Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị

 - Tổng Bí thư được bầu chọn làm Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện để thực hiện giám sát quyền lực tốt hơn.

Câu chuyện “nhất thể hóa”, ở đây được hiểu là thống nhất chức danh có vị trí và vai trò tương đương của Đảng và chính quyền, đã được thảo luận rất nhiều ở nước ta. Tuy vậy, đề xuất này vẫn chỉ nằm dưới dạng thảo luận lý thuyết. Chỉ có một số nhỏ địa phương thử nghiệm “nhất thể hóa” vị trí chủ chốt ở cấp cơ sở, như Quảng Ninh hay TP. Hồ Chí Minh, song những bước đi còn khá dè dặt do lo ngại vượt rào.

Nỗi lo đó được xóa bỏ khi cuối năm 2017, BCH Trung ương đã thông qua Nghị quyết số 18-NQ/TW, qua đó tạo cơ sở để “nhất thể hóa” chức danh được thực hiện thí điểm quy mô lớn tại cấp huyện, xã trên quy mô toàn quốc.

Và vừa đây “nhất thể hóa” đã được tiến hành ở cấp cao nhất – hợp nhất chức danh của Tổng Bí thư và Chủ tịch nước. Đây thực tế là điều đã được thực hiện ở nước ta trong giai đoạn lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng thôi không áp dụng sau khi Bác qua đời năm 1969. 

Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước: Bước đột phá của hệ thống chính trị

Trung ương đã giới thiệu Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng để Quốc hội bầu giữ chức vụ Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khoá 14. Ảnh: Nhật Bắc

Các quốc gia theo mô hình XHCN khác áp dụng “nhất thể hóa” ở mức độ và hình thức khác nhau. Trung Quốc “nhất thể hóa” Tổng bí thư và Chủ tịch nước vào năm 1992, dưới thời Giang Trạch Dân. Lào thống nhất chức danh chủ tịch nước và vị trí đứng đầu của Đảng vào năm 1998, dưới thời chủ tịch Khamtai Siphandon, và giữ nguyên tiền lệ này dưới thời của chủ tịch Choummaly Sayasone và Bounnhang Vorachith. Ở Cuba hiện tại thực chất thực hiện chế độ “lưỡng đầu chế”, khi Raul Castro giữ vai trò bí thư thứ nhất của Đảng và tham gia cố vấn, còn chức danh chủ tịch nhà nước và hội đồng bộ trưởng thuộc về nhà lãnh đạo Miguel Mario Díaz-Canel.

Nói vậy để thấy “nhất thể hóa”, nếu thực hiện ở cấp cao nhất, hoàn toàn không phải là thay đổi nào quá lớn, hay đi ngược lại xu thế của các nước xã hội chủ nghĩa. Đây chỉ đơn giản là một cách sắp xếp quyền lực trong hệ thống lãnh đạo, và nhìn nhận dưới một số góc độ, có nhiều điểm tích cực.

Thứ nhất, nhất thể hóa giải quyết vấn đề nan giải liên quan đến hoạt động đối ngoại. Vị trí Tổng bí thư có vai trò quan trọng trong việc xác định đường lối ngoại giao, chiến lược phát triển, và quan điểm chung của Đảng và nhà nước Việt Nam. Trên thực tế, vai trò của Tổng bí thư tương đương với vị trí nguyên thủ của các quốc gia. Tuy vậy, về mặt danh nghĩa, Tổng bí thư vẫn chỉ là lãnh đạo một đảng – dù ở nước ta là Đảng cầm quyền – khiến việc tiếp xúc, giao thiệp, thảo luận, hay trao đổi với các nguyên thủ khác nhiều khi gặp rắc rối về nghi lễ ngoại giao. Nhất thể hóa sẽ “chính thức hóa” vai trò của Tổng bí thư (kiêm Chủ tịch nước), qua đó giải quyết vấn đề này.

Thứ hai, nhất thể hóa chức vụ cao nhất sẽ cho thấy quyết tâm tinh giản biên chế, thu gọn bộ máy hành chính ở cấp cao nhất. Ở nước ta, trên thực tế tồn tại hai hệ thống hành chính vận hành song song từ Trung ương xuống địa phương: một hệ thống hành chính nhà nước, và hệ thống hành chính của Đảng. Dù có điểm tích cực là hai bộ máy có thể giám sát lẫn nhau, giám sát quyền lực, nhưng hệ thống “nhị nguyên” này tạo ra chi phí khổng lồ cho ngân sách nhà nước.

Từ đầu nhiệm kỳ 2016 – 2021, BCHTW Đảng đã có những bước đi quyết liệt ở các cấp dưới, như việc tái cấu trúc Bộ Công an, sáp nhập các phòng – ban của Đảng và chính quyền có nhiệm vụ tương đương ở cấp tỉnh, hay thí nghiệm nhất thể hóa chức danh lãnh đạo địa phương. Tuy vậy, những bước đi này sẽ chỉ đạt được thành công, nếu có quyết tâm và hành động từ vị trí cao nhất.

Thứ ba, mặc dù có vai trò thực tế rất lớn, nắm trong tay những quyết định quan trọng với đất nước, vị trí Tổng bí thư thực tế chỉ chịu trách nhiệm giải trình với BCHTW Đảng, chứ không phải cơ quan dân bầu là Quốc hội. Nhất thể hóa chức danh sẽ tạo điều kiện để thực hiện giám sát quyền lực tốt hơn, hay nói nôm na như Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng từng ví von, tạo thành chiếc lồng cơ chế, pháp luật để “nhốt quyền lực”. Cơ chế mới cũng có thể mở ra tiền lệ Tổng bí thư (kiêm Chủ tịch nước) có thể trả lời chất vấn trước Quốc hội.

Ở chiều ngược lại, vấn đề luôn cần quan tâm của nhất thể hóa, dù ở vị trí nào, cũng là kiểm soát quyền lực. Việc chắp nối vị trí của “dân bầu” và của “Đảng cử” không thể thực hiện một cách cơ học, bởi đây là hai khu vực hoàn toàn khác nhau. Ví dụ ở cấp huyện, vị trí của bí thư huyện ủy là do ban chấp hành đảng bộ bầu ra, trong khi chủ tịch UBND là do hội đồng nhân dân – cơ quan dân cử - bầu lên.

 

Vì vậy để đảm bảo quá trình “nhất thể hóa” được đảm bảo, cần thiết kế những khung thể chế cân bằng và kiểm soát chặt chẽ. Ở các chức danh cấp cơ sở, có thể thử nghiệm bầu cử trực tiếp – ban đầu thử nghiệm ở trong Đảng, sau đó mở rộng ra cơ sở quần chúng – như đề xuất được đưa ra cách đây hơn 10 năm.

Ở cấp cao hơn, khi việc đảm bảo trách nhiệm giải trình bằng bầu cử khó áp dụng trong giai đoạn đầu, có thể gia tăng giám sát bằng việc tăng thêm quyền lực cho cơ quan dân cử là Quốc hội. Các tổ chức quần chúng như Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể chính trị - xã hội cũng cần thể hiện rõ vai trò giám sát của mình, phối hợp với các tổ chức xã hội khác để làm cầu nối giữa người dân và chính quyền.

Nhất thể hóa chức danh ở vị trí cao nhất là bước đi đột phá của hệ thống chính trị. Để đảm bảo bước đi này thành công, thì cần phải xây dựng được những thế chế giám sát đi kèm, bởi tập trung quyền lực mang lại hiệu quả cao nhưng cũng dễ dẫn đến nguy cơ lạm quyền, lộng quyền, tha hoá quyền lực.

Nguyễn Khắc Giang

Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"

Tổng bí thư - Chủ tịch nước: "Thời điểm đã chín muồi!"

“Nếu chỉ nghĩ về oai quyền, lợi ích của mình, ai chả muốn bộ máy dưới quyền phình to mãi ra, ai chả thích hoành tráng”.

Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi

Chuyện nêu gương: Người trên ăn ở chính ngôi

Khi anh ăn ở “chính ngôi”, liêm chính, đường hoàng, đĩnh đạc, “người dưới” ắt nể phục, chẳng dám “hỗn hào”, càng không thể làm loạn, “lộn nhào lên trên”.

Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục

Lãnh đạo nêu gương sáng: Xã tắc bình yên, dân nể phục

Khi khẳng định cán bộ là gốc của mọi công việc, thì tấm gương của cán bộ chính là “chất keo” gắn kết bảo đảm cho “cái gốc” ấy trụ vững.

Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"

Ông Trần Đại Quang bàn cách củng cố "thế trận lòng dân"

Lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã, đang và sẽ tiếp tục tục làm suy giảm lòng tin của quần chúng với Đảng, với chế độ.

Sáp nhập huyện, xã: Bớt bám ‘bầu sữa’ ngân sách?

Sáp nhập huyện, xã: Bớt bám ‘bầu sữa’ ngân sách?

Sáp nhập các đơn vị hành chính cơ sở là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải thay đổi tư duy và cách thức quản trị.    

Trung ương quyết tinh giản để tăng hiệu lực bộ máy

Trung ương quyết tinh giản để tăng hiệu lực bộ máy

Không nên hiểu cứng nhắc mục tiêu tinh giản chỉ nhằm giảm gánh nặng ngân sách, mà quan trọng nhất là hiệu quả, hiệu lực của bộ máy.  

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Khi hiệp hội xe ngựa, xe đạp, ô tô có thể kiện máy bay chở khách
Khi hiệp hội xe ngựa, xe đạp, ô tô có thể kiện máy bay chở khách
TuanVietNamicon02/01/2019  
Giống như khi xuất hiện xe đạp, những người nuôi ngựa sẽ đưa hiệp hội xe đạp ra tòa; rồi liên hiệp hội các nhà nuôi ngựa, xe đạp, ô tô, xe lửa sẽ kiện hiệp hội máy bay thương mại…
Vượt lên định mệnh
Vượt lên định mệnh
Tiêu điểmicon01/01/2019  
Như là một quy luật, mỗi giai đoạn lịch sử, khi đất nước gặp phải những thách thức tưởng không thể vượt qua, lại xuất hiện con người trí lự, yêu nước thương dân, đứng mũi chịu sào, cùng dân tộc hoá giải thách thức.   
Bí mật nhà nước, 'vùng cấm' và quyền được biết
Bí mật nhà nước, 'vùng cấm' và quyền được biết
Tiêu điểmicon02/01/2019  
Giải quyết tình trạng lưỡng nan giữa “bí mật nhà nước” và quyền được biết của người dân không phải là điều dễ dàng.  
Chìa khóa cho Việt Nam thịnh vượng
Chìa khóa cho Việt Nam thịnh vượng
Tiêu điểmicon01/01/2019  
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhắc đi nhắc lại yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết của Đảng. Đó mới chính là chìa khóa để Việt Nam trở nên thịnh vượng.
Khủng hoảng trong hệ thống chính trị Mỹ: Chưa thấy “ánh sáng cuối đường hầm”
Khủng hoảng trong hệ thống chính trị Mỹ: Chưa thấy “ánh sáng cuối đường hầm”
Tiêu điểmicon29/12/2018  
Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy nước Mỹ chưa bao giờ chia rẽ hơn hiện nay. Tình hình đang ngày càng xấu đi và dường như vẫn chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm.
Ảo tưởng quyền lực, "hạt giống đỏ" bị hạ bởi “mồi phú quý, bả vinh hoa”
Ảo tưởng quyền lực, "hạt giống đỏ" bị hạ bởi “mồi phú quý, bả vinh hoa”
Tiêu điểmicon28/12/2018  
Thăng tiến nhanh, thành danh sớm, không ít “hạt giống đỏ” đã không lo tu dưỡng nên nhanh chóng bị hạ gục bởi “mồi phú quý, bả vinh hoa”.
Cần “đổi mới tư duy” để Việt Nam thịnh vượng
Cần “đổi mới tư duy” để Việt Nam thịnh vượng
Tiêu điểmicon31/12/2018  
Không kịp thời đổi mới đường lối, chính sách là tự mình đánh mất những cơ hội thuận lợi để góp phần phát triển đất nước và tụt hậu so với các quốc gia khác.
"Phải làm chính quyền tin mình và mình cũng tin chính quyền"
"Phải làm chính quyền tin mình và mình cũng tin chính quyền"
Tiêu điểmicon27/12/2018  
Tiến sỹ Phạm Duy Nghĩa, thành viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, các doanh nghiệp, các nhà đầu tư nên xây dựng niềm tin với chính quyền, làm cho chính quyền tin mình và mình cũng tin chính quyền.
Cách ông Putin đáp trả những chỉ trích nặng nề
Cách ông Putin đáp trả những chỉ trích nặng nề
Tiêu điểmicon26/12/2018  
Các trừng phạt của Mỹ đang ngày càng siết chặt lên cổ Gấu Nga. Nhưng 72% người Nga luôn tin rằng đất nước của họ đang đóng vai trò quan trọng trên trường quốc tế hơn cách đây một thập kỷ.
Tuyển chọn nhân tài và xây lòng tự tôn dân tộc
Tuyển chọn nhân tài và xây lòng tự tôn dân tộc
TuanVietNamicon23/12/2018  
Việt Nam cần thay đổi cơ chế trọng dụng nhân tài hiệu quả, thật sự đưa những người có năng lực vào bộ máy để họ cống hiến cho xã hội – một độc giả chia sẻ với Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường”.
“Tựa cổ phần hóa” – góp phần giải pháp cho phát triển Việt Nam
“Tựa cổ phần hóa” – góp phần giải pháp cho phát triển Việt Nam
Tiêu điểmicon24/12/2018  
Diễn đàn “Vì Việt Nam hùng cường” trên Tuần Việt Nam của VietNamNet đã mở ra cơ hội cho các cá nhân góp sức giúp khát vọng Việt Nam hùng cường có cơ may thành hiện thực. Tôi hi vọng, nói ra có người nghe và thực hiện.
Ông Trump liên tiếp đánh phủ đầu ông Tập, rồi sẽ thế nào?
Ông Trump liên tiếp đánh phủ đầu ông Tập, rồi sẽ thế nào?
TuanVietNamicon19/12/2018  
Trong bối cảnh Trung Quốc bị đánh theo kiểu ‘hội đồng’ như hiện nay thì việc chấp nhận có giới hạn những yêu cầu của đối phương là điều có thể diễn ra, nếu như muốn tồn tại.   
Từ chiếc cup vô địch nghĩ về tương lai đất nước
Từ chiếc cup vô địch nghĩ về tương lai đất nước
TuanVietNamicon18/12/2018  
Tôi đi giữa dòng người và nhận thấy, đó là những dòng năng lượng khổng lồ, trẻ trung, tươi mới – dòng năng lượng tích cực khác xa so với chính nó trên các tuyến phố đông nghẹt, tắc nghẽn hàng ngày.
Nếu Tổng thống Mỹ can thiệp vụ Huawei…
Nếu Tổng thống Mỹ can thiệp vụ Huawei…
Tiêu điểmicon22/12/2018  
Việc ông Trump gợi ý có thể can thiệp vụ Huawei đã gây ra phản ứng mạnh mẽ của một số nghị sĩ Mỹ và cựu quan chức chính phủ, đồng thời làm dấy lên cảnh báo ở nhiều nước khác.
Khát khao chiến thắng, khát vọng hùng cường
Khát khao chiến thắng, khát vọng hùng cường
Tiêu điểmicon17/12/2018  
Tình yêu bóng đá và khát vọng chiến thắng suốt một năm qua đã chứng minh, bóng đá cũng có thể giúp cả dân tộc Việt Nam đoàn kết thành một khối.
Hợp lực sức Nhà nước và sức Dân để làm những việc lớn
Hợp lực sức Nhà nước và sức Dân để làm những việc lớn
Tiêu điểmicon20/12/2018  
Ngày nay, sức Nhà nước và sức dân đã tăng cả về lượng và chất gấp nhiều chục lần so với trước đây và đang tiếp tục được giải phóng.    
Giải phóng sức Nhà nước để Việt Nam hùng cường
Giải phóng sức Nhà nước để Việt Nam hùng cường
Tiêu điểmicon17/12/2018  
Đây là phương thức để sức dân được tiếp cận ngày càng nhiều và đầy đủ với các nguồn tài sản do Nhà nước làm đại diện chủ sở hữu.
Vụ bắt bà Mạnh: Ông Tập Cận Bình ‘tiến thoái lưỡng nan’
Vụ bắt bà Mạnh: Ông Tập Cận Bình ‘tiến thoái lưỡng nan’
Tiêu điểmicon14/12/2018  
Không thể phủ nhận vụ bắt giữ CFO của Huawei là một giai đoạn mới trong cuộc chiến thương mại Trung - Mỹ.    
Vì sao Việt Nam tụt hậu?
Vì sao Việt Nam tụt hậu?
Tiêu điểmicon13/12/2018  
Câu hỏi đặt ra, tại sao chúng ta không những không đạt được mục tiêu đề ra trong hai chính sách lớn tôi nêu ở đây, mà ngược lại?
Khẩu chiến điện than và thị trường có định hướng
Khẩu chiến điện than và thị trường có định hướng
Tiêu điểmicon11/12/2018  
Cuộc khẩu chiến điện – than là một ví dụ nhỏ trong toàn bộ bức tranh ngành điện đang thiếu vắng một cơ chế cạnh tranh đầy đủ và lành mạnh.
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN