Phiên tòa thảm án Yên Bái và những ám ảnh

Nếu như chốn pháp đình với kỷ cương của nó có thể bảo vệ người bị cáo khỏi những lời nhục mạ từ đám đông, thì tại phiên tòa xét xử lưu động, việc ngăn chặn này khó khăn hơn rất nhiều.

Ngày 28/10, TAND tỉnh Yên Bái xét xử lưu động vụ án giết 4 người gây chấn động dư luận. Hàng nghìn người dân đã tham dự phiên tòa, vây kín cả sân của Nhà văn hóa tỉnh này. Suốt phiên xử, thẩm phán phải liên tục nhắc nhở đám đông giữ trật tự để phiên tòa được diễn ra. Sự bức xúc là không khí chung từ phía những người tham dự phiên tòa, ai nấy đều mong muốn một bản án nghiêm khắc dành cho hung thủ.

Trước đó hơn một năm, hai bảo mẫu tại Thủ Đức cũng bị đem ra xét xử lưu động vì hành vi ngược đãi trẻ em. 

Ở đây, người viết không bàn đến bản án mà tòa đưa ra, mà muốn nói đến phương thức xét xử lưu động áp dụng trong nhiều vụ án được dư luận quan tâm. 

Phiên tòa thảm án Yên Bái và những ám ảnh
Phiên xét xử lưu động kẻ giết 4 người tại Yên Bái. Ảnh: Kiên Trung

Sức ép của số đông

Người dân phẫn nộ trước cái ác và đôi khi xét xử lưu động được lựa chọn như một phương pháp vừa để xoa dịu dư luận, vừa để răn đe, giáo dục cộng đồng. Mục tiêu này là tích cực, song, câu hỏi đặt ra là liệu một xã hội văn minh pháp quyền hướng đến nền tư pháp công bằng có chỗ cho kiểu xét xử này hay không?

Trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng To Kill a Mockingbird (Giết chết con chim nhại), nữ nhà văn Harper Lee đã miêu tả tâm trạng của một luật sư khi phải bào chữa cho bị cáo da đen tại một cộng đồng da trắng bài xích da đen vào thế kỷ trước ở Mỹ.  Vị luật sư đó đã chịu rất nhiều đe dọa, áp lực cả trong lẫn ngoài phiên xử và chỉ có lòng can đảm mới giúp vị luật sư bào chữa một cách trung thực nhất những gì ông nghĩ.  Bối cảnh của quyển tiểu thuyết nói trên là nước Mỹ vào những năm 30 của thế kỷ trước.

Không ít chuyên gia pháp lý cho rằng xét xử lưu động là một hình thức đã quá lỗi thời, lợi bất cập hại, không nên tiếp tục duy trì. Nhìn khung cảnh diễn ra tại Yên Bái hay tại Thủ Đức, khi các bị cáo đứng giữa cơn phẫn nộ của hàng ngàn người dân chỉ chực chờ một phán quyết cao nhất có thể, liệu phiên tòa có thể thực sự công bằng, khách quan mà không chịu bất cứ sức ép nào? 

Nhiều luật sư từng thừa nhận cảm thấy rất áp lực khi bào chữa cho các bị cáo trong vụ án được xử lưu động. Bởi lẽ, thật khó để đứng về thân chủ - bị cáo - trong bối cảnh áp lực khi có hàng ngàn người vây quanh.  Không hiếm luật sư chọn giải pháp an toàn là bào chữa qua loa, cốt sao giữ được uy tín, hay thậm chí là sức khỏe khi rời khỏi phiên tòa. Khi luật sư không thể phát huy hết vai trò thì một phiên tòa khó có thể coi là công bằng.

 

Thẩm phán trong các phiên tòa xử lưu động cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi đám đông vây quanh. Nhà tâm lý học nổi tiếng người Pháp Gustave Le Bon chỉ ra trong cuốn Tâm lý học đám đông rằng, đứng giữa một đám đông như vậy, vị thẩm phán khó lòng giữ được quan điểm của riêng mình. 

Khi luật sư không thể phát huy hết vai trò, các quyết định của thẩm phán bị ảnh hưởng, dù là vô tình hay hữu ý, thì công bằng trong xét xử, tiêu chí hàng đầu của một nền tư pháp, sẽ khó đạt được. 

Phiên tòa thảm án Yên Bái và những ám ảnh

Trong vụ xử bảo mẫu ở Thủ Đức, mặc cảnh sát lập hàng rào ngăn cản, người dân lao lên, đập tay liên tiếp vào phòng xử án đòi mở cửa. Ảnh: Mai Phượng

Sự tôn nghiêm của tòa án và nguyên tắc suy đoán vô tội

Tại các quốc gia tiên tiến, việc xét xử lưu động là không tồn tại. Bởi lẽ, không phải ngẫu nhiên mà tòa án được xây dựng với sự tôn nghiêm và những trình tự mang tính long trọng. Thẩm phán khi ngồi trong tòa án của mình mới thể hiện được quyền uy mà Nhà nước trao cho họ để thực thi công lý.   Người luật sư đứng trong pháp viện mới có thể tự tin tranh biện để bảo vệ tốt nhất thân chủ. 

Đưa một vụ án ra xét xử tại một nhà hát hay một nhà văn hóa, hay một trường học cũng là một cách gián tiếp tước đoạt sự uy nghiêm của thẩm phán, sự tự tin của luật sư.  Một bản án công bằng phải được quyết định dựa trên chứng cứ và pháp luật, chứ không phải dựa trên áp lực của dư luận hay số đông.

Ngoài ra, ngay chính trong mục tiêu của xét xử lưu động cũng hàm chứa sự bất cập. Trên thực tế, Việt Nam không có luật nào cho phép hay quy định về xét xử lưu động, mà nó thường được thực hiện dựa trên chủ trương muốn giáo dục và răn đe cho xã hội nói chung.  Thế nhưng, nếu vị thẩm phán bước vào phiên tòa với tư thế sẽ đưa ra một bản án để răn đe và giáo dục thì chẳng khác nào ông đã quyết định bị cáo là có tội ngay trước khi xét xử.  Điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc suy đoán vô tội mà Bộ luật tố tụng hình sự và Hiến pháp quy định. 

Cùng ngày phiên tòa lưu động xét xử vụ Yên Bái diễn ra thì ở Sóc Trăng, VKSND tỉnh Sóc Trăng đã tổ chức buổi xin lỗi công khai đối với ông Phạm Văn Lé. Ông từng bị tạm giam một năm vì cáo buộc giết người, nhưng cuối cùng, cơ quan điều tra đã xác định ông Lé vô tội.  Khi ông Lé bị bắt, địa phương nơi ông ở đều biết. Và rồi buổi xin lỗi được diễn ra sau… cánh cửa đóng kín.

Nhiều nhà phân tích cũng quan tâm đến yếu tố tinh thần của bị cáo trong những vụ án xét xử lưu động.   Nỗi ê chề là “bản án” đầu tiên những bị cáo này phải chịu, bất chấp việc cuối cùng họ được phán xét có vô tội hay không. 

Nếu như chốn pháp đình với kỷ cương của nó có thể bảo vệ người bị cáo khỏi những lời nhục mạ từ đám đông, thì tại phiên tòa xét xử lưu động, việc ngăn chặn này khó khăn hơn rất nhiều. Chính vì thế, đứng trên quan điểm rằng chỉ có pháp luật được phép trừng trị một tội ác, thì phải cân nhắc chuyện xét xử lưu động.

Tội ác cần phải bị trừng phạt, nhưng là theo cách công bằng nhất có thể. Xét xử lưu động không đem lại cảm giác an tâm và chứa đựng những nguy hại về sự không công bằng.  Một chế định như vậy thiết nghĩ không nên được tiếp tục!

Lê Nguyễn Duy Hậu 

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Vì sao Việt Nam tụt hậu?
Vì sao Việt Nam tụt hậu?
Tiêu điểmicon13/12/2018  
Câu hỏi đặt ra, tại sao chúng ta không những không đạt được mục tiêu đề ra trong hai chính sách lớn tôi nêu ở đây, mà ngược lại?
Khẩu chiến điện than và thị trường có định hướng
Khẩu chiến điện than và thị trường có định hướng
Tiêu điểmicon11/12/2018  
Cuộc khẩu chiến điện – than là một ví dụ nhỏ trong toàn bộ bức tranh ngành điện đang thiếu vắng một cơ chế cạnh tranh đầy đủ và lành mạnh.
Biểu tình bạo loạn ở Pháp: Báo động cả châu Âu
Biểu tình bạo loạn ở Pháp: Báo động cả châu Âu
Tiêu điểmicon11/12/2018  
Những gì diễn ra ở Pháp vài tuần qua cảnh báo một cuộc khủng hoảng rộng hơn của nền dân chủ phương Tây, và một giai đoạn nguy hiểm mà châu Âu sắp phải đối mặt.
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
Báo cáo quốc gia UPR đề cập tổng thể việc bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
TuanVietNamicon06/12/2018  
Ngày 3/12, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo quốc gia theo Cơ chế Rà soát định kỳ phổ quát (UPR) chu kỳ III của Hội đồng Nhân quyền LHQ.
Đã giải phóng sức dân, cần giải phóng sức Nhà nước
Đã giải phóng sức dân, cần giải phóng sức Nhà nước
Tiêu điểmicon10/12/2018  
Việc thực hiện mục tiêu Dân giầu, Nước mạnh, Dân chủ, Công bằng, Văn minh đã đặt ra yêu cầu phải giải phóng sức Nhà nước tương xứng với sức dân đã được giải phóng.
Thành tựu quyền con người ở Việt Nam- thực tiễn là minh chứng sinh động
Thành tựu quyền con người ở Việt Nam- thực tiễn là minh chứng sinh động
Thông tin đa chiềuicon10/12/2018  
Từ khi lập quốc theo thể chế dân chủ XHCN đến nay, Việt Nam đã kiên trì theo đuổi mục tiêu không ngừng bảo đảm quyền con người cho mọi người dân.
“Khát vọng Việt Nam” khi tụt hậu không còn là "nguy cơ”
“Khát vọng Việt Nam” khi tụt hậu không còn là "nguy cơ”
Tiêu điểmicon09/12/2018  
'Chúng tôi thừa nhận Việt Nam vẫn đang đứng trước nhiều nguy cơ, trong đó nguy cơ bị bỏ lại và rơi vào bẫy thu nhập trung bình của Việt Nam là rất lớn”.
Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt
Cơn bão 4.0 và cơn sốt học ngoại ngữ của người Việt
Blogicon09/12/2018  
Học ngoại ngữ, nhưng không phải theo cách mà phần đông chúng ta đã và đang làm.  
Nhà báo và Facebooker
Nhà báo và Facebooker
Tiêu điểmicon08/12/2018  
Do cách vận hành Facebook, hiện tại có quá nhiều tin giả, tin sai sự thật, cho nên, tất yếu đến một ngày không xa, Facebook với tư cách một kênh thông tin sẽ chết.
‘Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu’
‘Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu’
Thông tin đa chiềuicon07/12/2018  
“Việt Nam đã nỗ lực và đạt nhiều thành tựu trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, thực hiện các khuyến nghị quốc tế về nhân quyền”.
Những cái tát “sợ hãi và xấu hổ”
Những cái tát “sợ hãi và xấu hổ”
Tiêu điểmicon07/12/2018  
Tâm lý học đã chứng minh rằng, tổn thương là nguồn gốc sinh ra sự sợ hãi và xấu hổ.
‘Thích là nhích’ và chuyện ý thức người Việt trốn đâu?
‘Thích là nhích’ và chuyện ý thức người Việt trốn đâu?
Blogicon12/12/2018  
Khi niềm tin của người dân vào pháp luật bị 'sa mạc hóa' thì câu hỏi ý thức công dân, văn hoá ứng xử của người Việt mình “trốn” đâu hết rồi sẽ khó tìm ra câu trả lời.
Đằng sau chiếc “phanh” hãm cuộc thương chiến Mỹ – Trung?
Đằng sau chiếc “phanh” hãm cuộc thương chiến Mỹ – Trung?
Tiêu điểmicon05/12/2018  
Cuộc gặp Trump – Tập được tuyên bố là đôi bên cùng thắng, tuy nhiên, đừng tin vào những gì quảng cáo.
Tâm thế “chưa hài lòng” và những nỗ lực cải cách
Tâm thế “chưa hài lòng” và những nỗ lực cải cách
Tiêu điểmicon05/12/2018  
Khi nỗ lực rất lớn nhưng cộng đồng vẫn loay hoay trì trệ thì rất có thể do chính là chính sách chưa được đặt trên định hướng giá trị đúng đắn.
Báo chí từ tuyên truyền đến khai phóng
Báo chí từ tuyên truyền đến khai phóng
TuanVietNamicon04/12/2018  
Báo chí còn có chức năng khác nữa như cung cấp thông tin, phân tích bình luận, trao đổi và phản biện, liên quan đến nhận thức của con người trong xã hội. Những vấn đề đó liên quan đến “khai phóng” khả năng của con người.
Bí kíp bán cây cảnh, chổi đót giàu nhanh như quan
Bí kíp bán cây cảnh, chổi đót giàu nhanh như quan
Thông tin đa chiềuicon04/12/2018  
Ơ, sao thế nhỉ? Những người dân ấy chăm chỉ cả một đời bán chổi, chạy xe ôm… sao vẫn nghèo vẫn khó?
Khát vọng Việt Nam đang ở đâu?
Khát vọng Việt Nam đang ở đâu?
Tiêu điểmicon03/12/2018  
Để có thể đạt được điều mong ước, khát vọng và quyết tâm làm cho bằng được là điều tiên quyết Việt Nam cần phải có.
Muốn góp phần làm cho xã hội tốt lên, thì tự thân phải tốt đã
Muốn góp phần làm cho xã hội tốt lên, thì tự thân phải tốt đã
TuanVietNamicon02/12/2018  
Báo chí sẽ kiến tạo nền tảng dư luận xã hội tích cực để góp phần nhân lên sức mạnh tinh thần của quốc gia và thúc đẩy đất nước phát triển hùng cường.
Vấn đề nằm ở chính chúng ta, không hẳn tại ông láng giềng
Vấn đề nằm ở chính chúng ta, không hẳn tại ông láng giềng
Tiêu điểmicon02/12/2018  
“Nhà thầu Trung Quốc” có phải yếu huyệt trong các công trình hạ tầng ở nước ta?
Có khi chúng tôi mệt mỏi đầu hàng
Có khi chúng tôi mệt mỏi đầu hàng
Tiêu điểmicon30/11/2018  
Chuyện của tôi nhỏ như “hạt cát” so với rất nhiều những chuyện nghịch lý, khó khăn khác to như núi Thái Sơn mà các doanh nghiệp đang đối mặt, nhưng đôi khi làm chúng tôi mệt mỏi đầu hàng.  
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN