Chỉ cách đây hơn một năm, chuyện Hi Lạp sẽ rời khỏi khu vực đồng tiền euro (Grexit) dường như là không thể, nhưng hiện nay nó trở thành chủ đề không còn cấm kỵ. Mặc cho mới đây, tại Hội nghị thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) không chính thức, các nhà lãnh đạo EU cam kết sẽ "giữ chân" Hy Lạp, nhưng tình huống xấu nhất đã và đang được tính đến. Các chuyên gia của Citigroup nói rằng khả năng Hy Lạp rời khỏi Eurozone trước năm 2013 lên đến 75%. Các ngân hàng trung tâm của eurozone đã bắt đầu có những thảo luận mở về việc có hay không Hi Lạp sẽ "ra đi". Thủ tướng Đức, bà Angela Merkel lần đầu tiên thừa nhận Hi Lạp có thể bị trục xuất khỏi EU. Bà cũng nói thêm những ủng hộ của Châu Âu cho Hi Lạp có thể kết thúc trừ khi Hi Lạp tuân theo những thoả thuận cứu trợ tài chính trừng phạt đã đồng ý với Brussels và Berlin.
Hiệu ứng đôminô?
EU sẽ như thế nào nếu không có Hy Lạp? Cách đây hơn một năm trước, các nhận định đều đi đến điểm tận cùng của sự bi quan. Dưới góc nhìn kinh tế, sự quay trở lại đồng tiền quốc gia bị đánh giá sẽ tạo rủi ro kinh tế cao. Kịch bản vỡ nợ được thay thế bằng kịch bản "chuyển tiền" trong vòng một sáng, một tối. Giả sử Hy Lạp từ bỏ khu vực đồng tiền chung euro, trở lại đồng tiền nội tệ cũ Drachma, thì sau khi đổi tiền xu hướng công dân nước này -trước những dấu hiệu bất ổn kinh tế vĩ mô của nước mình- quay lại đồng euro như "hầm trú ẩn" an toàn là một kịch bản dự báo trước. Sự chuyển đổi đồng loạt trong thời gian ngắn ví như làn sóng khổng lồ phá vỡ thêm bức tường chống bão vốn đã mỏng manh, mà có thể thấy qua sự sụp đổ đồng loạt của các ngân hàng.
Theo Stephane Deo của ngân hàng UBS (Thụy Sĩ), "Nếu Hi Lạp thật sự ra đi và đồng drachma giảm đi một nửa giá trị của nó, hoặc hơn, thì những người gửi tiền ở các ngân hàng Châu Âu sẽ nhận thấy rõ ràng rằng tiền gửi của họ đang gặp nguy hiểm. Do đó, việc mọi người đổ xô đến ngân hàng rút tiền là viễn cảnh có thể xảy ra trong tương lai."
Ngoài ra, trước những tin xấu dồn dập của báo chí, những người dân bình thường sẽ cắt giảm chi tiêu.
Tất cả những điều này sẽ đưa đến một hậu quả: khu vực đồng tiền chung euro rơi vào tình trạng suy thoái. Đồng euro sẽ mất đi chỗ đứng vốn có của nó trong thị trường tiền tệ.
Vấn đề đang được quan tâm nhất hiện nay chính là lo ngại việc ra đi của Hi Lạp sẽ dẫn đến hiệu ứng domino cho phần còn lại của khu vực đồng tiền euro. Chắc hẳn chúng ta vẫn còn nhớ sự phá sản của Lehman Brothers chỉ vài năm trước đây đã dẫn đến sự sụp đổ của hàng loạt công ty và nhiều biến cố khiến nền tài chính hiện nay vẫn đang nằm ở mức suy thoái. Đã có một vài nhà phân tích cho rằng vấn đề mà Hi Lạp và cả EU đang gặp phải cũng tương tự hiện tượng Lehman hoặc có thể tệ hơn: Hi Lạp có thể trở thành một cú shock lớn khác cho thị trường tài chính.
Ngoài ra, một số chuyên ra nhận định rằng việc trục xuất Hi Lạp sẽ mang đến nhiều tổn hại. Mặc dù Hi Lạp chỉ đóng góp 2.2% trong GDP của khu vực đồng tiền euro, nhưng sự ra đi của nó sẽ giáng một đòn nặng nề vào những quốc gia dùng đồng euro. Hi Lạp đang nợ các tổ chức Châu Âu một lượng tiền khổng lồ, bao gồm tiền mượn của EU và của IMF. Ngân hàng trung ương Châu Âu và những ngân hàng trung ương khác là những chủ nợ lớn của Hi Lạp. Theo ước tính, khoản nợ đó lên đến 500 tỉ đô. Nếu rời khỏi khu vực đồng tiền chung, có lẽ Hi Lạp sẽ không thể trả đúng hẹn. Tính riêng ngân hàng trung ương châu Âu thì tổn thất là họ sẽ mất hết khoản tư bản dự trữ và những quốc gia khác phải bù đắp lại khoản tiền này.
Và một khi điều này xảy ra, những con cờ domino tiếp theo Hi Lạp sẽ là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý và Ireland. Theo tính toán của Fitch, các công ty của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ireland và Ý sẽ chịu tổn thất nhiều nhất, họ có thể sẽ bị xuống đến ba hạng.
Những công ty yếu kém ở những vùng khác của khu vực đồng tiền chung có thể xuống từ một đến hai hạng, đặc biệt là các công ty ở lĩnh vực tiện ích.
Hơn nữa, nếu Hi Lạp bị trục xuất, các nhà đầu tư sẽ trở nên vô cùng e dè về việc cho những nước gặp khó khăn vay. Các công ty do lo ngại cho tương lai của đồng euro sẽ ngừng hoặc bỏ bớt đầu tư. Điều này có thể khiến cho chính phủ Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý, Ireland thiếu tiền trầm trọng và cần gấp sự cứu trợ. Các ngân hàng đang gặp khủng hoảng của Châu Âu có thể được yêu cầu cắt giảm những khoản cho vay.
Gặp trường hợp Hi Lạp không trả nợ, các nhà đầu tư dĩ nhiên sẽ trở nên khó khăn hơn và yêu cầu số tiền lớn hơn để cho những quốc gia này mượn.
Đây quả thực là đòn đánh nặng nề vào những quốc gia đang nợ chồng chất như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Ý, khiến họ cảm thấy mất đi sự tự tin vì nếu chi phí vay bị gia tăng thì rất có khả năng những quốc gia này cũng sẽ rời bỏ đồng euro.
Chỉ riêng Tây Ban Nha và Ý đã chiếm đến 28% tổng nền kinh tế của khu vực đồng tiền chung, nhưng EU lại không có đủ tiền để chống đỡ cho cả hai quốc gia này. Thậm chí ngay cả đến Pháp cũng có thể liệt trong vòng nguy hiểm nếu nước này cần cứu trợ lĩnh vực ngân hàng của mình.
Thêm vào đó, đặt trường hợp Hi Lạp hồi phục nhanh sau khi rời khỏi, những quốc gia khác đang lâm vào tình trạng tương tự như Hi Lạp hiện nay trong eurozone sẽ nghĩ gì? Liệu họ có đi theo con đường của Hi Lạp không? Và nếu quả thật điều này xảy ra, khối euro sẽ còn lại gì: một hậu quả tài chính lớn gấp nhiều lần so với mỗi Grexit.
Cộng và trừ?
Dưới góc nhìn chính trị, khả năng loại từ một nước nào đó ra khỏi liên minh chưa có tiền lệ trong lịch sử, và cũng rất nhạy cảm với kế hoạch thống nhất. EU ra đời không phải để trừ, mà cộng. Tiêu chí của nó là kết hợp những quốc gia dựa vào tự nguyện và đồng thuận trên sự khác biệt. Sự ra đi của Hy Lạp là sự chấm dứt của đồng euro và một bước lùi cho kế hoạch EU hội nhập.
Trong một cuộc thăm dò ý kiến , có 70% người dân Hi Lạp muốn ở lại khối euro và có đến 4/5 đã bỏ phiếu cho những đảng ủng hộ duy trì chỗ ngồi trong EU.
Theo như nhà kinh tế học nổi tiếng người Hi Lạp Yannis Stournaras thì "việc bỏ euro giống như một trận động đất lớn hay một quả bom nguyên tử" và "cuộc sống sẽ không còn nữa. Cuộc sống sẽ quay trở về vạch xuất phát".
Một khu vực tiền tệ EU không có Hy Lạp liệu sẽ ra sao? Từ một kịch bản bi quan hơn một năm trước, trở thành một hình dung ít màu xám hơn là cảm nhận chung từ giới chính trị gia, kinh tế cũng như các nhà quan sát. Cái giá của một EU không có Hy Lạp sẽ trở nên rất đắt với những tính toán lên đến phí tổn nhiều tỷ đô la, và đằng sau đó là một cơn sốc nặng cho EU về công cuộc hội nhập kế tiếp.
Một EU tiếp tục giữ Hy Lạp như một thể xác không linh hồn, ngược lại chỉ làm xu hướng "đồng sàn dị mộng" chia rẽ lục địa này với tiên đoán từ lâu của các chuyên gia về viễn cảnh một khu vực tiền tệ không sở hữu đủ các đặc tính tối ưu, nhưng vẫn chậm trễ xây dựng một liên minh chính trị làm bàn đạp chống lưng. Kết quả cuối cùng của viễn cảnh đó là những gì chúng ta đang chứng kiến với khủng hoảng ngân sách như bóng ma ám ảnh và nguy cơ suy trầm rộng khắp.
Trên những tiên đoán mang tính lý thuyết, kịch bản cụ thể nào sẽ đi vào thực tế thời gian sẽ có câu trả lời vào vài tháng sắp tới.
.svg){kind=icon}
