Đặc sản "chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn"

 Trong nền kinh tế bao cấp, tư duy quy hoạch lãng mạn chỉ làm nên mơ ước hồn nhiên, không gây tổn hại gì. Trong nền kinh tế thị trường, tư duy quy hoạch lãng mạn lại gây nên rất nhiều tác hại.

Mời xem lại bài 1: Luật quy hoạch và "những con số ghê răng"

Trong thời kỳ bao cấp, quy hoạch luôn được tư duy và lập theo tư duy chủ quan của người có thẩm quyền phê duyệt. Trong đại đa số các trường hợp, tư duy chủ quan ấy luôn gắn với mong muốn theo chủ nghĩa lãng mạn nhiều hơn là chủ nghĩa hiện thực. Tư duy như vậy dẫn dần đã hình thành chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn. Mơ thì nhiều nhưng có chẳng được bao nhiêu.

Trên thực tế, chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn đã đi vào văn chương. Chúng ta hãy nhớ lại bài thơ "Anh chủ nhiệm" của nhà thơ Hoàng Trung Thông có câu phản ánh khá rõ về chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn: "Anh giơ tay vẽ giữa đồng xanh / Vẽ cả ngày mai thành bức tranh". Đây là bức tranh quy hoạch cho ngày mai, rất đẹp, nhưng không biết bao giờ mới thực hiện được.

Chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn này vẫn tiếp tục theo đuổi ta khi đất nước bước vào nền kinh tế thị trường. Trong nền kinh tế bao cấp, tư duy quy hoạch lãng mạn chỉ làm nên mơ ước hồn nhiên mà chưa biết bao giờ có được, chỉ gây ra hụt hẫng thực tế, không gây nên tổn hại gì. Trong nền kinh tế thị trường, tư duy quy hoạch lãng mạn lại gây nên rất nhiều tác hại.

Trước hết, đó là nguyên nhân của tình trạng "quy hoạch treo" và "dự án treo" như những chướng ngại vật cho vận hành cuộc sống hàng ngày của dân trong khu bị quy hoạch, làm nghẽn lại quá trình phát triển, gây lãng phí nhiều nguồn lực xã hội. Thứ hai, đó là nguyên nhân gây ra tình trạng quy hoạch theo nhiệm kỳ khi thủ trưởng của nhiệm kỳ mới có những tư duy lãng mạn theo kiểu khác với thủ trưởng cũ. 

Thứ ba, đó là nguyên nhân làm cho quy hoạch dẫn đường cho "chạy" dự án để chi ngân sách mà không cần nghĩ tới mất bao nhiêu và được gì, làm cho các cơ quan có thẩm quyền không chịu từ bỏ quyền lực phê duyệt quy hoạch mọi thứ, gây ra tính cát cứ quyền lực của các Bộ, ngành. Thứ tư, tính lãng mạn của quy hoạch luôn tạo nên sự chuyển dịch tính "duy ý chí" từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường. Cuối cùng, quy hoạch lãng mạn chỉ gây nên tốn kém mà không mang lại hiệu quả gì trên thực tế.

Đặc sản 'chủ nghĩa quy hoạch lãng mạn'

Dự án ‘thành phố bên sông Hồng’ cũng được coi là một trong những quy hoạch "lãng mạn"

Quy hoạch đóng vai trò gì trong kinh tế thị trường

 

Vào đầu những năm 1990, một trong những lúng túng rất lớn khi bước vào kinh tế thị trường là thay đổi thế nào đối với thể chế quy hoạch, kế hoạch hóa tập trung khi mà Ủy ban kế hoạch nhà nước vẫn đóng vai trò "siêu bộ" và đầy quyền lực. Rất nhiều bài báo khoa học về vấn đề này đã được đăng tải, tranh luận trên các tạp chí khoa học quản lý. Thảo luận khoa học rất hăng hái, nhưng trên thực tế câu chuyện cố gắng níu kéo công cụ quy hoạch để điều khiển cơ chế thị trường vẫn đang diễn cả ở trung ương và địa phương. Muốn xin ngân sách để làm việc gì đó thì cơ quan có thẩm quyền vẫn hỏi một câu: "việc này đã được đưa vào quy hoạch được duyệt chưa?". Thế là cơ quan nào cũng phải tôn trọng tuyệt đối công cụ quy hoạch, kế hoạch.

Cách thức tiếp cận như vậy đã dẫn tới những con số "ghê răng" đã nói tới ở phần trên. Hơn nữa, mọi thứ dự định cho tương lai đều quy vào khâu quy hoạch và kế hoạch triển khai quy hoạch đó. Nhiều khi, chuyện xây dựng chiến lược phát triển, định hướng phát triển, xác định chỉ tiêu phát triển cũng quy tất vào quy hoạch.

Chúng ta có quy hoạch đủ loại hàng hóa nông sản như cao su, cà phê, chè, dâu tầm, cá da trơn, tôm, v.v. nhưng nông dân thấy mất giá thì chặt cây để nuôi, trồng loại khác có giá trên thị trường. Khi quy hoạch sử dụng đất đã đưa ra nguyên tắc không quy hoạch đến từng loại nông sản mà nhường cho thị trường quyết định thì bên nông nghiệp vẫn tiếp tục quy hoạch phát triển cho các loại nông sản.

Thực tế phát triển mạnh hơn quy hoạch do được giá trên thị trường làm cho các nhà quản lý lại phải điều chỉnh mở rộng quy hoạch. Quả là vô nghĩa với những loại quy hoạch như vậy.

Sự thực, trong cơ chế thị trường, quy hoạch được hiểu là công cụ tạo ra kịch bản phát triển trên lãnh thổ dựa trên cân nhắc các phương án thay đổi hiện trạng sao cho phát huy tốt nhất tiềm năng nội tại cũng như tiềm năng kết nối nhằm đạt hiệu suất và hiệu quả cao nhất mà chi phí bỏ ra ít nhất. Theo ý nghĩa này, quy hoạch là cách sắp xếp không gian mặt đất trong tương lai để cái thu được trừ đi cái phải chi phí đạt giá trị lớn nhất. Cái thu được và cái phải chi phí được tính trên tất cả các mặt kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa và nhân văn, mà con người được đặt vào trung tâm của bài toán quy hoạch.

Do bề mặt không gian lãnh thổ là hữu hạn, nguồn lực là hữu hạn, trong khi nhu cầu phát triển luôn có xu hướng vô hạn. Vì vậy, bài toán quy hoạch chỉ tập trung vào sắp xếp những nguồn lực thuộc sở hữu chung của toàn xã hội và chi phí chung cho những công trình sử dụng chung của toàn xã hội. Tóm lại, chỉ cần quy hoạch đối với bề mặt đất, tài nguyên thiên nhiên và chi phí công để phát triển hạ tầng, tiện ích công cộng. Mọi thứ như vậy đưa vào quy hoạch phải được tính toán trên một hệ thống thống nhất, không được chia cắt thành các hệ thống riêng mang tính cát cứ quyền lực.

Có như vậy mới không xẩy ra tình trạng quy hoạch chồng quy hoạch và quy hoạch chống quy hoạch. Còn lại, tất cả các yếu tố khác đều do thị trường hàng hóa quyết định, Nhà nước tác động bằng chính sách để tránh những nhược điểm của cơ chế thị trường tự do và Nhà nước không tác động bằng mệnh lệnh quy hoạch, kế hoạch.

Vấn đề quy hoạch là bài toán xây dựng kịch bản phát triển. Bất cứ một kịch bản phát triển nào cũng tạo ra lợi ích cho một vài nhóm người này và gây thiệt hại cho một vài nhóm người khác. Ví dụ như quy hoạch sử dụng đất luôn tạo ra đất để giao cho các chủ dự án đầu tư (nhóm được lợi) và làm nhiều nông dân mất đất (nhóm bị thiệt hại). Như vậy, một nguyên tắc rất quan trọng của quy hoạch là phải đánh giá được tác động để có giải pháp cân đối lại lợi ích và thiệt hại giữa các nhóm người trên nguyên tắc chia sẻ lợi ích và rủi ro trong toàn xã hội. Đây là yêu cầu về tính đồng thuận xã hội trong quyết định kịch bản phát triển.

Một vấn đề cũng mang tính khá bản lề trong bài toán quy hoạch là cần một hệ thống thông tin không gian đầy đủ như một mô hình trái đất thực để phân tích không gian và tìm ra kịch bản phát triển hợp lý nhất. Thông tin bị sai hay bị thiếu đều dẫn đến kịch bản phát triển bị sai. Bài toán quy hoạch là bài toán phân tích thông tin để trợ giúp cho người có thẩm quyền ra quyết định.

(Còn nữa)

Gs. TsKh. Đặng Hùng Võ

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Tiêu điểmicon04/11/2018  
Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại dai dẳng giữa Washington với Bắc Kinh, các công ty đã dời cơ sở sản xuất từ Trung Quốc sang các nước láng giềng xung quanh.
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
"Gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được"
Tiêu điểmicon08/10/2018  
TBT Đỗ Mười đập tay xuống bàn than: “Trời ơi, các anh hợp tác đầu tư với nước ngoài để lấy được công nghệ về cho đất nước, thế mà gần 10 năm rồi có công nghệ làm cám lợn cũng chưa học được...'  
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Liên minh Nga-Trung: Nắm tay nhau khuynh đảo thế giới
Tiêu điểmicon07/10/2018  
Các cuộc tập trận Nga – Trung quy mô lớn vừa qua là thông điệp: nếu tiếp tục gây sức ép với chúng tôi bằng trừng phạt, thuế quan và triển khai quân sự, chúng tôi sẽ nắm tay nhau và tiến lên phía trước.
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
"Nếu nêu gương suông thì không giải quyết được vấn đề gì cả"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Vấn đề nêu gương của cán bộ đảng viên, một lần nữa, lại được nhấn mạnh ở cấp độ rất cao và quyết liệt tại Hội nghị Trung ương VIII. 
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
"Phấn đấu không đạt thì bị phê bình, tội gì không bịa"
Tiêu điểmicon05/10/2018  
Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động, TS Nguyễn Thị Lan Hương nói: “Quốc hội thực sự có dám đối diện với sự thật là tỷ lệ lao động qua đào tạo có mỗi 23% thôi? So với các nước là thua rất nhiều'.
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị
Tiêu điểmicon06/10/2018  
Tổng Bí thư được bầu chọn làm Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện để thực hiện giám sát quyền lực tốt hơn.    
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"
Tiêu điểmicon04/10/2018  
“Nếu chỉ nghĩ về oai quyền, lợi ích của mình, ai chả muốn bộ máy dưới quyền phình to mãi ra, ai chả thích hoành tráng”.
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Liệu FDI có làm thui chột doanh nghiệp trong nước?
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Hôm nay, ngày 4/10 Hội nghị “Tầm nhìn mới, cơ hội mới cho FDI trong kỷ nguyên mới” sẽ được tổ chức để tổng kết 30 năm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam.
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
'Trước khi mất, ông Đỗ Mười còn nhắc đi nhắc lại...'
Tiêu điểmicon04/10/2018  
Ông Nguyễn Đình Hương, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, nguyên Trưởng Ban Bảo vệ Chính trị nội bộ Đảng chia sẻ những tình cảm về cố Tổng Bí thư Đỗ Mười với Tuần Việt Nam.
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi
Tiêu điểmicon03/10/2018  
Khi anh ăn ở “chính ngôi”, liêm chính, đường hoàng, đĩnh đạc, “người dưới” ắt nể phục, chẳng dám “hỗn hào”, càng không thể làm loạn, “lộn nhào lên trên”.
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán”
Tiêu điểmicon03/10/2018  
“Ông Đỗ Mười là người đặc biệt quyết đoán trong việc làm theo nghị quyết của Đảng. Những gì Đảng đã quyết và giao, ông làm rất triệt để”.
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Ông Đỗ Mười: ‘Ghế tôi là ghế cực nóng, anh nào muốn tôi nhường ngay’
Tiêu điểmicon02/10/2018  
“Anh nói là thành công à? Anh nâng lãi suất lên là đánh vào quốc doanh, làm cho nhiều xí nghiệp quốc doanh đình đốn không hoạt động được. Anh đánh vào giai cấp công nhân, làm biết bao người thất nghiệp”
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục
Tiêu điểmicon02/10/2018  
Khi khẳng định cán bộ là gốc của mọi công việc, thì tấm gương của cán bộ chính là “chất keo” gắn kết bảo đảm cho “cái gốc” ấy trụ vững.
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tham nhũng kiểu “Chí Phèo”
Tiêu điểmicon25/09/2018  
Việc khuyến khích làm giàu thay vì “xoá nghèo” sẽ liên quan đến việc thay đổi quan điểm chủ đạo về ưu tiên chính sách.
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Thử bàn về tiêu chuẩn cán bộ thời công nghiệp 4.0
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Trong thời đại công nghiệp 4.0, tôi nghĩ cán bộ cần có đủ 3 tiêu chuẩn: Đức, tài và bản lĩnh.
Rung lắc ngoại giao và  "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Rung lắc ngoại giao và "tam giác chiến lược Mỹ – Hàn – Triều"
Tiêu điểmicon20/09/2018  
Các xung lực ngoại giao và chiến lược đang thay đổi chóng mặt trên bán đảo Triều Tiên báo trước các thỏa thuận an ninh tiềm năng, sẽ khác nhiều so với bất kỳ sự mong đợi hay tưởng tượng nào cách đây vài năm.
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
“Em nghĩ, thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”
Tiêu điểmicon19/09/2018  
“Em nghĩ thầy rồi sẽ lên 'giàn thiêu' dư luận”, tôi mạo muội nói thẳng những suy nghĩ của mình với riêng Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết.
Tập thể quyết định, sao bắt tôi chịu trách nhiệm?
Tập thể quyết định, sao bắt tôi chịu trách nhiệm?
Tiêu điểmicon18/09/2018  
Thực tế có quá nhiều lý do khiến việc xử lý người đứng đầu khi để ngành, cơ quan, tổ chức, đơn vị mình xảy ra tham nhũng không hề đơn giản.
Tập trận khủng, ‘đòn đánh’ của Putin nhắm vào đâu?
Tập trận khủng, ‘đòn đánh’ của Putin nhắm vào đâu?
Tiêu điểmicon14/09/2018  
Một cuộc tập trận quy mô khủng như Phương Đông 2018 là một “đòn đánh” từ nhiều góc độ đa dạng.     
Chủ tịch WEF: cách mạng 4.0 thay đổi căn bản chúng ta
Chủ tịch WEF: cách mạng 4.0 thay đổi căn bản chúng ta
Tiêu điểmicon12/09/2018  
Nhà sáng lập và Chủ tịch điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Klaus Schwab khẳng định, cách mạng công nghiệp lần thứ tư không chỉ ảnh hưởng tới cách sống của con người mà còn định nghĩa lại chúng ta là ai.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN