Hiện khoảng 80% kinh phí cho phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam được viện trợ từ các tổ chức quốc tế. Khi các dự án viện trợ kết thúc, bảo hiểm y tế sẽ đóng vai trò là nguồn chi trả chính cho người nhiễm HIV điều trị bằng ARV.

Mục tiêu 90-90-90 của Liên hợp quốc

Để đạt được mục tiêu toàn cầu kết thúc đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030, Liên hợp quốc đã kêu gọi các quốc gia cần nỗ lực nhiều hơn nữa để có thể hiện thực hóa Mục tiêu 90-90-90 trong phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020 là: 90% số người nhiễm HIV biết tình trạng nhiễm của họ, 90% số người được chẩn đoán nhiễm HIV được duy trì điều trị ARV liên tục, 90% số người được điều trị ARV ức chế được virus ở mức thấp.

Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong khu vực châu Á hưởng ứng mục tiêu 90-90-90 của Liên hợp quốc. Đạt được mục tiêu này sẽ là bước đà tốt để có thể kết thúc đại dịch HIV/AIDS vào năm 2030.

{keywords}

Ở Việt Nam, công cuộc phòng, chống HIV/AIDS 25 năm qua đã đạt được rất nhiều thành tựu khả quan. Trong 5 năm gần đây, thống kê về dịch HIV/AIDS có xu hướng giảm cả ở 3 tiêu chí: số người nhiễm mới, số bệnh nhân chuyển sang AIDS và số tử vong do AIDS. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế, những chuyển biến đó là chưa đủ để đạt được mục tiêu 90-90-90 nhất là số người phát hiện nhiễm HIV được điều trị ARV chỉ chưa đạt tới 50%.

Tại sao cần điều trị ARV?

ARV là thuốc điều trị HIV/AIDS, có tác dụng ức chế sự phát triển của virusvà làm chậm quá trình chuyển sang giai đoạn AIDS. Thuốc ARV đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu 90-90-90 của Liên hợp quốc.

Dùng ARV cho người có HIV là một trong những biện pháp hiệu quả để điều trị, kiểm soát HIV/AIDS, giúp cải thiện sức khoẻ và kéo dài thời gian sống. Theo báo cáo tháng 5/2015 của UNAIDS, ARV làm giảm 53% nguy cơ chuyển sang giai đoạn AIDS và mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội, làm giảm đến 96% khả năng lây nhiễm HIV qua đường tình dục sang bạn tình.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về sự lây truyền HIV từ mẹ sang con cũng đem lại nhiều dấu hiệu khả quan. Tại Việt Nam, những chính sách của Nhà nước trong điều trị dự phòng lây truyền HIV đã làm giảm đáng kể số trẻ nhiễm HIV từ mẹ. Điển hình là hiệu quả can thiệp tại TP.HCM, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con giảm xuống dưới 5% vào năm 2010 và chỉ còn dưới 3% kể từ năm 2011.

Như vậy, có thể khẳng định ARV là một phương pháp hiệu quả giúp kìm hãm sự lây lan của HIV và từ đó tiến tới loại trừ đại dịch trong tương lai. Và muốn đạt được mục tiêu 90% người nhiễm HIV được điều trị bằng thuốc ARV thì chắc chắn cần phải đạt được mục tiêu thứ nhất là 90% người nhiễm HIV biết tình trạng nhiễm bệnh của mình.

Ngân sách đảm bảo - Yếu tố tiên quyết

Hiện nay, khoảng 80% kinh phí cho phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam là được viện trợ từ các tổ chức quốc tế như Quỹ Toàn cầu, PEPFAR, World Bank… Tuy nhiên, một số dự án viện trợ đã kết thúc, một số dự án còn lại đang giảm mạnh kinh phí.

Cả nước có khoảng 100.000 người nhiễm HIV đang được điều trị miễn phí thuốc ARV (chiếm hơn 40% tổng số người nhiễm HIV). Mỗi năm, số tiền chi trả cho thuốc ARV là khoảng 420 tỉ đồng, đa phần từ nguồn tài trợ quốc tế. Tuy nhiên, các nguồn tài trợ này đang cắt giảm và đến cuối năm 2017 sẽ rút đi hoàn toàn.

Đây là thách thức lớn cho việc đạt được mục tiêu điều trị ARV. Trong thời gian tới, bảo hiểm y tế sẽ đóng vai trò là nguồn chi trả chính cho người nhiễm HIV điều trị bằng ARV. Vì vậy nếu không tham gia bảo hiểm y tế thì sắp tới người bệnh sẽ phải tự chi trả toàn bộ tiền thuốc cũng như các dịch vụ điều trị liên quan đến HIV. Từ đó sẽ có nhiều bệnh nhân không có tiền điều trị dẫn đến bỏ thuốc, kéo theo nguy cơ tử vong.

Do đó, ngay từ lúc này, cần phải có những giải pháp tổng thể để đảm bảo cho công tác phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta. Trước mắt, Chính phủ cần có ngân sách cho ARV để bù đắp thiếu hụt kinh phí khi tài trợ quốc tế rút đi. Giải pháp lâu dài là người nhiễm HIV tham gia vào bảo hiểm y tế. Việc người nhiễm HIV chủ động mua bảo hiểm là điều kiện tiên quyết để có thể đảm bảo việc điều trị ổn định và lâu dài.

Thanh Loan