'DN Việt chưa đủ sức buôn bán chính ngạch với TQ'

Thừa nhận rằng, quan hệ giữa VN và TQ hiện đang bị cản trở lớn "vấn đề do lịch sử để lại" (tức biển Đông) song ông Vi Tích Thần khẳng định: " Chúng ta nên hạn chế bớt ảnh hưởng của vấn đề đó lên quan hệ thương mại giữa 2 bên. Quan hệ thương mại tốt không những có lợi cho 2 đất nước mà còn góp phần bảo bệ hòa bình, hữu nghị truyền thống lâu đời'.

Thưa ông, những mặt hàng nào của VN có thể xuất khẩu (XK) qua TQ thuận lợi?

Tôi xin khẳng định, tất cả những mặt hàng VN sản xuất được đều XK được qua TQ! TQ là thị trường lớn khổng lồ đối với Việt Nam, dân số trên 1,3 tỷ người, nhu cầu tiêu dùng rất lớn. Có rất nhiều thuận lợi với DN VN nếu quan tâm đến thị trường TQ. Đó là gần gũi về mặt địa lý, tương đồng về văn hóa, 2 dân tộc biết nhau từ ngàn năm nay... Thuận lợi nhiều lắm.

Nhìn vào cơ cấu hàng XK của VN vào TQ, tỷ trọng hàng thô nhiều. Và nhìn vào đầu tư của TQ vào VN, không có đầu tư chế biến. Ví dụ như mặt hàng sắn lát của VN, TQ mua tới 90% sản lượng. Nhưng các nhà máy chế biến đều nằm sát biên giới Việt - Trung thuộc lãnh thổ TQ.  Hình như về chiến lược, TQ muốn VN là nguồn cung cấp nguyên liệu thô?

Tôi không hiểu tại sao anh và một số người Việt Nam lại nghĩ như vậy? Nếu TQ muốn biến VN thành nguồn cung cấp nguyên liệu thô thì 3, 4 nước VN cũng không đủ cung cấp nguyên liệu cho TQ đâu!

Anh thử tính xem các mặt hàng nông lâm thủy sản của VN XK qua TQ chiếm bao nhiêu % nhu cầu của TQ? Chắc chắn là không lớn!

Mặt khác, hàng nông lâm thủy sản của VN xuất qua nhiều nước khác nữa chứ không chỉ xuất qua một mình TQ.

TQ không hề có chính sách cấm hàng chế biến nhập vào hoặc chỉ cho nhập hàng thô, hàng sơ chế, hàng tươi vào. Không hề có chính sách như thế nhé! VN có sản phẩm mít sấy khô của công ty Vinamit bán rất nhiều ở TQ đấy!

Các bạn có thể hỏi tại sao hàng VN xuất qua TQ phần lớn là hàng thô phải không? Đó là bởi thuận lợi về mặt địa lý, có đường biên giới trên bộ và trên biển, cước vận chuyển thấp. Hàng rào kỷ thuật của TQ cũng thấp hơn nhiều so với các nước. TQ rất ưu ái cho hàng của VN và các nước Asean nhập vào, thuế suất tiểu ngạch và chính ngạch các mặt hàng nông lâm thủy sản đều bằng 0%!

Còn tại sao TQ không đầu tư chế biến ở VN?

Chính sách của Chính phủ TQ với các nhà đầu tư TQ ra nước ngoài hoàn toàn bình đẳng, không hề ưu tiên cho đầu tư ở nước nào cả. Nhà đầu tư TQ sẽ tìm những nơi thuận lợi, có nhiều ưu đã để đầu tư.

Vì sao có nhiều nhà đầu tư TQ đầu tư trồng cao su ở Lào, Campuchia mà không đầu tư ở VN? Không hề có vấn đề chính trị ở đây.

Lào và Campuchia có nhiều ưu đãi cho nhà đầu tư trồng cao su trên đất của họ. Còn VN không hề khuyến khích và thậm chí không cho nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có TQ, đầu tư trồng cao su.

Về đầu tư các nhà máy chế biến, thật tình mà nói, đầu tư ở VN không hiệu quả bằng đầu tư ở TQ hoặc các nước khác. Chúng tôi đã khảo sát một số DN Đài Loan, họ có đầu tư nhà máy SX cùng một mặt hàng ở Thượng Hải (TQ) và tại Đồng Nai (VN). Họ cho biết, giá thành sản xuất ở Việt Nam cao hơn do chi phí ở VN nhiều và cao...Tôi cũng tham khảo nhiều nhà đầu tư khác vào VN và TQ, kết quả cũng tương tự.

Có lẽ tôi cũng cần nói thẳng để các bạn suy nghĩ, tính toán. VN có lợi thế về nguồn nhân công trẻ, dồi dào, giá rẻ. Song những lợi thế đó trở nên rất nhỏ trong cơ cấu đầu tư và một số mặt trở thành không thuận lợi trong mắt nhà đầu tư. Đó là nhân công ở VN rất nhiều nhưng loại nhân công có tay nghề ở VN rất thiếu. Lương lao động ở VN tương đối rẻ, khoảng trên 1.000 tệ/tháng, bằng khoảng 1/3 lương lao động ở TQ nhưng năng suất lao động của công nhân TQ cao hơn gấp 2,5 - 3 lần!

Vấn đề nữa là công nhân TQ rất thích làm thêm, chịu làm thêm. Mỗi khi công ty có đơn hàng, họ sẵn sàng chung sức cùng DN thực hiện. Còn ở VN khác hẳn, lúc DN có đơn đặt hàng là lập tức công nhân đòi hỏi tăng lương và tăng các quyền lợi khác. DN không đáp ứng được là biểu tình, đình công. Nhiều DN của các nước đầu tư tại VN đã bị như vậy và họ rất ngán và sợ(!)

Ở VN, giao thông hiện đang rất kém, cước vận tải cao hơn ở TQ và các nước lân cận rất nhiều. Mặt khác, nạn tham nhũng nhiều, mãi lộ khiến chi phí càng cao hơn và nhà đầu tư rất phiền lòng. Bản thân tôi cũng đã gặp phải nạn "mãi lộ" trên đường dù không hề vi phạm gì cả.

Có phải TQ muốn quan hệ thương mại với VN bằng tiểu ngạch hơn là chính ngạch?

Không phải đâu! Chẳng qua là phần lớn DN VN chưa đủ sức đáp ứng nếu bằng quan hệ chính ngạch.

Buôn bán chính ngạch rất cần số lượng ổn định, chất lượng đồng đều. Mặt khác, hàng Việt Nam qua chính ngạch không cạnh tranh nổi với hàng của Thái Lan và một số nước Asean tại TQ.

Về chính sách XK của VN, tôi nghĩ hiện cũng đang là khó khăn cho DN đấy. Tôi lấy ví dụ thế này. Năm ngoái ở VN bội thu mía đường, sản lượng thừa nhiều. Hiệp hội mía đường Việt Nam kiến nghị cho XK đường. Có DN tìm đường bán qua TQ. Nhưng, Bộ Công thương không cho xuất vì sợ thiếu đường trong nước. Hơn nữa, nếu sang năm mía đường không bội thu nữa thì sao? Vậy là chỉ còn con đường tiểu ngạch thôi.

Rõ ràng là sự điều hành về XK của VN rất không chuyên nghiệp, chưa thể tạo cho DN thuận lợi.

TQ ký hợp đồng mua đường của Cuba rất nhiều, hợp đồng kéo dài nhiều năm. Lượng đường cung cấp hàng tháng phải ổn định. Hoặc TQ mua đậu nành của Mỹ cũng vậy, hàng chục triệu tấn hàng năm, phải ổn định và kéo dài nhiều năm. Những điều kiện chính ngạch như vậy VN chưa thể đáp ứng!

Nói như vậy để các bạn thấy rằng tiểu ngạch là chính sách của TQ giúp Việt Nam đấy(!)

Theo ông, Việt Nam phải làm gì để làm ăn hiệu quả với TQ? Nói cách khác, DN VN cần khai thác thị trường TQ như thế nào để đưa quan hệ 2 nước phát triển bền vũng, có lợi cho 2 quốc gia?

Như tôi đã nói, VN có nhiều lợi thế nếu chú trọng khai thác từ thị trường TQ. TQ là thị trường lớn nhất thế giới, có nhu cầu về tất cả các sản phẩm của mọi quốc gia trên thế giới, trong đó có VN.

Sau khi gia nhập WTO, đặc biệt sau khi thiết lập khu thương mại tự do TQ - Asean, thị trường TQ đã mở rộng cửa cho các nước Asean, trong đó có VN, tạo ra nhiều cơ hội mới cho DN 2 bên. Thuế NK của TQ với đại đa số các mặt hàng thế mạnh của VN nông lâm thủy sản, đồ gỗ v.v... đã xuống 0%.

VN là nước có nhiều ưu thế giao thương nhất trong khối Asean với TQ mà không nước nào sánh được. Đó là có đường biên giới đất liền và trên biển, nhờ vậy mà cự ly gần, cước phí vận tải thấp, tập quán tiêu dùng giống nhau... Hơn nữa, thị trường TQ dễ tính, điều kiện nhập vào TQ cũng thấp hơn nhiều so với các nước khác như Âu - Mỹ.

Nhưng vấn đề là hình như các DN VN chưa chú trọng khai thác thị trường TQ, thể hiện cụ thể như chưa nghiên cứu thị trường TQ; thiếu thông tin, thiếu cơ quan chuyên môn và uy tín để cung cấp thông tin...

Ông có thể cung cấp một số thông tin về chính sách của Chính phủ TQ và lời khuyên gì để VN có thể tiếp cần thuận lợi hơn thị trường TQ?

Chính phủ TQ luôn coi trọng phát triển hợp tác cùng có lợi với VN trong các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực kinh tế và thương mại. Đồng thời cũng đã tạo điều kiện thuận lợi cho DN VN tiếp cận và thâm nhập thị trường TQ. TQ và VN có tính bổ sung cho nhau rất lớn trong lĩnh vực hợp tác kinh tế thương mại. Công nghệ, thiết bị máy móc, nguyên phụ liệu của TQ rất phù hợp với nhu cầu hiện nay của VN cũng như hầu hết các sản phẩm XK của VN đều có thể tiêu thụ được tại TQ.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, hàng VN còn một số hạn chế sau đây:

Một là, phần lớn hàng nông lâm thủy sản XK qua TQ là hàng thô, chưa qua chế biến nên giá trị gia tăng thấp, hiệu quả với nông dân chưa cao.

Thứ hai, các mặt hàng này chưa có cơ sở sản xuất, chế biến quy mô lớn mà còn phân tán nhỏ lẻ, khó đảm bảo chất lượng và số lượng.

Thứ ba, các cơ quan chức năng, hiệp hội các ngành nghề, các DN và giới truyền thông chưa tìm hiểu rõ thị trường TQ, chưa khảo sát nghiên cứu đầy đủ, chưa phản ánh đùng và dự báo chính xác về nhu cầu và các biến động thị trường TQ nên chưa thể cung cấp chính xác, kịp thời thông tin thị trường cho DN và nông dân.

Thứ tư, DN VN chưa liên kết và hợp tác đầy đủ với nông dân trong khâu sản xuất và tiêu thụ sản phẩm khiến sản xuất của đôi bên bị động, thiếu kế hoạch, dễ bị tổn thương.

Ở TQ có mô hình siêu thị liên kết trực tiếp với nông dân đã giành được hiệu quả rất tốt mà chúng ta có thể tham khảo thêm.

Ngoài ra, vai trò của các cơ quan truyền thông cũng vô cùng quan trọng góp phần thúc đẩy quan hệ thương mại 2 nước chúng ta.

Xin cảm ơn và chúc sức khỏe. Hẹn gặp ông dịp khác!

Duy Chiến