Cắt cỏ 53 tỷ và chuyện 'vòng kim cô'

Bảo đảm định mức, giữ vững quy trình được phê duyệt quan trọng hơn nhiều so với bài toán về chi phí và chất lượng dịch vụ. Liệu đây có phải là “vòng kim cô” khiến trong lĩnh vực công ích, Việt Nam vẫn loay hoay với trình độ công nghệ, quản lý lạc hậu trong khi thế giới đã thay đổi rất nhanh hay không?

Thời gian qua, qua báo chí mới biết chi phí cắt cỏ, duy tu, duy trì cây xanh tại Hà Nội trong năm 2016 được dự toán tới 886 tỉ đồng, sau tính toán lại giảm xuống còn 178 tỉ đồng. Riêng tiền cắt cỏ của Đại lộ Thăng Long dài 24 ki lô mét mất 53 tỉ đồng.

Cắt cỏ, duy tu, duy trì cây xanh chỉ là một trong nhiều dịch vụ công mà Hà Nội và nhiều đô thị khác của cả nước đang sử dụng. Theo số liệu công bố thì tổng chi phí dịch vụ công ích của Hà Nội năm 2016 lên đến hơn 5.000 tỉ đồng. Điều đáng chú ý, gần như toàn bộ công việc dịch vụ công ích (vệ sinh môi trường, chiếu sáng, thoát nước, xử lý nước thải...) này vẫn được thực hiện dưới hình thức đặt hàng, chiếm đến 96,2% tổng chi phí trong năm 2015.

Không chỉ Hà Nội mà gần như tất cả các địa phương khác ở Việt Nam cũng đang ở tình trạng tương tự. Tại Đà Nẵng, Bắc Ninh, theo một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), gần như 100% chi phí sử dụng cho hoạt động dịch vụ công ích được thực hiện theo hình thức đặt hàng, không thông qua đấu thầu rộng rãi và hầu như chưa mở cửa cho doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Cắt cỏ 53 tỷ và chuyện 'vòng kim cô'

Từ xưa đến nay, cung cấp các dịch vụ công ích vẫn được mặc định là nhiệm vụ của các DNNN. Ảnh: THÀNH HOA/ TBKTSG

Đèn xanh đã bật?

Một số địa phương đã bắt đầu “bật đèn xanh” cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ công ích, tuy chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn nhưng so với giai đoạn trước đây thì đó là tín hiệu tích cực. Ngay như thành phố Hà Nội, trong lĩnh vực xử lý nước thải, thì tỷ lệ hợp đồng được đưa ra đấu thầu- mở cửa cho khu vực tư nhân tham gia, từ 0% những năm trước đã lên đến 18,4% của năm 2015.

“Đèn xanh” được bật này cũng nhờ những thay đổi từ khung khổ pháp lý của Chính phủ, điển hình là chuyển biến của Nghị định 130/2013/NĐ-CP thay thế Nghị định 31/2005/NĐ-CP về sản xuất và cung ứng dịch vụ công ích.

Nghị định đầu tiên về dịch vụ công ích ở Việt Nam là Nghị định 31/2005/NĐ-CP và Quyết định số 256/2006/QĐ-TTg ngày 9-11-2006 của Thủ tướng Chính phủ ban hành quy chế đấu thầu, đặt hàng, giao kế hoạch thực hiện sản xuất và cung ứng dịch vụ công ích. Nhiều doanh nghiệp nhận xét tinh thần của Nghị định 31 này là nghị định của doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Nghị định 31 dành nguyên 2/4 chương, 13/20 điều để quy định về công ty nhà nước thực hiện nhiệm vụ công ích. Trong Nghị định 31 chỉ có tám lĩnh vực thuộc danh mục thực hiện theo phương thức đấu thầu, 26 lĩnh vực còn lại thuộc danh mục thực hiện theo phương thức đặt hàng hoặc giao kế hoạch.

Nghị định 130/2013/NĐ-CP do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì ban hành đã có sự thay đổi lớn. Đây là nghị định được áp dụng chung cho mọi thành phần kinh tế, không còn nhấn mạnh đến vai trò của DNNN, chỉ dành 1/30 điều để quy định riêng. Danh mục thực hiện theo phương thức đấu thầu đã được tăng lên 21 lĩnh vực. Nghị định này đã dành một chương quy định về đấu thầu thực hiện sản xuất và cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích, là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý lựa chọn các doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Mặc dù vậy vẫn thấy rõ sự ngập ngừng trong Nghị định 130 này. Theo khoản 1, điều 5 về lựa chọn phương thức cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích thì phương thức đấu thầu được xếp đứng đầu theo thứ tự ưu tiên nhưng điều 10 lại ràng buộc việc tổ chức đấu thầu chỉ được thực hiện khi đáp ứng một số điều kiện cụ thể. Phương thức quản lý cơ bản vẫn như cũ, chưa có sự thay đổi căn bản về phương thức giá, nghiệm thu và thanh toán hợp đồng. Các hợp đồng đặt hàng chỉ quan tâm tới thành phần chi phí cấu thành nên giá trị hợp đồng mà chưa quan tâm đến đơn giá của sản phẩm dịch vụ công ích cuối cùng.

Tư nhân không được chào đón

Từ xưa đến nay, cung cấp các dịch vụ công ích vẫn được mặc định là nhiệm vụ của các DNNN. Dù rất tiềm năng nhưng các doanh nghiệp tư nhân muốn bước vào lĩnh vực này gặp rất nhiều khó khăn và trở ngại, không chỉ là từ khung khổ pháp lý mà còn từ sự hoài nghi, sự lo ngại, thói quen và cả ràng buộc lợi ích.

Trước hết là những e ngại về năng lực của khu vực kinh tế tư nhân. Không ít người luôn cho rằng khu vực này chưa có đủ năng lực để cung cấp dịch vụ vốn xưa nay chưa thấy bóng dáng của họ. Họ lo ngại về những hệ quả xảy ra như nếu doanh nghiệp tư nhân cung cấp không đủ, không đúng với yêu cầu, lo ngại về sự lỏng lẻo quản lý khi họ không phải là công ty trực thuộc bộ máy nhà nước.

 

Nhưng một câu hỏi lớn đặt ra là nếu không tạo cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia thì biết đến bao giờ mới có những doanh nghiệp có năng lực và có kinh nghiệm? Và tại sao nếu hợp đồng không tuân thủ đúng thì Nhà nước lại không thể hành xử như những chủ hợp đồng khác - mang vụ việc ra các cơ quan tố tụng để giải quyết tranh chấp, để buộc các nhà cung cấp phải thực hiện đúng hợp đồng, phải bồi thường thiệt hại nếu đã xảy ra...?

Như là mặc định, khi DNNN thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công được xem là thực hiện nhiệm vụ chính trị. Nhiều cơ quan nhà nước thích cơ chế này vì đơn giản là họ có quyền được giao, được đặt hàng, được dành những đơn hàng riêng cho những doanh nghiệp nhất định. Nhưng bản thân nhiều DNNN cũng than thở về cơ chế giao thực hiện nhiệm vụ chính trị này. Nó không rõ ràng và nặng tính xin - cho, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ nhưng nhiều khi như “đi xin”. Xin khéo, xin giỏi thì được nhiều, xin kém thì được ít. Trên thực tế, cơ chế này không rành mạch, rủi ro, như nhiều DNNN cho biết có thể tháng 10 trong năm mới ký được hợp đồng, biết được giá cụ thể của hợp đồng trong khi công việc đã buộc thực hiện từ tháng 1.

Cuối cùng là những lo ngại về các sức ép từ doanh nghiệp tư nhân khi họ nắm giữ toàn bộ việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu. Để được tăng giá cung cấp dịch vụ, các vụ đình công, lãn công, biểu tình... có thể xảy ra. Những lo ngại khác liên quan đến việc khi đối mặt với cạnh tranh khắc nghiệt trên thị trường, người lao động trong các DNNN có thể bị sa thải, DNNN thiếu việc làm, bị cơ cấu lại tạo ra những xáo trộn lớn. Những bài học thất bại ở nhiều quốc gia khiến các cơ quan nhà nước ngại ngần.

Một câu hỏi lớn nữa đặt ra là nếu DNNN trong lĩnh vực công ích không phải đối mặt với cạnh tranh, sức ép của thị trường thì bao giờ sẽ có bộ máy tổ chức hoạt động hiệu quả và có chất lượng quản trị tốt được?

Bức bách thay đổi tư duy quản lý

Hiện nay, nhu cầu thay đổi cách thức quản lý trong cung cấp dịch vụ công ích là một bức bách lớn. Cách thức quản lý truyền thống là quản lý theo định mức, ước tính khối lượng công việc qua đấy tính toán chi phí theo những định mức đã được cơ quan nhà nước phê duyệt. Với cách thức quản lý này, chất lượng, sản phẩm dịch vụ cuối cùng không được quan tâm. Chẳng hạn như tưới nước thì mất bao nhiêu nước, bao nhiêu lần một tuần, quét đường thì hết bao nhiêu nhân công từ đó tính toán ra chi phí để đặt hàng. Đặt hàng của các nhà quản lý ở đây không như những ông chủ tư nhân đơn thuần, không phải là tưới cách thức nào để tiết kiệm nước nhất mà cây vẫn tươi tốt, cách thức nào để quét đường, vệ sinh đường phố sạch nhất, tạo ít cản trở người dân mà vẫn bảo đảm vệ sinh môi trường.

Vì tính cứng nhắc của định mức này mà nhiều doanh nghiệp tư nhân đang tham gia dịch vụ công ích cho rằng nó đang làm triệt tiêu tính đổi mới và sáng tạo của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp làm khác, cho dù chất lượng tốt hơn, công nghệ tốt hơn nhưng vì trái với quy trình, không đúng với định mức thì không được trả tiền. Chẳng hạn một doanh nghiệp tư nhân sau khi thắng thầu một dự án xử lý nước thải ở Hà Nội đã tìm được công nghệ mới có thể giảm rất nhiều chi phí, chất lượng xử lý thậm chí tốt hơn nhưng họ không thể thực hiện. Lý do là trái với quy trình thực hiện đã được phê duyệt! Sau đó doanh nghiệp này phải bằng lòng với việc cải thiện chút ít để làm sao không trái với quy trình đã được phê duyệt.

Bảo đảm định mức, giữ vững quy trình được phê duyệt quan trọng hơn nhiều so với bài toán về chi phí và chất lượng dịch vụ. Liệu đây có phải là “vòng kim cô” khiến trong lĩnh vực công ích, Việt Nam vẫn loay hoay với trình độ công nghệ, quản lý lạc hậu trong khi thế giới đã thay đổi rất nhanh hay không?

Đã đến lúc cần thực hiện công khai, minh bạch mạnh mẽ hơn trong các hợp đồng cung cấp dịch vụ công ích. Chỉ nên quy định cụ thể những trường hợp hạn chế nhất định phải thực hiện phương thức đặt hàng và giao kế hoạch. Tất cả trường hợp còn lại đương nhiên phải thực hiện đấu thầu tương tự như Luật Đấu thầu. Khuyến khích áp dụng các hình thức hợp đồng với giá hợp đồng và phương thức nghiệm thu theo nguyên tắc Nhà nước quản lý đơn giá, chất lượng của sản phẩm, dịch vụ cuối cùng.

Đậu Anh Tuấn/ theo TBKTSG

*Tiêu đề bài viết do Tuần Việt Nam đặt

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Tiêu điểmicon04/11/2018  
Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại dai dẳng giữa Washington với Bắc Kinh, các công ty đã dời cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang các nước láng giềng xung quanh.
Mỹ không cần "cải tổ" hay "công khai hóa" vì làm thường xuyên
Mỹ không cần "cải tổ" hay "công khai hóa" vì làm thường xuyên
Tiêu điểmicon10/10/2018  
Có nhà báo hỏi Tổng thống Reagan là nước Mỹ có ý định thực thi 'cải tổ' và 'công khai hóa' như Gorbachev đang theo đuổi hay không.
Ngay từ đầu Việt Nam đã mở toang, thông thoáng hết mức
Ngay từ đầu Việt Nam đã mở toang, thông thoáng hết mức
Tiêu điểmicon10/10/2018  
Chính sự ra đời của Luật Đầu tư nước ngoài đã góp phần tạo ra một bước tiến dài của hành trình Đổi mới đất nước, đưa Việt Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Năm cuộc 'đại chiến’ chưa từng thấy của ông Donald Trump
Năm cuộc 'đại chiến’ chưa từng thấy của ông Donald Trump
Tiêu điểmicon09/10/2018  
Trong lịch sử thế giới cận đại gần 500 năm qua, thế giới chưa từng chứng kiến một nhân vật lãnh đạo nào của một quốc gia hùng mạnh nhất thế giới như Donald Trump.
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
Tiêu điểmicon08/10/2018  
TBT Đỗ Mười đập tay xuống bàn than: “Trời ơi, các anh hợp tác đầu tư với nước ngoài để lấy được công nghệ về cho đất nước, thế mà gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được...'  
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Tiêu điểmicon07/10/2018  
Các cuộc tập trận Nga – Trung quy mô lớn vừa qua là thông điệp: nếu tiếp tục gây sức ép với chúng tôi bằng trừng phạt, thuế quan và triển khai quân sự, chúng tôi sẽ nắm tay nhau và tiến lên phía trước.
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Vấn đề nêu gương của cán bộ đảng viên, một lần nữa, lại được nhấn mạnh ở cấp độ rất cao và quyết liệt tại Hội nghị Trung ương VIII. 
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động, TS Nguyễn Thị Lan Hương nói: “Quốc hội thực sự có dám đối diện với sự thật là tỷ lệ lao động qua đào tạo có mỗi 23% thôi? So với các nước là thua rất nhiều'.
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tiêu điểmicon06/10/2018  
Tổng Bí thư được bầu chọn làm Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện để thực hiện giám sát quyền lực tốt hơn.    
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tiêu điểmicon04/10/2018  
“Nếu chỉ nghĩ về oai quyền, lợi ích của mình, ai chả muốn bộ máy dưới quyền phình to mãi ra, ai chả thích hoành tráng”.
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Hôm nay, ngày 4/10 Hội nghị “Tầm nhìn mới, cơ hội mới cho FDI trong kỷ nguyên mới” sẽ được tổ chức để tổng kết 30 năm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam.
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Ông Nguyễn Đình Hương, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, nguyên Trưởng Ban Bảo vệ Chính trị nội bộ Đảng chia sẻ những tình cảm về cố Tổng Bí thư Đỗ Mười với Tuần Việt Nam.
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Tiêu điểmicon03/10/2018  
Khi anh ăn ở “chính ngôi”, liêm chính, đường hoàng, đĩnh đạc, “người dưới” ắt nể phục, chẳng dám “hỗn hào”, càng không thể làm loạn, “lộn nhào lên trên”.
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
Tiêu điểmicon03/10/2018  
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán trong việc làm theo nghị quyết của Đảng. Những gì Đảng đã quyết và giao, ông làm rất triệt để”.
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Tiêu điểmicon02/10/2018  
“Anh nói là thành công à? Anh nâng lãi suất lên là đánh vào quốc doanh, làm cho nhiều xí nghiệp quốc doanh đình đốn không hoạt động được. Anh đánh vào giai cấp công nhân, làm biết bao người thất nghiệp”
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Tiêu điểmicon02/10/2018  
Khi khẳng định cán bộ là gốc của mọi công việc, thì tấm gương của cán bộ chính là “chất keo” gắn kết bảo đảm cho “cái gốc” ấy trụ vững.
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tiêu điểmicon25/09/2018  
Việc khuyến khích làm giàu thay vì “xoá nghèo” sẽ liên quan đến việc thay đổi quan điểm chủ đạo về ưu tiên chính sách.
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Trong thời đại công nghiệp 4.0, tôi nghĩ cán bộ cần có đủ 3 tiêu chuẩn: Đức, tài và bản lĩnh.
Rung lắc ngoại giao và  "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Rung lắc ngoại giao và "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Các xung lực ngoại giao và chiến lược đang thay đổi chóng mặt trên bán đảo Triều Tiên báo trước các thỏa thuận an ninh tiềm năng, sẽ khác nhiều so với bất kỳ sự mong đợi hay tưởng tượng nào cách đây vài năm.
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
Tiêu điểmicon19/09/2018  
“Em nghĩ thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”, tôi mạo muội nói thẳng những suy nghĩ của mình với riêng Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN