icon navigator icon

{keywords}
{keywords}
{keywords}

Trần Thủ Độ sinh trưởng trong một gia đình làm nghề chài lưới tại làng Lưu Xá, huyện Ngự Thiên, lộ Long Hưng (nay là xã Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Mồ côi cha từ nhỏ, ông ở với người anh cả, phải lam lũ tìm kế sinh nhai nên học hành không được bao nhiêu. Tuổi trẻ Trần Thủ Độ được tôi luyện trong một xã hội đầy loạn ly.

Năm 20 tuổi, ông gia nhập hương binh, 21 tuổi được giao chỉ huy một đội thuỷ binh dưới trướng người anh họ là Trần Tự Khánh. Bằng tài năng ý chí của mình ông được nhà Lý rất trọng dụng.

Trong lịch sử Việt Nam, Trần Thủ Độ là một đại công thần, là người sáng lập và trực tiếp lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước những năm đầu thời kỳ nhà Trần. Trong suốt 40 năm (1226-1264), cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với nghiệp đế của họ Trần, với quá trình khôi phục và phát triển kinh tế xã hội Việt Nam từ đống tro tàn của triều Lý vào thế kỷ XIII.

Sau khi nhà Trần thành lập, ông được vua phong làm Quốc thượng phụ rồi Thái sư. Bằng tài năng, uy tín của mình, ông đã củng cố nước Việt vững mạnh cả về chính trị, kinh tế, quân sự... .

Trần Thủ Độ cũng là người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 1. Tháng 12 năm Đinh Tỵ (tức tháng 1-1258), lúc đó thế giặc rất mạnh, quân Đại Việt bị đánh lui, khi đó vua đã tới hỏi Thái sư Trần Thủ Độ, ông đã trả lời:

“Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin Bệ Hạ đừng lo” (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, trang 28, tập II, nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội- 1998).

Vào lúc gay go nhất của cuộc kháng chiến, câu trả lời đanh thép ấy của ông đã giữ vững được tinh thần dám đánh và quyết thắng của quân dân Đại Việt.

Câu nói đó đã để lại trong dân tộc Việt Nam một hình tượng Trần Thủ Độ anh hùng, bất khuất, tài năng, quả cảm, có công lao to lớn với Vương triều Trần và nhà nước Đại Việt.

{keywords}

Trần Thủ Độ là người không chỉ có mưu lược trong việc dựng nước và giữ nước mà ông còn là một người có đầu óc tổ chức, phát triển kinh tế đất nước. Các tư liệu lịch sử về việc đổi mới kinh tế thời Trần (khi Trần Thủ Độ còn sống) không có nhiều, nhưng qua các tài liệu hiện còn lưu giữ, ta có thể thấy rằng khi thực sự nắm quyền điều hành đất nước, Trần Thủ Độ và Vương triều Trần đã nhận thấy sự yếu kém về kinh tế của nhà nước Đại Việt dưới thời Lý Huệ Tông. Vì thế ông đã tiến hành cho phép chuyển công hữu thành tư hữu.

Cụ thể, "Đại Việt sử ký toàn thư" ghi: "Tháng Sáu bán ruộng công, mỗi diện 5 quan tiền (diện tương đương với mẫu bây giờ), cho phép nhân dân mua làm ruộng tư".

{keywords}

Sau khi đã nắm thực quyền trong tay, Thủ Độ đã tâu với vua không chỉ bán ruộng cho những người nông dân không tấc đất cắm dùi mà ông còn củng cố đê điều, đắp đê ngăn nước mặn, đào sông khai thông đường thuỷ, bộ. "Đại Việt sử ký toàn thư" viết: "Tháng 3, sai các lộ đắp đê giữ nước sông, gọi là đê Đỉnh Nhĩ (Quai Bạc), đắp suốt từ đầu nguồn đến bờ biển để giữ nước lụt khỏi tràn ngập. Đặt chức Hà đê Chánh phó sứ để trông coi. Chỗ đắp thì đo xem đắp mất bao nhiêu ruộng đất của dân, theo giá trả lại tiền. Đắp đê Đỉnh Nhĩ bắt đầu từ đấy". Qua các tài liệu lịch sử triều đại thì các công trình thuỷ lợi dẫn nước, tiêu nước sản xuất nông nghiệp ở thời nhà Trần phát triển rất cao.

Trần Thủ Độ huy động không chỉ sức dân mà còn lệnh cho binh lính phải tham gia làm thuỷ lợi. "Đại Việt sử ký toàn thư" ghi: "Tân Mão năm thứ 7 (1231), (Tống Thiên Định năm thứ 4), mùa xuân, tháng giêng, sai Nội Minh Tự là Nguyễn Bang Cốc (hoạn quan) trông coi các binh hữu đường phủ, đào vét các kênh trầm và hào từ phủ Thanh Hoá đến cõi Nam Diễn Châu". Được sự tấu trình của Trần Độ, Trần Cảnh xuống chiếu cho cả nước Đại Việt dùng tiền "tinh bạch", mỗi tiền là 60 đồng (tiền nộp cho nhà nước là tiền thượng cung thì mỗi tiền là 70 đồng).

"Năm Bính Thìn (1236), mùa xuân, tháng giêng, định lệ cấp lương bổng cho các quan văn võ trong triều và các quan ở cung điện, lăng miếu, chia tiền thuế ban cấp theo thứ bậc". Không những thế, Trần Thủ Độ còn bỏ tiền đánh thuế bằng hiện vật, thu thuế bằng tiền mặt. Một sự đổi mới chính sách thuế theo sở hữu ruộng đất cũng là một việc làm hơn hẳn các triều đại trước. Nó thể hiện tư duy phát triển kinh tế rất cao của Trần Thủ Độ: "Nhân dân có ruộng đất thì nộp tiền thóc, người không có ruộng đất thì miễn cả... (riêng tô vẫn thu bằng thóc)".

"Tháng Chín, xuống chiếu cho các ty xét án được lấy tiền bình bạc" hoặc "duyệt sổ đinh" để thu thuế và cũng là để điều động xây dựng kinh tế, thành lập ra 61 phường ở kinh thành để quản lý việc giao thương. Rõ ràng, dưới sự quản lý và chỉ đạo của Trần Thủ Độ, kinh tế Đại Việt đã phát triển mạnh mẽ, việc buôn bán giao lưu bằng đường bộ, đường sông rất thuận lợi, không những thế ông còn chú trọng mở các thương cảng ven sông, biển để đẩy mạnh việc giao lưu buôn bán hàng hoá trong nước và ngoài nước.

{keywords}

Không chỉ chú trọng phát triển kinh tế mà ông còn chủ trương phát triển Nho học. Trần Thủ Độ tâu vua cho xây Quốc Tử Giám, đẩy mạnh việc thi cử để tuyển chọn hiền tài cho đất nước: "Tháng 2 (1232), thi thái học sinh. Đỗ đệ nhất giáp là Trương Hanh, Lưu Diễm, đệ nhị giáp là Đặng Diễn, Trịnh Phẫu, đệ tam giáp là Trần Chu Phổ".


"Đinh Mùi năm thứ 16 (1247), mùa xuân, tháng 2, mở khoa thi chọn học trò. Cho Nguyễn Hiền đỗ trạng nguyên, Lê Văn Hưu đỗ bảng nhãn, Đặng Ma La đỗ thám hoa, lấy đỗ thái học sinh 48 người". Chính nhờ sự chú ý và coi trọng (hiền tài là nguyên khí quốc gia) nên thời nhà Trần đã xuất hiện rất nhiều hiền tài phục vụ cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đặc biệt là trong ba cuộc chiến tranh chống Nguyên Mông, các nhân sĩ, tướng lĩnh Đại Việt, tuổi trẻ tài cao đã góp phần làm vẻ vang cho lịch sử dân tộc như: Nguyễn Hiền, Đặng Ma La, Trương Hán Siêu, Phạm Ngũ Lão, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải v.v...

{keywords}



Trần Thủ Độ còn hoạch định: "Chép công việc của quốc triều làm Bộ Quốc triều thường lễ, 10 quyển" (Sđd).

Ông đề ra khung bậc, thể thức của luật hình. Tạo đường cho Bộ Quốc triều hình luật ra đời để tiện việc nắm tình hình đất nước, quản lý chặt chẽ hơn. Trần Thủ Độ chia nước thành 12 lộ, mỗi lộ đặt chức chánh phủ xứ. Trần Thủ Độ còn duyệt định hộ khẩu trong cả nước, đặt các chức quan đại tư xã cùng các chức xã chính, xã quan. Không chỉ là người đề ra các tư tưởng pháp trị, mà ông còn để lại cho đời sau tấm gương về tính thẳng thắn, nghiêm túc trong việc thi hành luật. Đối với ông, luật pháp không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, bất cứ ai, dù là đối tượng nào, ở vị trí nào đi chăng nữa, nếu vi phạm lụât pháp đều bị xử lý theo đúng quốc luật đã ban hành. Nặng hay nhẹ tuỳ thuộc vào hành vi vi phạm luật của người đó.

{keywords}

"Đại Việt sử ký toàn thư" chép: "Thủ Độ tuy không có học vấn nhưng tài lược hơn người, làm quan triều Lý được mọi người suy tôn. Thái Tôn lấy được thiên hạ đều là mưu sức của Trần Thủ Độ cả, cho nên nhà nước phải nhờ cậy"... (tr.478). Chính vì vậy, có người khóc với vua rằng : “Bệ hạ trẻ thơ mà Thủ Độ quyền hơn cả vua, đối với xã tắc sẽ ra sao?”. Vua lập tức đến gặp Trần Thủ Độ, mang theo cả người hặc tội theo. Tuy nhiên, thật bất ngờ, Trần Thủ Độ đem tiền lụa thưởng cho kẻ dám hặc tội ông và công nhận người này nói đúng.

Tài năng của ông còn được các sử gia chép lại như sau: "khi vua Trần Thái tông muốn cho người anh của Thủ Độ là An Quốc làm tướng, Thủ Độ nói: "An Quốc là anh thần, nếu là người hiền thì thần xin nghỉ việc, nếu cho là thần hiền hơn An Quốc thì không nên cử An Quốc"... vua bèn thôi". Phải chăng, Trần Thủ Độ đã sớm nhìn ra tính cách hai mặt của anh trai mình? Sự thật sau này An Quốc đã cùng với vợ (tương truyền là một công chúa nhà Lý) nổi loạn chống lại nhà Trần ở Quắc Hương, Vụ Bản, Nam Định. Cuộc nổi loạn đã bị chính Trần Thủ Độ dẹp tan. Phải khẳng định rằng ông là người có bản lĩnh chính trị và cá tính đặc biệt trong lịch sử Việt Nam. Ông làm việc gì cũng dứt khoát, xử lý quyết đoán theo ý chí của mình, ít để cho người khác sai khiến.

Trần Thủ Độ là người biết rõ An Sinh Vương Trần Liễu định làm phản và định chém vị này. Nhưng ông cũng là người dù có thực quyền trong tay nhưng vẫn đồng ý với vua Trần Thái Tông tin dùng Trần Quốc Tuấn.

Trong kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ nhất, Trần Quốc Tuấn là tướng chỉ huy lực lượng giữ biên ải; để rồi ở hai cuộc kháng chiến sau giữ chức tổng chỉ huy quân đội. Điều này chứng tỏ, Trần Thủ Độ không bị các định kiến chi phối, nhìn nhận sự việc rõ ràng, công minh.

{keywords}

Chuyện khác: Vợ của Trần Thủ Độ là Linh Từ quốc mẫu khi đi qua chỗ thềm cấm bị người quân hiệu ngăn không cho đi. Quốc mẫu về khóc và mách với Trần Thủ Độ, vị thái sư cho người bắt người quân hiệu đến và khen: “Ngươi ở chức thấp mà biết giữ phép như thế, ta còn trách gì nữa” và lấy vàng lụa thưởng cho về…

Chuyện nữa: Quốc mẫu xin cho một người làm câu đương. Đây là chức rất nhỏ, chỉ là người chuyên bắt bớ, áp giải trong làng. Chức nhỏ như vậy mà phải cậy nhờ Quốc mẫu xin thái sư. Sách viết: “Trần Thủ Độ gật đầu và biên lấy họ tên, quê quán của người ấy. Khi xét đến xã ấy, hỏi rằng tên ấy đâu.

Người ấy mừng chạy đến. Thủ Độ nói: Người vì có công chúa xin cho được làm câu đương, không ví với người làm câu đương khác được, phải chặt một ngón chân để phân biệt với người khác. Người ấy kêu van xin thôi, hồi lâu mới tha cho”. Sách còn viết, từ đấy không ai dám đến nhà thăm riêng của thái sư Trần Thủ Độ hòng lo lót, xin vợ ông giúp đỡ nữa.

Những chuyện về cách xử lý công việc phân minh của Trần Thủ Độ được sách sử ghi lại. Sử thần Ngô Sĩ Liên nhận xét: “Thủ Độ tuy làm tể tướng mà phàm công việc không việc gì là không để ý. Vì thế mà giúp nên nghiệp vương, ”.

Sử chép: "Giáp Tý năm thứ 7 (1264), Tống cảnh định năm thứ 5, Nguyên chí nguyên năm thứ 1, mùa xuân, tháng giêng, Thái sư Trần Thủ Độ chết (tuổi 71), truy tặng Thượng phụ Thái sư Trung Vũ Đại Vương". Khu lăng mộ của ông được xây dựng tại Thái Bình.

Anh Phương
Ảnh: Hoài Bắc
Video: Tuấn Anh, Thành Huế, Nguyễn Lâm

19/11/2021 08:19 (GMT+07:00)

tin nổi bật

Nền tảng Make in Việt Nam: Những cột mốc chủ quyền trên không gian số

Những cột mốc chủ quyền ảo sẽ giúp người Việt làm chủ dữ liệu quốc gia. Đây còn là giải pháp căn cơ để tăng tính cạnh tranh, giảm sự phụ thuộc trên không gian số.

Hà Nội phân luồng các nút giao ùn tắc, tài xế không nhớ dễ dính phạt

Từ hôm nay (18/6), Sở Giao thông Vận tải Hà Nội bắt đầu thí điểm phần luồng lại một số nút giao thông hay xảy ra ùn tắc.

Úng ngập ở Hà Nội, TP.HCM: Rà lại thiết kế thoát nước nội đô, xây hồ đa mục tiêu

GS.TS Đào Xuân Học, nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT nhấn mạnh như vậy khi trả lời phỏng vấn VietNamNet về bất cập trong chống úng ngập ở đô thị lớn, giải pháp để phố không thành sông.

Nguy cơ tư nhân hóa báo chí nhìn từ hoạt động liên kết

Để không xảy ra vi phạm trong hoạt động liên kết, cơ quan báo chí phải kiểm soát tuyệt đối và định hướng nội dung trước chứ không phải để tư nhân lợi dụng danh nghĩa “rửa nguồn” như hiện nay.

Quyết tâm lớn của Chính phủ để sớm có 5.000km đường cao tốc

Phát triển hệ thống đường cao tốc được Chính phủ dành sự quan tâm đặc biệt. Mục tiêu đến năm 2030 cả nước có khoảng 5.000km đường cao tốc đã và đang được quyết tâm thực hiện.

Chân dung các tân giám đốc công an tỉnh vừa được bổ nhiệm

Cuối tháng 4, đầu tháng 5/2022, lần lượt công an các tỉnh Ninh Thuận, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Quảng Bình có tân giám đốc.

Ngày hội “ngại gì thử thách” của sữa Cô gái Hà Lan với nhiều trải nghiệm thú vị

Chào mừng Ngày Quốc tế Thiếu nhi và hưởng ứng Ngày Sữa Thế Giới (1/6), nhãn hàng Cô Gái Hà Lan đã tổ chức ngày hội “Ngại gì thử thách” vào ngày 28 - 29/5 tại trung tâm thương mại Aeon Mall Long Biên.

Sĩ tử Hà Nội bắt đầu cuộc đua giành suất vào các trường chuyên

Từ ngày 29/5, các sĩ tử sẽ bắt đầu tranh suất vào 4 trường THPT chuyên “hot” tại Hà Nội. Ngoài ra, 4 trường chuyên, trường có lớp chuyên thuộc Sở GD-ĐT sẽ tổ chức thi tuyển vào ngày 20/6.

Các mốc thời gian quan trọng trong kỳ thi vào lớp 10 công lập tại Hà Nội

Ngày 31/5, Hà Nội sẽ công bố số lượng học sinh dự tuyển vào từng trường THPT công lập. Thông qua đó, phụ huynh và học sinh có thể nắm được tỉ lệ "chọi" dự kiến của các trường.

Bóng đá Việt Nam thống trị SEA Games: Cú hích để bơi ra biển lớn

Đội tuyển nữ gọi, các chàng trai U23 lập tức trả lời, bóng đá Việt Nam khép lại kỳ SEA Games với vị thế độc tôn. Đó là lời khẳng định và cũng là cú hích cho những sân chơi mang tầm cỡ châu lục và thế giới trong tương lai.

Bông ngọc lan Bác Hồ gửi tặng nữ văn công mang về cho 'người thương'

Bác Hồ cùng xem phim “Chung một dòng sông”, trò chuyện với hai cô văn công trong Phủ Chủ tịch. Lúc ra về, Bác gửi tặng mỗi người một món quà là bông hoa ngọc lan và mấy cái kẹo.

Những biểu hiện 'tư nhân hóa báo chí' đang diễn ra

Số lượng tin bài “xuất bản” trên trang báo, tạp chí điện tử đột biến lớn; “phân lô, bán nền”, giao khoán các chuyên trang, chuyên mục cho đối tác liên kết… là những biểu hiện “tư nhân hoá báo chí”.

Quan hệ Việt - Mỹ tiếp đà phát triển tích cực

Thủ tướng Phạm Minh Chính sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam thăm, làm việc tại Mỹ và Liên Hợp Quốc từ ngày 11-17/5 nhân dự Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN - Mỹ, theo lời mời của Tổng thống Mỹ Joe Biden.

Những dấu ấn trong quan hệ ASEAN – Mỹ

Nhận lời mời của Tổng thống Mỹ Joe Biden, Thủ tướng Phạm Minh Chính sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam dự Hội nghị Cấp cao đặc biệt ASEAN - Mỹ.

Để báo ra báo, tạp chí ra tạp chí, trang tin ra trang tin

Theo Bộ trưởng TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng, quản lý báo chí phải làm cho báo là báo, tạp chí là tạp chí, trang tin là trang tin. Đúng tôn chỉ mục đích, đúng quy định của pháp luật. Báo chí cách mạng thì không tư nhân hoá.

Những ‘cô Tấm’ mũ nồi xanh với hành trang áo dài, áo tứ thân sang châu Phi

Giỏi chuyên môn, nghiệp vụ, sẵn sàng cống hiến hết mình, những nữ bác sĩ quân y mũ nồi xanh còn là “đại sứ văn hóa”, mang tình cảm, tinh thần Việt Nam đến với bạn bè quốc tế và người dân ở châu Phi.

Hình ảnh xe đạp thồ ‘huyền thoại' trong cuộc chiến không tiếng súng

Những chiếc xe đạp thồ “huyền thoại”, biểu trưng của sức mạnh đại đoàn kết trong các cuộc chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đã được cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 5 (Quân khu 7) tái hiện trong cuộc chiến với đại dịch Covid-19.

Nữ anh hùng lái máy xúc duy nhất ở Việt Nam, ‘cánh mày râu’ phải nể

Có những người trở thành anh hùng khi cầm súng ra mặt trận, nhưng cũng có người là anh hùng khi trên tay chỉ có cuốc, xẻng và sức lao động của mình.

Cuộc gặp giữa Chủ tịch Fidel với ‘anh hùng toàn những gái xuân xanh’

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã 2 lần vào thăm, ngồi ăn bữa cơm đạm bạc với các nữ pháo thủ ngay tại trận địa. Chủ tịch Cuba Fidel Castro cũng về thăm đơn vị...

Những dấu mốc trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử

Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử - chiến dịch quyết chiến, chiến lược trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 - là mốc son chói lọi đánh dấu cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi.