icon navigator icon

Mặc dù yêu cầu đầy tính nhân văn này có lẽ đúng là việc cần làm để chặn đứng đại dịch nhưng sẽ không thể xảy ra hoặc sẽ không xảy ra kể cả khi có thể.

{keywords}

Nam Phi và Ấn Độ đã đề xuất lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) việc miễn trừ giấy phép đối với các sáng chế trong trường hợp khẩn cấp quốc gia dựa trên Tuyên bố Doha về Hiệp định các khía cạnh thương mại của Quyền sở hữu trí tuệ (Hiệp định TRIPS). 

Việc này sẽ cho phép các quốc gia buộc các công ty dược phải chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ đối với vắc-xin Covid-19 cho các công ty khác để việc sản xuất được triển khai rộng rãi. Đề xuất miễn trừ này cũng có nghĩa là các công ty đang sở hữu bằng sáng chế sẽ phải chia sẻ kiểu dáng công nghiệp, bản quyền và bí mật thương mại, chưa kể đến các điều khoản về máy thở, bộ dụng cụ chẩn đoán và trang thiết bị bảo hộ.

Đề xuất miễn trừ được đưa ra thảo luận vào tháng 10/2020 nhưng các bên đã không đạt được thỏa thuận nào về cách thức miễn trừ đối với các quy định trong Hiệp định TRIPS. 

Mỹ, Anh, EU, Nhật Bản và Thụy Sĩ đều phản đối bằng cách này hay cách khác. Sự miễn trừ chỉ được thông qua với điều kiện toàn bộ 164 quốc gia thành viên WTO bỏ phiếu tán thành. Đây có vẻ là một nhiệm vụ bất khả thi.

Mỹ tuyên bố ủng hộ về mặt nguyên tắc nhưng lại yêu cầu toàn bộ 164 nước thành viên đàm phán việc miễn trừ bằng phương thức thoả thuận bằng văn bản. Điều này có nghĩa là mỗi quốc gia phải đưa ra cam kết và mong muốn của mình bằng văn bản, sau đó các văn bản này được chia sẻ đến tất cả các thành viên còn lại cho đến khi toàn bộ 164 quốc gia đạt được một thoả thuận chung.

Các cuộc đàm phán bằng văn bản sẽ phải mất nhiều tháng trời, đôi khi phải nhiều năm. Kể cả nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ, các nước thành viên cũng không thể đạt được sự đồng thuận trước tháng 11-12 năm nay khi các bộ trưởng Thương mại gặp nhau ở vòng đàm phán tiếp theo. Nhiều chuyên gia tin rằng, nếu có thể thì việc miễn trừ sẽ được thông qua sớm nhất là trong năm 2022.

{keywords}

Đề xuất miễn trừ của WTO được đưa ra trên cơ sở giả định là việc chia sẻ quyền sáng chế cho các nhà sản xuất khác ở các quốc gia khác sẽ là “giải pháp thần kỳ” cho vấn đề tiếp cận vắc-xin toàn cầu. Trên thực tế, việc chia sẻ bản quyền sáng chế hầu như không giải quyết được vấn đề gì.

Moderna là nhà sản xuất vắc-xin Covid-19 hàng đầu. Tháng 10/2020, Ấn Độ và Nam Phi đưa ra đề xuất miễn trừ và Moderna đã tuyên bố chia sẻ bản quyền sáng chế. Cho đến nay, chưa có nhà sản xuất nào tận dụng sự miễn trừ này.

{keywords}

Tại sao không? Bởi có quyền sở hữu trí tuệ chỉ là khâu đầu tiên trong sản xuất và phân phối vắc-xin, sau đó còn rất nhiều vấn đề khác cần phải được giải quyết.

Yếu tố đầu tiên cần tính đến là chuỗi cung ứng toàn cầu. Vắc-xin có chứa các thành phần không phổ biến trên thị trường. Những thành phần này phải được thu mua từ nhiều mắt xích khác nhau trong chuỗi cung ứng. Hầu hết các nhà sản xuất đều ký hợp đồng mua nguyên liệu thô từ các nhà cung cấp. Nhà sản xuất mới tham gia vào thị trường sẽ phải tạo các chuỗi cung ứng của mình.

Ngay cả khi việc này có thể thực hiện thì chuỗi cung ứng đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch và trong nhiều trường hợp đang rất có vấn đề. Ấn Độ, nhà sản xuất vắc-xin hàng đầu của thế giới, đã phải nhập khẩu nguyên liệu khan hiếm từ Mỹ để có thể tiếp tục sản xuất. Điều này khiến chúng ta nhớ đến một vấn đề tương tự về sự khan hiếm của chip máy tính. Việc cố gắng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu vào lúc này có thể sẽ khiến tình hình trở nên lộn xộn hơn nữa.

Một vấn đề khác đặt ra là việc sản xuất vắc-xin bao gồm hàng trăm công đoạn và việc giám sát kiểm soát chất lượng bao gồm hàng ngàn điểm kiểm tra. Khâu đang thiếu hiện nay trong sản xuất vắc-xin là đội ngũ chuyên gia có trình độ tay nghề và máy móc thiết bị.

Pfizer, nhà sản xuất vắc-xin hàng đầu, đang phải đối mặt với nhiều vấn đề trong tuyển dụng lực lượng lao động có tay nghề cao để đáp ứng nhu cầu sản xuất.

Chuỗi cung ứng và năng lực sản xuất sẽ là rào cản lớn đối với các nỗ lực mở rộng khả năng tiếp cận vắc-xin Covid-19 toàn cầu.

{keywords}

Ngay cả khi các chính phủ có thể ép buộc được các công ty dược chia sẻ quyền sở hữu trí tuệ và các vấn đề về chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất có thể được giải quyết, vẫn có những lý do chính đáng để WTO không thông qua việc miễn trừ.

Việc từ bỏ quyền sở hữu trí tuệ đồng nghĩa với việc các công nghệ mới sẽ được trao vào tay các quốc gia có mục đích khai thác bất chính. Các nước muốn “hất cẳng” Mỹ khỏi vị thế hiện tại và các nước phát triển khác trong lĩnh vực kinh doanh vắc-xin và công nghệ sinh học vốn đã luôn muốn có được quyền sở hữu trí tuệ và quy trình sản xuất vắc-xin. Một khi quyền này rơi vào tay họ thì việc sản xuất vắc-xin và thuốc generic sẽ không cần phải chờ đợi lâu.

Nhiều người cũng tin rằng việc này sẽ có thể dẫn đến việc sản xuất vắc-xin giả khi công nghệ này được phổ biến rộng rãi.

{keywords}

Ở phương diện nội bộ nước Mỹ, chính quyền của Tổng thống Joe Biden đã đưa ra cam kết chính sách Nước Mỹ trên hết. Đó là chính sách phát triển và sản xuất công nghệ ở phạm vi nội địa thay vì xuất khẩu. Chia sẻ quyền sở hữu trí tuệ đối với vắc-xin Covid-19 đồng nghĩa với vi phạm lời hứa mà chính quyền ông Biden đã cam kết với ngành công nghiệp Mỹ.

Nhiều người khác thì cho rằng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ sẽ kìm hãm sự đổi mới vì các công ty sẽ không có động lực để đầu tư phát triển các sản phẩm mà sau đó họ không được giữ quyền sở hữu. 

Ví dụ, hiện nay, các nhà sản xuất vắc-xin đang nghiên cứu để đưa ra mũi tiêm nhắc lại và thuốc điều trị tiếp nối để tăng khả năng miễn dịch với Covid. Liệu họ có tiếp tục làm việc đó hay không nếu những gì họ phát minh ra sẽ được trao vào tay người khác? Liệu họ có tiếp tục phát triển vắc-xin cho các đại dịch khác trong tương lai hay không nếu những phát minh của họ sẽ phải chia sẻ?

Sự phát triển kinh tế phụ thuộc vào quyền sở hữu trí tuệ. Việc miễn trừ đặt ra một tiền lệ nguy hiểm cho việc chính phủ có thể can thiệp và nắm giữ quyền “sở hữu” đối với các phát minh. Một số chuyên gia lo ngại rằng đại dịch sẽ thúc đẩy một số chính phủ "xã hội hóa" các phát minh đổi mới mà không mang lại điều gì tốt đẹp hơn.

Lý do cuối cùng là các công ty dược phát triển các sản phẩm được cấp bằng sáng chế mang lại lợi nhuận vượt mức để họ có đủ khả năng hạ giá thành của các sản phẩm khác cho người tiêu dùng và có ngân sách đầu tư vào nghiên cứu phát triển sản phẩm. 

Cụ thể như, các công ty dược áp mức giá cao đối với người tiêu dùng Mỹ để có thể phân phối cùng loại sản phẩm đó với giá thành thấp hơn cho các quốc gia thu nhập thấp. Họ lấy lợi nhuận để bù đắp cho chi phí nghiên cứu phát triển. Việc miễn trừ quyền sở hữu trí tuệ sẽ gây tác động xấu đến thị trường, lợi nhuận doanh nghiệp và hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm.

{keywords}

Một số ý kiến cho rằng. các vấn đề nêu trên có thể được giải quyết thông qua một Chiến dịch vắc-xin thần tốc mới, kế thừa chính sách của Tổng thống Donald Trump thực hiện trước đó để sản xuất vắc-xin Covid an toàn, khả thi trong vòng chưa đầy 1 năm, thay vì 4-10 năm như quy trình thông thường.

Đây là một ý tưởng hay, nhưng không khả thi. Mỹ đã chi hàng tỷ USD để đảm bảo các công ty dược sẽ nhận được khoản tài trợ của chính phủ kể cả trong trường hợp họ không sản xuất được loại vắc-xin hiệu quả. Nước này cũng huy động cả năng lực quân sự để đảm bảo vắc-xin được phân phối toàn quốc. Cùng với đó, các tổ chức cả khu vực công và tư nhân đã được thành lập để triển khai tiêm phòng cho các nhóm dân dễ tổn thương. Cho đến nay, chưa một quốc gia nào khác có thể nhân bản mô hình này.

Ngoài ra, WHO đã triển khai Chương trình COVAX để phân phối vắc-xin cho các quốc gia toàn cầu. Các nước phát triển tặng vắc-xin và cấp viện trợ để giúp tăng cường khả năng tiếp cận vắc-xin. Chương trình này đã không đáp ứng được nhiều như mong đợi. Các khoản tài trợ và lượng vắc-xin đã hứa vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Do đó, khó có khả năng các quốc gia toàn cầu triển khai được Chiến dịch vắc-xin thần tốc mới trong khi Chương trình COVAX vẫn còn đang đình trệ.

{keywords}

Thực tế cho thấy rằng kể cả nếu WTO miễn trừ giấy phép đối với các sáng chế trong trường hợp khẩn cấp quốc gia dựa trên Tuyên bố Doha về Hiệp định TRIPS thì cũng không có nghĩa là vấn đề tiếp cận vắc-xin toàn cầu sẽ được giải quyết bất chấp những nỗ lực có thiện chí của các bên.

Nhưng kể cả trong trường hợp có một phép màu nào đó khiến các vấn đề đều được giải quyết thì dòng chảy vắc-xin cũng không thể có đủ thời gian để đến kịp tay người cần trong nỗ lực ngăn chặn đại dịch.

Đây quả thực là một điều vô cùng đáng lo ngại và đầy nghịch lý vì nếu để các nước có thu nhập thấp và trung bình rơi vào tình trạng tương tự như làn sóng Covid thứ hai hoặc thứ ba đang càn quét toàn cầu, các nước này sẽ làm bùng lên một làn sóng mới bởi họ không có phương cách nào để ngăn chặn đại dịch.

Tiến sỹ Terry F. Buss - Chuyển ngữ: Đào Thúy

Thiết kế: Lã Hồng

Chủ nghĩa dân tộc vắc-xin

Chủ nghĩa dân tộc vắc-xin

Chủ nghĩa dân tộc vắc-xin trở thành đáng báo động, khi các chính trị gia dù trước đó chỉ trích Tổng thống Mỹ thứ 45 về chủ thuyết “nước Mỹ trên hết”, tập trung cho việc có vắc-xin và tiêm chủng cho dân chúng của mình.

Tiến sỹ Terry F. Buss Giáo sư về Chính sách công và Quản lý. Học giả nghiên cứu Học viện Hành chính quốc gia Hoa Kỳ.

tin nổi bật

Singapore - bậc thầy về tuyển chọn, cử người ra nước ngoài học tập

Để cử người ra nước ngoài học sau đó về làm cho khu vực công, đảo quốc sư tử làm rất bài bản từ khâu tuyển chọn đến khâu sử dụng.

Người tài không bỏ việc, chỉ rời bỏ sếp kém

Không ít người tài được đưa đi đào tạo, sau khi tốt nghiệp được bố trí công việc thì xin nghỉ hoặc chuyển ra ngoài cơ quan nhà nước. Họ không rời bỏ công việc mà chỉ rời bỏ người quản lý yếu kém.

Những tín hiệu sau cuộc gặp của Ngoại trưởng Mỹ - Trung

Đây là lần hội đàm đầu tiên giữa lãnh đạo ngoại giao Mỹ - Trung kể từ cuộc tiếp xúc tháng 10/2021 trong bối cảnh hai cường quốc tăng cường tương tác khi phương Tây đang tập trung vào xung đột Nga - Ukraine.

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Đưa cán bộ đi nước ngoài: Khát vọng học thành tài trong thời đại 4.0

Kết luận 39 có đề cập tới việc bồi dưỡng cán bộ về khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đây là chủ trương rất đúng và trúng.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Minh Trị Thiên Hoàng với quyết tâm canh tân nước Nhật, học bên ngoài để vươn lên

Minh Trị Thiên Hoàng (1852-1912) trị vì từ năm 1867 cho đến khi qua đời. Ông được coi là một minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Vị vua cải trang làm thợ ở Hà Lan để học đóng tàu

Mỗi quốc gia có con đường riêng để phát triển, đi lên. Tuy nhiên, lịch sử nhân loại đã cho thấy trong quá trình phát triển “riêng” của từng quốc gia, dường như có một điểm “chung“ cho các nước…

Hơi thở hiện đại và cảm hứng giá trị bền vững từ ly cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới

Vừa là lựa chọn lý tưởng và tiện lợi để thưởng thức cà phê cao cấp ngay tại nhà, cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới vừa là một lời gợi mở từ Nestlé và Starbucks về xu hướng tiêu dùng sản phẩm cà phê bền vững, hạn chế tác động môi trường.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.

Bóng dáng Trung Quốc trong thảm họa kinh tế của Sri Lanka

Sri Lanka trải qua cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất 7 thập kỷ qua, khi Tổng thống bỏ đi lánh nạn giữa làn sóng biểu tình chống đối và gửi email xin từ chức từ nước ngoài, buộc quốc hội phải bầu người thay thế.

Điện đàm lãnh đạo Mỹ - Trung: Nỗ lực tìm kiếm thỏa hiệp giữa những bất đồng

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây đã có cuộc thảo luận lần thứ 5 trong nhiệm kỳ lãnh đạo dưới hình thức điện đàm.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Trung Quốc thay đổi chính sách đối ngoại, hướng mạnh tới châu Phi

Trong bối cảnh quan hệ với Mỹ và châu Âu có nhiều bước lùi trong thời gian qua, Trung Quốc đang hướng sự chú ý tới châu Phi, nơi họ đang có quan hệ thương mại thân thiết với nhiều quốc gia.

Sao cứ để người bị kỷ luật rao giảng đạo đức

Trong hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết Trung ương 5 (khóa 13) vừa qua, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương có những phát biểu mang tính định hướng rất quyết liệt.

Từ Vị Xuyên đến nghĩa trang Trường Sơn: Chiếc xe lăn Bộ trưởng trao cho thương binh

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng lặng lẽ cắm nén hương lên bàn thờ các anh hùng liệt sỹ ở nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn.

Một thời chảo lửa túi bom, nay dựng đền thờ chung, làm giỗ tập thể

Đến Quảng Trị trong cái nắng cháy da cháy thịt, sự khốc liệt của chiến tranh đã ngấm sâu vào lòng đất thiêng, hiện hình qua từng nhành cây, ngọn cỏ, qua tấm bia chứng tích hay ghi danh liệt sĩ.

Khủng hoảng năng lượng: Nỗi lo toàn cầu

Không chỉ ở Mỹ và châu Âu, cuộc khủng hoảng năng lượng đang khiến giá cả tại các lục địa leo thang.