icon navigator icon

{keywords}
{keywords}

Trước khi kết thúc nhiệm kỳ Quốc hội khóa 13 gần 5 năm trước, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng có nhiều tâm tư về những rủi ro đối với hệ thống tài chính quốc gia.

Là người gắn bó với ngành Tài chính hàng chục năm, hơn ai hết, ông hiểu rõ những hệ lụy mà chính sách tài khóa mở rộng, nợ công vượt ngưỡng, đầu tư công ồ ạt kém hiệu quả đã ảnh hưởng tiêu cực như thế nào đến sự ổn định của nền tài chính, đến kinh tế vĩ mô vốn trải qua nhiều thăng trầm trong các năm trước đó.

"Nếu nợ công mà cứ tăng như những năm vừa rồi là chết đấy!” - ông nói như một mệnh lệnh cho nhiệm kỳ sau khi thảo luận về kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2016 - 2020.

Vào thời điểm đó, “điều hành ngân sách như đi trên dây", Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng mô tả. Lời bộc bạch đó của người giữ tay hòm chìa khóa quốc gia được thể hiện qua nhiều con số. 

Tốc độ tăng nợ công giai đoạn 2011 - 2015 là hơn 18%, gấp khoảng 3 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế.  Đến cuối 2015, nợ Chính phủ đã lên tới 50,3% GDP, vượt trần cho phép của Quốc hội 0,3%. Cân đối ngân sách nhà nước khó khăn; tỷ lệ chi đầu tư tiếp tục giảm sút từ 28% giai đoạn trước giảm xuống 22,6% giai đoạn 2011 - 2015.

Nhưng đó chưa phải là điều đáng kể nhất trong bức tranh. TS Vũ Thành Tự Anh, trường Đại học Fulbright nhận định: “Chi thường xuyên tăng nhanh bất thường, đặc biệt trong giai đoạn 2010 - 2012, khiến cho toàn bộ thu ngân sách hầu như chỉ vừa đủ cho chi thường xuyên”. 

Cho dù tốc độ tăng thu ngân sách danh nghĩa của Việt Nam khá cao, trung bình 16% trong giai đoạn 2003 - 2015, trong khi chỉ số giá tiêu dùng trung bình trong cùng giai đoạn chỉ là 8,8%, nhưng ngay cả với tốc độ tăng nhanh như thế mà ngân sách cũng không đủ để bù đắp chi thường xuyên và trả nợ.

{keywords}

Tất nhiên, vấn đề gai góc này đã được chia sẻ trên diễn đàn Quốc hội. Trong một phiên họp xem xét ngân sách năm 2015, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng chỉ rõ, cơ cấu chi ngân sách lúc đó rất xấu, đến 72% chi thường xuyên, chỉ còn gần 30% là vừa trả nợ vừa đầu tư phát triển. 

Ông cảnh báo: “Tôi thấy tình hình tối lắm rồi. Thu được đồng nào xài hết đồng ấy, đầu tư phát triển ngày càng ít đi, cứ đi vay ào ào. Cứ thế này làm sao phát triển được đất nước”. Nợ công đã ở mức hơn 64% GDP, gần ngấp nghé giới hạn 65%. 

{keywords}

Cho đến sau này, tháng 10/2016, thẩm tra về tình hình thực hiện kế hoạch tài chính - ngân sách 5 năm giai đoạn 2011 - 2015, Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội khóa 14 nhận định thẳng thắn: “Một số nguyên tắc của luật Ngân sách nhà nước và các nghị quyết của Quốc hội chưa được đảm bảo, kỷ luật tài chính chưa nghiêm; nhiều khoản chi vượt dự toán khá lớn; tình trạng ứng trước dự toán, chuyển nguồn còn lớn. Tỷ trọng bình quân bố trí dự toán chi đầu tư phát triển trong giai đoạn này giảm mạnh, chiếm khoảng 18,2% tổng chi ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy cán cân tích lũy - tiêu dùng chưa cân đối tích cực, ngày càng khó khăn trong việc bố trí ngân sách cho đầu tư phát triển”.

Ủy ban nhận xét thêm, bội chi ngân sách vẫn ở mức cao, không đạt mục tiêu đề ra. Một phần bội chi đã phải sử dụng cân đối cho việc trả nợ gốc, thể hiện cân đối ngân sách chưa chắc chắn. Bên cạnh đó, về nợ công, Ủy ban cho rằng, nợ vay trong nước tăng nhanh, tỷ trọng vốn vay kỳ hạn ngắn chiếm tỷ lệ lớn, chi trả nợ gốc ở mức thấp, trong điều hành phải vay đảo nợ có xu hướng ngày càng tăng. Đó là những sức ép rất lớn lên ngành Tài chính của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa 14.

{keywords}

Cho đến trước nhiệm kỳ vừa qua, yêu cầu của các địa phương về tăng chi ngân sách cho đầu tư tiếp tục gia tăng sức ép lên Trung ương. Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận được đề nghị tới tấp từ các địa phương với tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển nguồn ngân sách khoảng 4 triệu tỷ đồng, gấp 20,5 lần kế hoạch năm 2015 và gấp khoảng 2,1 lần khả năng cân đối vốn 5 năm 2016 - 2020 là hơn 1,8 triệu tỷ đồng.

Ngân sách nhà nước không còn dư địa để đáp ứng các yêu cầu đó, dù rất chính đáng. Kết quả là Quốc hội đã thông qua kế hoạch vốn đầu tư chỉ 2 triệu tỷ đồng, bằng một nửa so với yêu cầu của chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, hàng loạt các biện pháp mạnh mẽ, linh hoạt đã được thực thi để vừa cơ cấu lại nợ, vừa đảm bảo nhu cầu chi. Các khoản vay trái phiếu giai đoạn 2011 - 2013 có lãi suất rất cao tới 12,1%, trong những năm đầu đã được cơ cấu, hoặc thanh toán với lãi suất trên dưới 6%; đến năm 2016 trên 91% vốn trái phiếu có lãi suất 5%. 

Kỳ hạn của trái phiếu Chính phủ năm 2013 bình quân khoảng 3 năm, đến năm 2016 đã trên 8 năm, và đến năm 2017 là 15,6 năm. Kỳ hạn còn lại bình quân của danh mục nợ trái phiếu chính phủ được kéo dài từ mức 5,98 năm vào thời điểm cuối năm 2016 lên mức 7,8 năm tại thời điểm cuối tháng 8/2020; lãi suất phát hành giảm đáng kể, bình quân 8 tháng đầu năm 2020 đạt 2,95%, giảm 1,56%/năm so với cuối năm 2019 và giảm 3,54%/năm so với năm 2016 - đó là một bước tiến vô cùng lớn.

{keywords}

Tốc độ tăng nợ công giai đoạn 2011 - 2015 là hơn 18%, gấp khoảng 3 lần tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đến giai đoạn 2016 - 2019, tốc độ gia tăng đó đã bị chựng lại, giảm chỉ còn 6,8%/năm, tương đương tăng trưởng kinh tế (riêng năm 2020 ước tăng khoảng 10% so với năm 2019).

Cơ cấu nợ vay trong nước/vay nước ngoài được điều chỉnh theo hướng bền vững hơn; kỳ hạn phát hành, kỳ hạn danh mục trái phiếu chính phủ được tăng lên trong khi lãi suất vay giảm sâu, góp phần bảo đảm an ninh tài chính quốc gia. Những nỗ lực đó, và hơn nữa, đã củng cố ngân sách tốt hơn. Đến 2019, năm trước khi đại dịch Covid-19 diễn ra, rất nhiều khoản chi và cơ cấu chi đã đi vào chiều hướng tốt.

{keywords}

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Nguyễn Đức Hải nhận xét, tỷ trọng chi thường xuyên có xu hướng giảm, chi đầu tư có xu hướng tăng. Ngay cả mức bộ chi cũng đã giảm xuống. Chính phủ báo cáo bội chi ngân sách nhà nước thực hiện giảm 19 nghìn tỷ đồng so với dự toán, bằng 3,36% GDP, thấp hơn mức đã báo cáo Quốc hội (3,4%GDP). 

Bội chi ngân sách Trung ương giảm 6,5 nghìn tỷ đồng so với dự toán; ngân sách địa phương không có bội chi, giảm 12,5 nghìn tỷ đồng so với dự toán.

Ông Hải khẳng định: “Đa số ý kiến trong Ủy ban cơ bản nhất trí với đánh giá của Chính phủ và cho rằng, trong khi nhu cầu chi rất lớn và nhiều nhiệm vụ chi quan trọng, cấp bách phát sinh, việc giảm bội chi ngân sách năm 2019 đã thể hiện sự cố gắng rất lớn của Chính phủ trong việc siết chặt kỷ cương, kỷ luật quản lý, điều hành ngân sách".

{keywords}

Theo báo cáo của Chính phủ, đến hết năm 2019, dư nợ công bằng 54,7% GDP, dư nợ Chính phủ bằng 47,7%GDP và dư nợ nước ngoài của quốc gia bằng 47% GDP, đều giảm so với dự toán và so với số đã báo cáo Quốc hội. 

Điều đó cho thấy, tình hình nợ công tiếp tục được quản lý, kiểm soát chặt chẽ hơn. Thực tế đã tiết kiệm được khoảng 16,9 nghìn tỷ đồng chi trả lãi vay so với dự toán. Những kết quả đó đã góp thêm dư địa để Chính phủ tiến hành hàng loạt các chương trình hỗ trợ tài chính cho người dân và doanh nghiệp trong năm 2020, khi đại dịch Covid-19 càn quét trên thế giới, làm nền kinh tế lao đao.

Trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội trong kỳ họp vừa qua, Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng nói: “Ngân sách chịu tác động nghiêm trọng bởi đại dịch Covid-19, thiên tai, dịch bệnh, nhưng nhờ dư địa tài khóa chúng ta tích lũy được qua 4 năm 2016 - 2019, quản lý an toàn nợ công… nên vẫn đảm bảo được yêu cầu chi tiêu cho các nhiệm vụ quan trọng, kể cả các nhiệm vụ cấp bách phát sinh do thiên tai, dịch bệnh, cho quốc phòng an ninh và đảm bảo nguồn cho đầu tư phát triển theo dự toán năm 2020 để kích cầu trong nước, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong trung và dài hạn tới đây. Đây có thể coi là điểm sáng của công tác tài chính - ngân sách giai đoạn 2016 - 2020”.

Những thành tựu đó có lẽ sẽ không đạt được nếu ngành Tài chính không nỗ lực cải cách, nếu không gặp phải những sức ép lớn từ Quốc hội, từ những cảnh báo đầy tâm huyết của Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng cách đây 5 năm.  

{keywords}

Tư Giang - Lan Anh

Sức ép lên người giữ tay hòm chìa khóa quốc gia

Sức ép lên người giữ tay hòm chìa khóa quốc gia

Là người giữ tay hòm chìa khóa của ngân khố quốc gia, Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng đang gặp phải sức ép lớn.

tin nổi bật

Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc: Thay đổi sâu rộng trong lãnh đạo chủ chốt

Đại hội 20 được coi là hoạt động quan trọng nhất trong đời sống chính trị của Trung Quốc.

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Một kỷ nguyên hợp tác mới Việt Nam - Nhật Bản

“Hãy coi năm 2023 là năm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác mới cho cả Nhật Bản và Việt Nam”, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuhide Nakayama chia sẻ với Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Lời hiếm gặp của bộ trưởng và thách thức thoát ra để vượt lên

Áp lực, khó khăn những tháng cuối năm 2022 gia tăng; rủi ro, thách thức tới tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô rất lớn... Những ngôn từ hiếm gặp của Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho thấy bộ máy phải cùng nỗ lực vươn lên đạt các mục tiêu phát triển.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Tạo cú hích giáo dục sau trung học, nâng cấp nguồn nhân lực thời đại số

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần có những chuyển biến lớn để gia tăng nhanh chóng nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ cao cả về số lượng lẫn chất lượng.

Thang dây cho mỗi căn hộ: Điều bắt buộc với chủ đầu tư chung cư

Từ những năm 1990, nếu ai đi nước ngoài có dịp ở các khách sạn cao tầng như ở Hàn Quốc hay Nhật Bản đều thấy bộ thang dây cứu nạn để trong ngăn kéo của kệ tivi…

2 năm thực thi EVFTA: Kim ngạch thương mại EU - Việt Nam có nhiều tích cực

Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu Bernd Lange vừa kết thúc chuyến công tác giám sát việc thực thi Hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA). Ông có cuộc trao đổi với Tuần Việt Nam.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Trách nhiệm, lòng tin và tử huyệt của nền kinh tế

Tại cuộc tọa đàm về trái phiếu doanh nghiệp tổ chức gần đây, có 2 phát ngôn tưởng là gây sốc của thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia.

Chấn hưng đất nước bắt đầu từ cải cách đại học

Báo cáo tháng 8 của Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá rằng, việc đổi mới hệ thống giáo dục đại học là chìa khóa để Việt Nam đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao năm 2035.

Châu Âu đối mặt với mùa đông khắc nghiệt vì khủng hoảng năng lượng

Khi xung đột giữa Nga và Ukraine nổ ra, giá năng lượng quốc tế, đặc biệt là giá dầu thô và khí đốt tự nhiên đã tăng vọt.

Bốc thăm tìm tham nhũng và câu hỏi ‘đồng chí có mấy suất đất’

Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác đang triển khai bốc thăm ngẫu nhiên để xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Room tín dụng và chuyện tu chánh án thứ 5

Trong giờ học về các loại khủng hoảng kinh tế ở trường Columbia, Mỹ, năm ngoái, vị giáo sư giảng cho chúng tôi là để phòng tránh khủng hoảng ngân hàng, thế giới có 2 cách tiếp cận chính sách là kìm kẹp (repression) và thận trọng (prudential).

Giám đốc CDC Hoa Kỳ tại Việt Nam: Chúng tôi ở đây, giúp dân ứng phó dịch bệnh

Thời gian vừa qua diễn ra đầy căng thẳng với tất cả nhưng chúng ta đã có mối quan hệ tin cậy lẫn nhau trước tình huống khẩn cấp - bác sĩ Eric Dziuban, Giám đốc CDC Hoa Kỳ tại Việt Nam chia sẻ.

Sơn Tây ‘hạ cấp’ sau khi lên thành phố: Chậm chuyển đổi là mất cơ hội

Thị xã Sơn Tây được công nhận là đô thị loại 3 vào tháng 5/2006. Hơn 1 năm sau, Chính phủ ban hành quyết định thành lập thành phố Sơn Tây (tỉnh Hà Tây). Những tưởng Sơn Tây sẽ phát triển nhanh theo hướng đô thị thuộc tỉnh…