Biếng ăn, trong đa số các trường hợp, không phải vấn đề bệnh lý mà chủ yếu là do môi trường ăn uống và phương pháp cho ăn không đúng cách.
Những nghiên cứu lâm sàng gần đây cho thấy: Nếu bỏ qua các yếu tố bệnh lý, thì tình trạng biếng ăn ở trẻ đa phần là ảnh hưởng bởi môi trường và cách cho ăn dặm không đúng của cha mẹ, quan trọng hơn là cách cha mẹ đối phó với tình trạng này thường không tự tin và đúng đắn để giúp bé chấm dứt tình trạng biếng ăn.
Dưới đây là 2 luật cơ bản mẹ nên biết để cải thiện tình trạng biếng ăn ở bé:
Luật Mama
1. Thiết lập giờ ăn cố định trong ngày (ngay khi bắt đầu ăn dặm).
2. Thời gian ăn không quá 30 phút cho bữa ăn chính và 20 phút cho bữa ăn phụ.
3. Không ti vi, đồ chơi hoặc nhiều người xung quanh.
4. Cho bé uống nước ép trái cây, sữa chua, snack nhẹ trước bữa ăn chính ít nhất 1-2 tiếng.
5. Lượng sữa không quá 500-600ml/ngày đối với các bé.
6. Bé nên được tập ngồi trên ghế ăn.
![]() |
Bé nên được ngồi trên ghế ăn ngay khi bắt đầu bước vào giai đoạn ăn dặm |
Nếu bé quá nhỏ (chưa ngồi vững) thì có thể ngồi trên ghế ngả hay ngồi tựa vào người mẹ để ăn (không nên cho bé nằm ăn).
Nếu bé đã ngồi ghế rồi, mà một ngày nào đó bé phản đối ngồi ghế, hoặc khóc khi ngồi vào ghế, quan sát và làm những điều sau: Đầu tiên, vẫn kiên quyết cho bé ngồi ghế vài phút trước bữa ăn, để yên đó cho bé tự điều chỉnh.
Nếu bé không chịu ăn thì ngưng và thử lại 2 tiếng sau đó, ngày chỉ thử lại 3 lần, nếu 3 lần không kết quả, đợi ngày mai.
Nếu sau 5 ngày bé vẫn kiên quyết từ chối ngồi ghế, thì có thể cho bé ngồi trên đùi mẹ để ăn, không cho bé đi khắp nơi để ăn.
Luật Baby
Tín hiệu số 1: Bé đã no
Bé dưới 2 tuổi sẽ tự điều chỉnh và nhận biết được khi nào bé no, những dấu hiệu này là tín hiệu phát ra cho các mẹ nhận biết con đã no:
- Quay đầu
- Ngậm miệng
- Đẩy chén ra
- Kêu la
- Nhả thức ăn
- Ngậm miệng từ chối nhai
Mẹ đáp ứng tín hiệu số 1 ngay bằng cách lau miệng bé, ngưng không cho bé ăn nữa và dịu dàng nói với bé rằng: "Con ăn giỏi quá, để mẹ lau miệng con nhé". Nếu đáp ứng trễ tín hiệu này, mà để tín hiệu này diễn ra vài ngày, bạn phải đối mặt với tín hiệu thứ 2 "Biếng ăn" là điều tất yếu.
Lưu ý: Nếu bé đưa tín hiệu số 1 chỉ sau 1-2 muỗng ăn, sau khi ngưng không cho bé ăn, bình tĩnh xem xét lại Luật Mama có tuân thủ không (có bữa nào vi phạm không).
Bé có bỏ 1 hay vài bữa không ăn và chỉ bú là bình thường, đừng quá lo lắng mà tạo nhiều áp lực, nếu làm đúng nguyên tắc và tuân thủ tốt tín hiệu số 1 thì bé sẽ ăn tốt trở lại.
Tín hiệu số 2: Biếng ăn
Nếu biết 2 luật này, mẹ sẽ chấm dứt tình trạng biếng ăn của con ngay lập tức
Khi bé phát tín hiệu số 2 là biếng ăn (từ chối nhiều bữa do tín hiệu số 1 không được đáp ứng đầy đủ và thân thiện từ mẹ), điều gì mẹ nên làm đầu tiên?
Thứ nhất, giảm áp lực bản thân, nói đúng hơn là bình tĩnh và hiểu rõ điều gì cần giúp bé.
Thứ hai, kiên nhẫn và giải quyết.
Cả 2 điều này là được các chuyên gia dinh dưỡng của Mỹ, Anh và Úc đưa lên hàng đầu khi đưa ra lời khuyên cho các mẹ. GS.BS. Gonzalez - chuyên gia hàng đầu về các vấn đề biếng ăn Nhi khoa của đài BBC Health (Anh) chia sẻ: "Các mẹ thường không giữ được bình tĩnh quá 5 lần khi bị bé từ chối thức ăn, và mẹ càng stress hơn nữa, nhưng những nghiên cứu lâm sàng cho thấy đa phần các bé phải ít nhất đền 10 -15 lần mới ăn tốt trở lại, như vậy mẹ đã thua bé về tính kiên nhẫn".
Mẹ nên làm gì để giúp bé không còn biếng ăn?
- Giữ đúng luật Mama
- Các bé biếng ăn cần phải học cách ăn của mẹ: GS.BS. tâm lý Galle từ Viện nghiên cứu các vấn đề biếng ăn trẻ em ở Mỹ đã khuyên các mẹ rằng: Thay vì bạn nói "Ăn đi con, ngon lắm đó, sao con không ăn?", hãy cho bé thấy món đó ngon như thế nào, và tốt nhất bạn hãy làm mẫu cho bé, đơn giản hãy múc 1 muỗng và ăn ngon lành cho bé thấy và nói với bé là: "Ngon lắm, mẹ thích món này lắm, con thử nhé", đó là cách bạn dạy bé phát triển tâm lý ăn uống chủ động.
Giáo sư cũng cho thấy lời nói khích lệ sáo rỗng không khuyến khích được bé. Và đừng bao giờ nói với bé hoặc 1 ai đó trong gia đình hoặc 1 bé nào khác là "Bé nhà tôi không thích ăn rau đâu, nó ăn vào là ói đó", điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chứng biếng ăn rau của bé. Lưu ý, lúc bé ăn, các thành viên trong gia đình cũng không được nói: "Nó không ăn được món đó đâu", bé cũng sẽ biếng ăn.
- Nếu bé gặp vấn đề trong việc cấu trúc thức ăn (độ lỏng đặc của thức ăn), ví dụ như bé 7-8 tháng từ chối ăn cháo mà đòi ăn cơm. Điều này có nghĩa bé đang gặp vấn đề với cấu trúc thức ăn. Các bé được khuyên cho ăn riêng từng thành phần (ví dụ: cơm, tôm, trái cây, rau để riêng mà đút cho bé ăn, chứ không trộn chung) và bữa ăn nên tập trung dạng cao năng lượng, chia nhỏ bữa ăn thành 5-6 bữa trong ngày, lượng ăn mỗi bữa là tùy bé quyết định.
- Nếu bé ngậm và từ chối tất cả thức ăn, nên cho bé chơi với thức ăn trước các bữa ăn, khuyến khích bé chơi tự do, bày bừa cũng được. Lý do của việc này là bạn đang tạo cho bé cảm giác an toàn với thức ăn. GS.BS. Sears, Bác sĩ Nhi nổi tiếng của đài truyền hình Mỹ khuyên rằng: Các bé từ 9 tháng trở lên có thể cho bé 1 mẩu xương lớn (xương đùi gà lớn), có nhiều mẩu thịt còn sót lại, cho bé học gặm và cắn và thậm chí bé có thể ăn vài mẩu thịt trên xương.
Lưu ý: Ba mẹ phải luôn ở bên bé, không để bé chơi thức ăn 1 mình, bé rất dễ bị hóc, nguy hiểm.
![]() |
Khuyến khích bé chơi với thức ăn để tạo cảm giác an toàn và kích thích khả năng ăn uống chủ động ở trẻ |
- Nếu bé ăn theo BLW (phương pháp ăn dặm tự chỉ huy), thì nên giới thiệu 1 lượng rất ít trên dĩa (thông thường bày lên bàn, nhưng khi biếng ăn nên để lên dĩa cho bé), nếu bé chỉ chơi trên dĩa không ăn, thì lấy 1 ít thức ăn để ra khỏi dĩa, để trên bàn để gây chú ý cho bé. Giới thiệu những loại thức ăn để bé có thể dễ cầm và dễ gặm, cắn, điều này sẽ kích thích lại kĩ năng ăn của bé.
- Lựa chọn bữa ăn cao năng lượng.
- Không thưởng bé bằng 1 thức ăn nào bé thích (bánh, chocolate, snack) để thay thế món bé không ăn. Bé sẽ sớm học được đây là phần thưởng cho hành động từ chối món ăn đó.
- Không tăng cữ sữa để thay thế bữa bé không ăn, hãy bình tĩnh giữ đúng lượng sữa cơ bản cho 2 ngày (đối với bé bú sữa công thức), ngày thứ 3 thì cho bé uống tăng lên, nhưng không vượt quá 800ml (nếu bé vẫn biếng ăn), rồi lại giữ đúng lượng sữa cơ bản cho 2 ngày tới và tiếp tục làm như vậy. Đối với bé bú mẹ, thì nên cho bé bú mẹ theo nhu cầu, vì khi bé biếng ăn bé thường chỉ chịu bú mẹ vì đây là thời điểm bé cảm thấy thoải mái nhất, nên duy trì đúng nhu cầu của bé.
- Không nên bắt đầu bữa ăn khi bé vừa chơi quá mệt hay quá đói.
- Có thể thưởng bé bằng cách cho bé chơi 1 trò chơi nào đó bé thích hay bế bé đi đâu sau khi bé ăn xong. Lưu ý: đừng bao giờ dùng điều này như phần thưởng ra điều kiện cho bé ăn. Bạn chỉ nên âm thầm làm điều này mỗi khi bé ăn tốt (dù 1-2 muỗng), bé sẽ học ra cách là ăn rồi mới chơi. Nếu bạn cho bé biết trước là 1 sai lầm.
Tóm lại, kiên nhẫn và bình tĩnh là chìa khóa để bố mẹ đối phó với tình trạng biếng ăn của trẻ, đừng mong đợi kết quả sẽ đến sau 1-2 ngày, có thể là 1 quá trình từ 1 đến vài tuần để có được kết quả tốt đẹp.
Bác sĩ dinh dưỡng Anh Nguyễn (ĐH Worcester-Anh)
(Theo Trí Thức Trẻ)