Năm nay là năm bàn giao nhiệm kỳ nên người sắp hết nhiệm kỳ thường có tâm lý sẵn sàng “vung tay quá trán”, làm sao chi thật nhiều là một tâm lý thường thấy.

Mặt khác, do thiết chế ngân sách của chúng ta vẫn còn lỏng lẻo, khiến kẻ trục lợi dễ tìm ra chỗ sơ hở để kiếm chác từ các khoản “nợ gối nợ”.

Ví dụ, năm nay thâm hụt, thu 100 đồng mà chi tới 105, chúng ta lấy 5 đồng của dự toán năm sau bù cho năm nay. Năm sau bị hụt mấy khoản năm trước bị lấy, thì tiếp tục lấy của năm sau nữa. Khoản đó dồn tụ từ năm này qua năm khác, đến một lúc nó rất là lớn.

Tuy nhiên, năm nay Chính phủ đã có động thái thắt chặt chi tiêu bằng cách ra chỉ thị 06 về việc tang cường nhiệm vụ quản lý tài chính ngân sách nhà nước năm 2015 (tháng 4/2015), việc lấy tạm ứng của dự toán năm sau cho năm nay bị siết chặt đã dẫn đến tình trạng như Cà Mau và Bạc Liêu.

Thường thì hàng năm vào thời điểm này người ta đã lấy tiền của năm sau đắp vào những tháng cuối nên mọi chuyện vẫn bình yên, ít nhất ở bề ngoài. Năm nay việc siết lại đã giúp lộ rõ căn bệnh đang được ủ sâu kín, chồng chất…

Giả sử không có động thái siết chặt lại bằng chỉ thị 06 thì nợ cứ tiếp tục gối chồng lên nhau nữa. Tới một lúc quá lớn thì kinh khủng lắm. Cho nên, việc siết lại bằng chỉ thị 06 là đúng, qua đó giúp đã phơi bày ra như chúng ta đang thấy.

Tại sao có hiện tượng “Hiệu ứng tuổi 59”? Tại sao có hiện tượng “Hoàng hôn nhiệm kỳ” như dư luận đang đàm tiếu?

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn: Một số kẻ trục lợi khi sắp mãn nhiệm, nghỉ hưu thường có động cơ trục lợi mạnh hơn.

Họ làm được điều đó vì chúng ta vẫn thiếu cơ chế kiểm soát, giám sát thật hiệu quả. Chúng ta vẫn thiếu động cơ để xử lý những người làm sai một cách công bằng, công khai minh bạch. Lâu nay cách xử lý cùng lắm là xử lý nội bộ mang tính thỏa hiệp, hoặc dàn xếp cho hạ cánh an toàn.

Nếu chúng ta có một đối trọng giám sát độc lập tôi tin chắc sẽ hạn chế được hiện tượng “hiệu ứng tuổi 59” hay “hoàng hôn nhiệm kỳ” đang khiến dư luận bức xúc.

Trong bối cảnh của chúng ta, hoàn toàn có thể làm được điều này!

Còn nữa

Duy Chiến

 

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
TuanVietNamicon06/12/2018  
Ngày 3/12, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo quốc gia theo Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) chu kỳ III của Hội đồng Nhân quyền LHQ.
Thể chế nào, doanh nghiệp đó
Thể chế nào, doanh nghiệp đó
Tiêu điểmicon19/11/2018  
Cứ khi nào Nhà nước cởi trói, trao quyền cho người dân, thay vì hạn chế, bao cấp cho họ, sẽ luôn huy động được nguồn lực khổng lồ về tài chính và trí tuệ cho phát triển.
Mỹ đang giúp Trung Quốc gột rửa “nỗi nhục trăm năm”?
Mỹ đang giúp Trung Quốc gột rửa “nỗi nhục trăm năm”?
Tiêu điểmicon17/11/2018  
Cạnh tranh Mỹ- Trung tại Biển Đông không có lợi cho ổn định khu vực. 
Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Thiền sư Thích Nhất Hạnh: Hiện đại mà sâu đậm bản sắc
Blogicon18/11/2018  
Trở về Việt Nam, Sư ông sẽ được hít thở mùi lá thông của đồi Dương Xuân, sớm chiều nghe tiếng chuông tiếng mõ…    
Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường
Diễn đàn: Vì Việt Nam hùng cường
Tiêu điểmicon16/11/2018  
Hãy cùng tham gia Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường” của chúng tôi bằng những bài viết, những góp ý trong tất cả các lĩnh vực nhằm khơi thông tiềm năng, cổ vũ niềm tin của cộng đồng vào tương lai đất nước.
Muốn tạo niềm tin xã hội, báo chí phải tạo niềm tin cho chính mình
Muốn tạo niềm tin xã hội, báo chí phải tạo niềm tin cho chính mình
Thông tin đa chiềuicon15/11/2018  
Chỉ số hài lòng của công chúng dành cho báo chí càng cao, thì chứng tỏ bản lĩnh chính trị, phẩm chất nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội của nhà báo càng lớn.
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tứ giác kim cương do Mỹ dẫn đầu có ‘cầm cương’ được Trung Quốc?
Tiêu điểmicon14/11/2018  
Việc thúc đẩy hình thành tứ giác kim cương còn có ý nghĩa đặc biệt trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ.    
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Mỹ không thể đối phó Trung Quốc theo kiểu thời chiến tranh lạnh
Tiêu điểmicon13/11/2018  
Sự ra đời của Chiến lược Ấn - Thái thực chất là một nước cờ để kiểm soát, đối kháng một Trung Quốc trỗi dậy thiếu hòa khí?
Một vấn đề cấp bách hà cớ gì phải lẩn tránh?
Một vấn đề cấp bách hà cớ gì phải lẩn tránh?
Thông tin đa chiềuicon12/11/2018  
Việc phản ứng với những cái tên không vừa ý, như với Hiệp hội Nhà vệ sinh Việt Nam, phần nào phản ánh tâm lý phòng vệ vô thức của một số người.
Anh giám đốc sốt sắng và chuyện ‘tân trang’ trụ sở
Anh giám đốc sốt sắng và chuyện ‘tân trang’ trụ sở
Thông tin đa chiềuicon16/11/2018  
Giá như cái sự sốt sắng ấy ông dành cho việc “cải tạo, sữa chữa”, xây dựng nền nếp làm việc của cơ quan theo tinh thần hành động, kiến tạo, minh bạch với phương châm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
“Nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”
“Nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”
Thông tin đa chiềuicon11/11/2018  
Cũng không phải vô lý khi một bài báo mới đây đã miêu tả tình trạng thiếu nhà vệ sinh như một “nỗi khổ trẻ con, nỗi nhục người lớn”.
Quyền chính đáng của Hiệp hội Nhà vệ sinh
Quyền chính đáng của Hiệp hội Nhà vệ sinh
Thông tin đa chiềuicon10/11/2018  
Ở Việt Nam, ước tính vẫn còn khoảng 20 triệu người chưa tiếp cận với điều kiện vệ sinh hợp chuẩn.
Sau bầu cử giữa kỳ, nước Mỹ dưới thời Trump vẫn khó lường
Sau bầu cử giữa kỳ, nước Mỹ dưới thời Trump vẫn khó lường
Tiêu điểmicon09/11/2018  
Với thắng lợi tại Hạ viện, liệu đảng Dân chủ có cứu vãn di sản của Chính quyền Obama và thúc đẩy các ưu tiên truyền thống hay không?
Bầu cử giữa kỳ: ‘Khúc cua’ mới của lịch sử nước Mỹ
Bầu cử giữa kỳ: ‘Khúc cua’ mới của lịch sử nước Mỹ
Tiêu điểmicon08/11/2018  
Việc đảng Dân chủ nắm thế đa số tại Hạ viện làm bức tranh chính trị Mỹ “cân bằng” hơn, nhưng có giúp nước Mỹ hiệu quả hơn, mạnh hơn?
Mất Hạ viện, Tổng thống Trump sẽ xoay xở thế nào?
Mất Hạ viện, Tổng thống Trump sẽ xoay xở thế nào?
Tiêu điểmicon08/11/2018  
Sau hai năm nhận được ủng hộ của đa số ở lưỡng viện, giờ mất Hạ viện Tổng thống Donald Trump sẽ xoay xở thế nào?
Không nắm được tinh thần ấy, nguy cơ sẽ là kêu gọi suông
Không nắm được tinh thần ấy, nguy cơ sẽ là kêu gọi suông
Tiêu điểmicon12/11/2018  
Cho phép người lao động được thành lập tổ chức công đoàn, song song với tổ chức công đoàn đã có hiện nay  là một điều rất mới mẻ.
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Nhiều gia đình văn hóa thế, sao lại nói ‘xuống cấp’?
Blogicon07/11/2018  
Có vẻ như con số đẹp đẽ trên lại phản ánh không đồng nhất với những cảm nhận về đạo đức, văn hóa xã hội hiện nay.    
CPTPP đã ở trong tầm tay
CPTPP đã ở trong tầm tay
Tiêu điểmicon06/11/2018  
Phiên thảo luận của Quốc hội về việc phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sáng 5/11 đã trở nên nhẹ nhàng rất nhiều khi bàn về những điều khoản chưa từng có tiền lệ.
Cảnh báo những kẻ lươn lẹo, “sống giả” chui vào vị trí lãnh đạo
Cảnh báo những kẻ lươn lẹo, “sống giả” chui vào vị trí lãnh đạo
Tiêu điểmicon06/11/2018  
Một trong những biểu hiện tinh vi nhất của những kẻ cơ hội chính trị như “con lươn, con chạch” là thái độ “sống giả”.
Ông Vũ Tiến Lộc: CPTPP cũng gây lo lắng khôn nguôi
Ông Vũ Tiến Lộc: CPTPP cũng gây lo lắng khôn nguôi
TuanVietNamicon05/11/2018  
CPTPP sẽ mang lại cơ hội tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, có thêm việc làm, nâng cao đời sống của nhân dân, nhưng cũng tạo ra nhiều rủi ro gây lo lắng khôn nguôi.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN