221
455
Đời sống
doisong
/xahoi/doisong/
760644
Lên Sơn La nghe kể chuyện làm thủy điện…
1
Article
441
Xã hội
xahoi
/xahoi/
Lên Sơn La nghe kể chuyện làm thủy điện…
,

(VietNamNet) -  Nếu đập thủy điện Sơn La vỡ, một chiếc xe tăng 40 tấn ở tận… Sơn Tây cũng bị cuốn trôi phăng phăng. Nếu đặt thủy điện dịch xuống dưới vài cây số sẽ tốn thêm không biết bao nhiêu tiền của. Nếu không có thủy điện Sơn La, nếu có thủy điện Sơn La. Những câu chuyện xung quanh thủy điện đang được xây dựng ở cuối trời Tây Bắc…

 

Soạn: AM 637557 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Đắp nốt đoạn đập còn lại của đập thủy điện trong ngày khởi công.

Câu chuyện về an toàn

Sau ngày khởi công thuỷ điện Sơn La, đại công trường hoành tráng đang sôi nổi, thận trọng từng hạng mục, nhiều người vẫn chưa biết về một câu chuyện. Đó là câu chuyện về mức độ an toàn của thuỷ điện Sơn La đã được bàn trước đó rất nhiều, từ khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi.

 

Chính Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải, trong suốt thời gian từ lúc lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho đến khi phê duyệt đầu tư đã rất thận trọng trong từng bước chỉ đạo các công tác triển khai. ''Xây dựng công trình thủy điện Sơn La với tinh thần khẩn trương, chất lượng nhưng phải an tòan tuyệt đối''- là yêu cầu đầu tiên mà Thủ tướng Phan Văn Khải đặt ra cho công tác thiết kế cũng như thi công công trình đặc biệt quan trọng này.

 

Chính phủ đã yêu cầu Tổng công ty Điện lực Việt Nam nghiên cứu kỹ, lập nhiều phương án thiết kế để so sánh, lựa chọn phương án tối ưu nhất hội tụ đủ các điều kiện: Hiệu quả kinh tế, khả năng chống lũ và đặc biệt là đảm bảo an tòan không chỉ cho công trình mà còn cho sinh mạng toàn bộ nhân dân vùng hạ du, trong đó có thủ đô Hà Nội.

 

Từ năm 1998 đến năm 2002, Hội đồng thẩm định đã nghiên cứu, xem xét dự án và cuối cùng Báo cáo nghiên cứu khả thi phương án Sơn La thấp (mực nước dâng 215m). Theo tư liệu của ngành điện lực, trước đó, từ năm 1984, ngành điện đã bắt đầu lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án Thủy điện Sơn La. Trong đó, xác định vị trí công trình nằm trên một đoạn sông khoảng 40 km từ tuyến Bản Tả (phía hạ lưu) đến tuyến Pa Vinh (thuộc xã Ít Ong, huyện Mường La). Ngành điện lực kiến nghị chọn kết cấu đập bê tông trọng lực để chống được lũ cực hạng (PMF).

 

Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa 10, những người bảo vệ phương án xây dựng thủy điện Sơn La đã rất căng thẳng để bảo vệ quan điểm. ENV đã trăn trở để chọn phương án bê tông trọng lực. Tại vì, trước đó, năm 1999, có một sự cố xảy ra tại Đài Loan. Trên thế giới, chưa có đập bê tông trọng lực nào bị vỡ, thế nhưng thực tế đã có trường hợp đập bê tông trọng lực ở Thạch Cương (Đài Loan) bị vỡ trong trận động đất tháng 9/1999.

Ngày hôm sau Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Đặng Vũ Chư phải báo cáo giải trình bổ sung trước Quốc hội thì tối hôm trước ông Thìn bỏ cả ăn lên mạng tìm tài liệu liên quan đến đập bê tông trọng lực. Lại càng nóng ruột hơn khi trong đầu ông vang vọng ý kiến của các nhà khoa học nói rằng làm thủy điện Sơn La rất khó khăn với phương án đập bê tông trọng lực. Cả đêm hôm đó, ông lần mò trên mạng tìm thông tin về loại đập này nhưng không có. Sáng hôm sau, ông lên cơ quan sớm, gọi thêm một cậu nhân viên nữa, hai người tiếp tục tìm trên mạng. Ông chợt nhớ ra đập ở Đài Loan bị vỡ do động đất nên tìm kiếm thông tin về động đất thì được thông tin chi tiết, có cả ảnh, nguyên nhân vỡ của đập bê tông trọng lực bị vỡ đó.

8h Quốc hội làm việc, 7h45 ông đã kịp đưa tài liệu quan trọng này cho Bộ trưởng Đặng Vũ Chư. Khi báo cáo bổ sung trước Quốc hội, Bộ trưởng Đặng Vũ Chư có nêu nguyên nhân đập bê tông trọng lực ở Đài Loan vỡ do thiết kế không tính toán đến một lớp đất trượt, không phát hiện ra và tính toán khả năng chống động đất cho công trình không đủ.

Vị trí đập thuỷ điện Sơn La cũng đã được thay đổi từ tuyến Tạ Pú lên tuyến Pa Vinh II. Bởi vì, theo kết quả nghiên cứu địa chất, nếu xây đập trên tuyến Tạ Pú thì không những sẽ bị ngập thêm khoảng 1.200 hộ dân mà quan trọng hơn là một nửa vai phải của đập sẽ đứng trên đá trầm tích và nửa kia trên đá bazan poocphirit, không đồng nhất. Còn ở tuyến Pa Vinh II, tòan bộ vai phải của đập sẽ đứng trên đá tâm địa chất đá phun trào bazan poocphirit cứng chắc, đồng nhất, đảm bảo an tòan cho đập bê tông trọng lực với chiều cao quy mô 135m, 177m và thậm chí cao hơn.

 

Quá trình tranh luận chọn phương án thuỷ điện Sơn La cao hay thấp là một câu chuyện hay. Tại các kỳ họp Quốc hội, các đại biểu yêu cầu tuyệt đối an toàn là yếu tố quan trọng nhất đối với thuỷ điện Sơn La, dù ở phương án nào. Nếu Dự án Thuỷ điện Sơn la thực thi thì thượng lưu đồng bằng Bắc Bộ sẽ hình thành những hồ lớn, chứa hàng chục tỷ m3 nước.

 

Soạn: AM 637543 gửi đến 996 để nhận ảnh này

 

Nếu xảy ra sự cố ở thuỷ điện Sơn La, sẽ gây hiệu ứng dẫn đến vỡ hồ Hòa Bình, quét phăng phăng vùng hạ du. Yếu tố trắc địa cũng được nhiều nhà chuyên môn đặc biệt lo ngại. Trong khi đó, bản thân các nhà nghiên cứu cũng không loại trừ khả năng động đất cấp 8 ở vùng xây dựng công trình. Nhiều kết quả khảo sát cho thấy, thuỷ điện Sơn La nằm ở vùng có cấu trúc kiến tạo rất phức tạp và luôn tiềm ẩn 2 sự cố biến dạng gây rò rỉ mất nước hồ chứa và chuyển động đột ngột dẫn tới động đất tự nhiên hoặc động đất kích thích.

 

Một đại biểu Quốc hội trong ngành quân đội lo ngại, nếu đập Sơn La vỡ, chiếc xe tăng 4 tấn ở Sơn Tây có thể sẽ bị thổi... bay như một chiếc lá! Và trầm trọng nhất, sau 30 phút, toàn bộ đồng bằng Bắc Bộ sẽ bị chìm sâu dưới 4-60m nước, cướp đi sinh mạng 15 triệu người. Trong khi đó, đại biểu ngành ngoại giao thông tin, 47% lưu vực sông Đà nằm trong lãnh thổ Trung Quốc. Trước đó, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã có công hàm đề nghị phía Trung Quốc trả lời về quy hoạch khai thác nguồn nước này nhưng không được phản hồi.

 

Năm 2002, EVN hòan chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi và quyết định chọn phương án Sơn La thấp có mức nước dâng 215m, với quy hoạch 3 bậc thang. Lựa chọn phương án này cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận giảm hiệu quả chống lũ từ tần suất 1.000 năm của phương án Sơn La cao xuống còn 500 năm (hiện hồ Hòa Bình và Thác Bà mới chỉ có khả năng chống lũ tần suất 125 năm). Tuy nhiên, EVN tính toán, chỉ ở mức nước dâng 215m mới có thể đảm bảo an tòan cho hạ lưu. Trường hợp xấu nhất là nếu có sóng gián đoạn gây vỡ đập thủy điện Sơn La thì hồ Hòa Bình vẫn có thể điều tiết để nước không tràn qua đập.

 

Theo ông Vũ Đức Thìn, công trình được tính toán ở mức rủi ro lớn nhất và có thể thi công an tòan trong những điều kiện khó khăn nhất. Chẳng hạn, lưu lượng lũ lớn nhất trên sông Đà là 48.000m3/s, nhưng công trình được dự phòng đến 60.000m3/s; động đất cao nhất có khả năng xảy ra là 6,7 độ tíchte, nhưng được dự phòng đến 7,7 độ ríchte (tương đương động đất cấp 9). Như vậy, theo thiết kế, động đất cấp 8 và lũ 48.000m3/s đồng thời xảy ra thì công trình vẫn đảm bảo an tòan. Thêm nữa, chẳng may 7 công trình thủy điện (tổng cộng 800 MW) cũng nằm trên sông Đà nhưng thuộc phần lãnh thổ và chủ quyền của Trung Quốc đều bị vỡ và tràn khoảng 2 tỷ m3 nước về Việt Nam thì vẫn nằm trong khả năng có thể chứa được của hồ chứa thủy điện Sơn La.

 

Cuối cùng, phương án Sơn La thấp đã được Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XI thông qua do đảm bảo tất cả các tiêu chí về an toàn. Và ngày 2/12, nhân dân vùng Tây Bắc đã chứng kiến một lễ khởi công mang nhiều ý nghĩa về khoa học công nghệ, kinh tế, xã hội và văn hoá cho Sơn La nói riêng và góc trời Tây Bắc của Tổ quốc chung.

Ánh sáng vượt sông núi

Sáng 2/12, dòng Đà giang cuộn chảy đã chính thức bị chặn lại. Công trình thủy điện Sơn La lớn nhất Đông Nam Á được khởi công. Chỉ còn hơn 10m nước đã được hợp long. Nhiều đoạn sông Đà sẽ chìm sâu mãi mãi dưới hàng trăm mét nước. Nhà máy sẽ mọc lên, dòng điện sẽ tỏa sáng mọi nẻo miền Tây Bắc...

Những ngày lên dự lễ khởi công thuỷ điện Sơn La, tôi đã gặp Trưởng ban quản lý dự án nhà máy thuỷ điện Sơn La Vũ Đức Thìn. Ông là một người nhiều năm gắn bó với thủy điện. Ông kể với tôi, năm 1999, ông chính là một trong những người được EVN giao nghiên cứu khảo sát để làm báo cáo trình Quốc hội và Chính phủ xây dựng công trình thủy điện Sơn La.

Ông nhớ lại, để có được ngày khởi công, ngăn sông, ông cùng các kỹ sư và chuyên viên kỹ thuật miệt mài đi bộ ngược dòng sông Đà từ Hoà Bình tới biên giới Lai Châu. Sau đó, bằng đường du lịch, ông sang Vân Nam (Trung Quốc), đi dọc 200 km ven sông Đà bên Trung Quốc để khảo sát đoạn sông thượng nguồn. Ông Thìn tiết lộ, một dãy núi cao, hiểm trở nơi thượng nguồn sông Đà đã giúp đòan khảo sát có một cái nhìn thực tế về trữ lượng nước của cả hệ thống thuỷ điện.

Và trong phút lãng du đó, nhiều kỹ sư già mòn gót giày các công trình thủy điện lặng nhớ về ngày hội ngăn sông Đà cách đây hơn 20 năm để xây dựng nhà máy thủy điện Hòa Bình. Cả nước hướng về sông Đà. Tiếng Thủ tướng Phạm Văn Đồng phát lệnh cuộc ngăn sông lịch sử còn được nhiều thế hệ công nhân, kỹ sư thủy điện nhớ mãi. Hơn 20 năm sau, vẫn là dòng sông Đà hùng vĩ, vẫn là nhiệt huyết mang dòng điện đi muôn phương, dòng sông Đà lại được chặn lại để nhà máy Thủy điện Sơn La mọc lên.

 

2 năm qua, hàng loạt các công trình phụ trợ, nhà ở, hệ thống giao thông, hệ thống cấp nước sinh hoạt và kênh dẫn dòng cũng đã được các đơn vị thi công khẩn trương hoàn thành với khối lượng đồ sộ: 125km đường giao thông, 2 cây cầu bêtông bắc qua sông Đà, hệ thống lưới điện 110-220kV gần 200km, 57 nghìn mét vuông nhà ở đảm bảo cho khoảng 6.000 công nhân, một loạt các công trình công cộng và cống dẫn dòng có ý nghĩa then chốt cho ngày ngăn sông.

Một điều đặc biệt với một công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á như thủy điện Sơn La, đó là do chính bàn tay người Việt làm nên ở tất cả các công đoạn. Trước đây, cũng trên dòng sông Đà, thuỷ điện Hoà Bình phải nhờ cậy vào thợ và chuyên gia Liên Xô. Với thuỷ điện Sơn La, các hạng mục công trình đều do bàn tay, khối óc và trái tim của những người thợ mang dòng máu Việt.

Khi thuỷ điện được khởi công, hoàn thành, tất cả sẽ chìm sâu dưới hàng trăm mét nước. Tất cả, từ những bản làng, những địa tầng văn hóa, những kỷ niệm, những ký ức, những khốn khó cuộc sống ven sông sẽ chìm sâu. Đó là sự thực nhiều người muốn nhanh đến, nhiều người chưa muốn nó đến ở Tây Bắc lúc này. Nhưng, chỉ ngày mai, sông Đà sẽ được ngăn. Ngăn luôn những kết nối của 18.900 hộ đồng bào ba tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu đã hy sinh nơi ở trong lòng hồ với những tồn tại của quá khứ.

Sau ngày khởi công thuỷ điện Sơn La, tôi lại lên với Sơn La. Tôi được nghe nhiều giãi bày của đồng bào di dân tái định cư. Vui có, buồn có. Khó khăn của cuộc sống mới hoà trong niềm vui tương lai khi công trình quan trọng này hoàn thành. Tôi cũng “đọc” được những tâm trạng trăn trở, toan lo của họ khi cuộc sống mới của một số bản tái định cư chưa ổn định, những thiết yếu của cuộc sống mới còn dang dở…

 

Và để cho ngày ngăn sông, cho nhà máy mọc lên, đồng bào dân tộc Thái, La Ha, Khơ Mú...hiểu rằng, tất cả sự hy sinh này, không chỉ mang dòng điện cho họ, cho con cháu họ sau này mà còn cho cả miền Tây Bắc xa xôi. Tôi đã gặp tại nhiều bản làng những gương mặt vui mừng khi được ở nhà mới, được tiếp cận với văn minh, phương tiện hiện đại.

“Phải hy sinh nhà cửa, không sao cả. Thủy điện to thế này nhà nước dành cho con em mình sau này. Không sao cả..’’- Một đồng bào đã đứng ở ven sông Đà, nơi hàng ngàn công nhân đang cấp tập xây dựng nhà máy mà nói như vậy.

Không chỉ người dân đã hy sinh nhà cửa, đất đai, quê hương bản quán để ra đi mà tất cả người dân Việt Nam đều tin rằng, chỉ nay mai thôi, ánh sáng từ nhà máy thuỷ điện Sơn La sẽ vượt sông sâu, vượt núi cao, mang ánh sáng tới tận từng bản làng xa xôi, nghèo nàn của miền Tây Bắc...

  • Thế Lê Vinh
,
Ý kiến của bạn
Ý kiến bạn đọc
,
,
,
,