icon navigator icon

{keywords}
{keywords}

Những gì đang xảy ra có cả đau thương trầm lắng, tức giận bất bình, đến bạo động quá khích. Một nước Mỹ chia rẽ và nhiều ý kiến trái chiều, lại đang đối diện với một cuộc khủng hoảng kép, với những hệ lụy phức tạp, cả về chính trị, kinh tế, xã hội phức tạp. Để hiểu điều này đòi hỏi phải lần giở không chỉ diễn biến 2 tuần qua, mà còn cả những bi thương của quá khứ. Đó là vết thương chưa lành của nước Mỹ, có căn nguyên sâu xa từ sự bất công và phân biệt chủng tộc, đan xen với hành vi vô cảm của cảnh sát.

{keywords}

8 phút 42 giây và một thảm họa: Sự việc bắt đầu từ cái chết tức tưởi của George Floyd - một người Mỹ gốc Phi. George Floyd bị cảnh sát Minneapolis bắt do bị nghi tiêu tờ 20 đô la giả. Trong lúc bắt giữ, một cảnh sát da trắng, Derek Chauvin, đã ghì chặt cổ Floyd cho đến tắc thở, mặc dù khi đó Floyd đã bị còng tay và nằm sấp. Mọi việc chỉ diễn ra trong 8 phút 42 giây. 

Khám nghiệm sau đó cho thấy, Floyd đã mất phản ứng và bất động từ thời điểm 5 phút 49 giây, tức 2 phút 53 giây trước đó. Video quay lại của người qua đường còn cho thấy một cái chết tức tưởi và thương tâm hơn thế. Đó là cảnh Floyd, bị còng tay và ghì cổ, trước khi chết còn cố gọi người mẹ đã mất của mình và nhiều lần kêu “tôi không thể thở được”, trước sự chứng kiến của các cảnh sát còn lại. Cảnh này ngay lập tức đã gây nên một làn sóng giận giữ không chỉ ở Minneapolis mà còn với cả nước Mỹ, nhắc người ta nhớ đến nhiều cái chết oan uổng dưới tay cảnh sát trước đây. 

Nỗi đau lặp lại: Thực sự đó là một nỗi đau lặp lại. “Tôi không thể thở được”, tiếng kêu vào phút cuối của Floyd, lại là một sự trùng hợp kỳ lạ và trớ trêu của lịch sử. Một thảm cảnh tương tự đã xảy ra trước đó 6 năm, vào ngày 17/7/2014. Đó là trường hợp Eric Gardner, một người Mỹ da màu, bị cảnh sát New York bắt do nghi bán thuốc lá lẻ không có tem thuế. Garner cũng đã bị một cảnh sát da trắng ghì cổ đến tử vong, trước sự chứng kiến của những cảnh sát khác và trước khi tắc thở, đã liên tục kêu cụm từ này tới 11 lần. 

{keywords}

Ngay sau đó, “Tôi không thể thở” đã trở thành khẩu hiệu chính trị của phong trào rộng khắp nước Mỹ chống lại sự bạo hành của cảnh sát, gắn với các phong trào dân quyền và chống lại nạn phân biệt chủng tộc, nhất là phong trào “Sinh mạng người da đen cũng là quan trọng”. 

Nước Mỹ nổi giận: Một lần nữa cả nước Mỹ chìm trong bất bình và biểu tình sục sôi, đã có cả bạo lực và cũng đã có thêm thương vong từ các vụ lộn xộn này. Bắt đầu bằng việc hàng ngàn người biểu tình ôn hoà ở Minneapolis ngay ngày hôm sau, 26/5. Chauvin và 3 cảnh sát khác có liên quan bị buộc thôi việc, nhưng điều đó là quá nhẹ và chưa phải là công lý mà người dân đòi hỏi. Gia đình Floyd yêu cầu cả 4 viên cảnh sát phải chịu trách nhiệm hình sự. 

Làn sóng biểu tình phản đối và bất bình đã nhanh chóng từ Minneapolis lan ra hầu khắp nước Mỹ. Nhiều nơi, biểu tình từ hòa bình, đã nảy sinh bạo lực, cướp cửa hàng, đốt xe, chặn đường cao tốc. 

Ngay tại thủ đô Washington DC, người biểu tình đã vây chặt khu vực quanh Nhà Trắng, có cả những hành vi kích động, đốt phá. Có lúc, mật vụ Mỹ buộc phải đưa Tổng thống Trump xuống hầm trú ẩn trong Nhà Trắng. Hơn 40 thành phố đã phải áp đặt tình trạng giới nghiêm, cảnh sát và vệ binh quốc gia được huy động tối đa để duy trì trật tự, an ninh và chống bạo động. 

{keywords}

Cảnh sát luôn đứng trước trách nhiệm kép về bảo đảm công lý và dân quyền. Tiếc là, không phải lúc nào vế hai cũng được thực thi, nhất là với người da màu. 

Không chỉ trường hợp Floyd hay Gardner nêu trên, người ta còn có thể kể đến hàng loạt các vụ việc khác, đối với những người da màu, trong lịch sử, cũng như thời gian gần đây.  Chỉ xin đơn cử một số vụ người da màu bị chết bởi cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức khi thực thi nhiệm vụ, vẫn thường được nhắc lại như: Mike Green (Detroit, 1992), Amadou Diallo (New York, 1999), Mike Brown (Ferguson, 2014), Freddy Gray (Baltimore, 2015), Philando Castile (Minnesota, 2016), hay Ahmand Arberg (Georgia, 2020). 

Bạo hành của cảnh sát với người da màu là một câu chuyện dài và vẫn là một vết thương chưa lành của nước Mỹ. Cứ mỗi đợt bùng nổ như lần này, dư luận lại càng đòi hỏi nước Mỹ phải cải cách căn bản hệ thống cảnh sát và hình sự. Nhưng dường như, câu trả lời thỏa đáng vẫn là chưa có. 

Nước Mỹ có một lịch sử lâu dài về đấu tranh vì dân quyền, xoá nô lệ, phân biệt chủng tộc. Đó không phải là một quá trình dễ dàng. Tình trạng khủng hoảng, biểu tình lần này được dư luận Mỹ liên hệ với những phong trào đòi dân quyền của người da đen vào những năm 50 và 60 của thế kỷ trước, trong đó có biểu tượng Martin Luther King. Theo đó, các đạo luật liên bang về dân quyền (1964) và quyền bỏ phiếu (1965) đã được thông qua. 

Nổi tiếng là cuộc tuần hành hòa bình của hàng ngàn người gốc Phi qua cầu Selma (Alabama), cách đây đúng 55 năm, trong đó có ngày “Chủ nhật đẫm máu”, 7/3/1965, khi người biểu tình bị quân đội đàn áp. Nhưng chính cuộc tuần hành này đã góp phần đưa đến đạo luật về quyền bỏ phiếu (8/1965). Một trong hai người dẫn đầu đoàn biểu tình vượt qua cầu Selma khi đó, đến nay vẫn còn, hiện là hạ nghị sĩ liên bang và một biểu tượng của đấu tranh dân quyền, là John Lewis, khi đó 25 tuổi. 

Người ta cũng liên hệ đến 1968, khi mà Martin Luther King, nhà lãnh đạo đấu tranh cho dân quyền và quyền của người da màu, bị ám sát. Hay gần đây nhất là vụ tấn công vào đoàn biểu tình chống cực đoan da trắng ở Charlottesville năm 2017, làm một người chết và hàng chục người bị thương. 

{keywords}

Những biểu hiện nổi bật về bất bình đẳng đối với người da màu là về học vấn, địa vị xã hội và nhất là thu nhập. Theo khảo sát của Pew (2020), thu nhập bình quân theo hộ gia đình năm 2018 của người da đen chỉ bằng 61% của người da trắng; 20% hộ giàu nhất nắm tới một nửa thu nhập của toàn nước Mỹ. 

Ngay trong đại dịch Covid-19 hiện nay, do điều kiện sống, bảo hiểm và thu nhập, tỉ lệ tử vong với người da đen cũng cao gấp 3 lần người da trắng. 

Như thế để nói rằng, dù đã có hiến pháp hay các luật về dân quyền và bình đẳng, khoảng cách xã hội giữa các màu da và những biểu hiện của nạn phân biệt chủng tộc đến nay vẫn còn tồn tại dai dẳng và sâu trong lòng nước Mỹ. Vì vậy, mỗi lần có khủng hoảng, là người ta lại một lần nữa nhấn mạnh đến các cải cách mang tính toàn diện, cả về chính trị và các điều kiện kinh tế, xã hội. 

{keywords}

Từ hành vi bạo hành, có yếu tố chủng tộc, của cảnh sát đã dẫn đến làn sóng bất bình rộng khắp nước Mỹ và cả bên ngoài nước Mỹ. Vụ George Floyd là giọt nước tràn ly cho những bức xúc của dân chúng, trước nhiều vấn đề xã hội phức tạp. Ở đây có vấn đề chủng tộc, có vấn đề bạo hành của cảnh sát, có cả vấn đề bất bình đẳng trong xã hội. Có cả những bức xúc và hệ lụy nhiều mặt nảy sinh từ đại dịch Covid-19 và phong tỏa, đình trệ các hoạt động xã hội, sản xuất, kinh tế kéo dài. Chính vì vậy, nước Mỹ đang bị rơi vào một cuộc khủng hoảng kép, đại dịch và bất bình xã hội. Có người đã ví cuộc khủng hoảng lần này là sự tổng hợp và tương tự như các năm 1918 (dịch bệnh), những năm 1930 (suy thoái), 1965-68 (dân quyền, phân biệt chủng tộc). 

Cuộc khủng hoảng lần này bộc lộ nhiều vấn đề âm ỉ trong lòng nước Mỹ. Điều này lại càng sâu sắc hơn vào thời điểm mà xã hội và chính trị nước Mỹ đã và đang ngày càng bị phân cực. 

Trước hết, là về các cuộc biểu tình. Ở đây có hai mặt của vấn đề: Biểu tình hoà bình đòi công lý và các hành vi kích động, bạo lực, phá phách. Sự bất bình của người dân trước sự bạo hành của cảnh sát dẫn đến các cuộc biểu tình là điều tất nhiên ở nước Mỹ. Tuy có rất nhiều tổ chức, lực lượng khác nhau, nhưng biểu tình ôn hoà vẫn là điều mà đa số người Mỹ mong muốn. Ngay cả gia đình Floyd cũng đã phải lên tiếng kêu gọi điều này. Nước Mỹ cũng từng có rất nhiều các cuộc biểu tình lớn và ôn hoà, như: Tuần hành vì phụ nữ 2017 (khoảng 5 triệu người) hay tuần hành vì cuộc sống, chống bạo lực súng đạn năm 2018 (gần 2 triệu người). 

Về hành động kích động bạo lực, hiện vẫn còn các đánh giá khác nhau, do cực đoan, kỳ thị sắc tộc hoặc có cả do những hành động bột phát và quá khích, khi mà nhiều bức xúc bị dồn nén. Tổng thống Trump đổ lỗi cho các nhóm cực đoan có tên Antifa (chống phát xít) mang tính khủng bố. 

Tiếp đó, là vấn đề quản trị và xử lý. Các cuộc biểu tình lan rộng, lại phát sinh cả các hành vi bạo lực, cướp bóc, đốt phá… vào đúng thời điểm nước Mỹ đang tính mở cửa trở lại sau một thời gian dài bị phong tỏa vì dịch bệnh. 

Tổng thống Trump một mặt chia sẻ đau buồn với gia đình Floyd, coi cái chết này là không đáng có, khẳng định sẽ cho điều tra thấu đáo về việc này. Mặt khác, ông thể hiện quan điểm mạnh và nhất quán về ưu tiên duy trì trật tự và luật pháp; nước Mỹ tiến hành giới nghiêm ở nhiều thành phố và cảnh sát được huy động tối đa để duy trì trật tự và chống các hành vi bạo lực;  khẳng định coi Antifa là tổ chức khủng bố; thậm chí đe dọa huy động lực lượng quân đội (điều mà đa số lên tiếng phản đối, kể cả Bộ trưởng Quốc phòng Esper). 

{keywords}

Trump cũng lên tiếng chỉ trích phe Dân chủ, nhất là các thống đốc, thị trưởng của Dân chủ đã không áp dụng các biện pháp cần thiết và đủ mạnh để duy trì trật tự, bảo đảm điều kiện để mở lại nước Mỹ sau đại dịch. Phe Dân chủ, bao gồm cả cựu Phó Tổng thống Biden, nhấn mạnh đây phải là thời điểm hàn gắn vết thương, chỉ trích cách tiếp cận và các phát biểu của ông Trump chỉ khoét sâu thêm bất bình và mâu thuẫn trong lòng nước Mỹ. Cựu Tổng thống Obama thì nhấn mạnh nước Mỹ phải biến cuộc khủng hoảng lần này thành động lực để cải cách và đem lại công lý và bình đẳng. 

Nhiều câu hỏi đặt ra từ cuộc khủng hoảng lần này vẫn còn để ngỏ và chưa có lời giải.

{keywords}

Những quan điểm khác biệt như trên càng bộ lộ sự phân hoá sâu sắc hơn của nội bộ và chính trị nước Mỹ. 

Trong xử lý khủng hoảng, dư luận cho rằng, Cộng hòa và Dân chủ đều tìm cách giành lợi thế chính trị cho mình, kể cả chỉ trích phía bên kia, nhất là khi mùa bầu cử đang tới gần. 

Ông Trump gặp nhiều khó khăn do đại dịch Covid-19. Những ngày gần đây, trong các cuộc thăm dò dư luận về bầu cử Tổng thống tháng 11 tới, tỉ lệ ủng hộ Trump liên tục giảm, chỉ còn hơn 40%, có lúc bị ứng viên Biden dẫn tới gần 10 điểm. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý bài học bầu cử năm 2016, khi mà Trump không có đa số phiếu phổ thông, nhưng lại thắng ở các phiếu đại cử tri và vẫn duy trì được lực lượng cử tri nòng cốt, nhất là tại các bang dễ thay đổi. 

Cách xử lý của ông Trump đối với vụ Floyd bị coi là gây chia rẽ và  đổ thêm dầu vào lửa, có thể làm mất thêm số phiếu từ cử tri da đen. Nhưng việc ông nhất quán về duy trì trật tự và luật pháp, vẫn có thể làm hài lòng bộ phận cử tri nòng cốt của mình. Ông cũng đang rất chủ động và trông đợi việc mở cửa nước Mỹ có thể sớm đem lại những dấu hiệu khả quan về phục hồi kinh tế. Mặt khác, không chỉ đổ lỗi các khó khăn hiện nay trong nội bộ cho phía Dân chủ, Tổng thống còn thúc đẩy những bước đi mạnh ở bên ngoài, nhất là với Trung Quốc, điều này cũng sẽ giúp ông tranh thủ được thêm cử tri, khi họ cũng có nhiều bức xúc về Trung Quốc. 

Trong khi đó, ông Biden chưa có gì nổi bật và cũng gặp không ít khó khăn, đặc biệt là phải ở thế thụ động và phải cách ly xã hội trong khi cả nước Mỹ gặp vô vàn thách thức từ đại dịch và cuộc khủng hoảng này. 

Như vậy cuộc chạy đua vào Nhà Trắng cuối năm nay sẽ tiếp tục còn có nhiều phức tạp và khó dự báo. Điều ông Trump trông đợi nhất là sớm có thể mở cửa và khôi phục lại kinh tế, khi đó sẽ nhân lên được lợi thế.  

Phạm Quang Vinh

Trump-Biden tranh cử: Người ngoài phố, người trong Zoom

Trump-Biden tranh cử: Người ngoài phố, người trong Zoom

 Ông Trump vẫn tiếp tục chiến dịch vận động tranh cử như thể không có đại dịch. Trong khi đó, ông Biden ở trong nhà suốt ba tháng từ khi bắt đầu đại dịch...

tin nổi bật

Bỏ việc nhà nước ra làm ngoài: Người tài ra đi, người ở lại nghĩ gì?

Đã đến lúc chúng ta cần mổ xẻ nghiêm túc hiện tượng hàng loạt giáo viên, nhân viên y tế bỏ việc; các quan chức cấp cục, vụ, sở, phòng thậm chí cũng xin rời ghế công chức.

Dự án lỗi hẹn, đội vốn, phơi sương: Lãng phí từ đâu?

Không phải ngẫu nhiên, suốt nhiều tháng nay, Thủ tướng Phạm Minh Chính dành những ngày nghỉ cuối tuần đi nhiều tỉnh, thành, xuống hàng loạt các công trình chậm tiến độ đang phơi sương, phơi nắng.

Quyền sở hữu đi đâu khi chung cư hết hạn?

Trong dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được đưa ra lấy ý kiến lần 2, Bộ Xây dựng tiếp tục nêu phương án quy định về thời hạn sở hữu căn hộ chung cư được dư luận rất quan tâm.

Đạo đức cán bộ và… tiền lẻ

Dưới góc độ pháp lý, hành vi của ông Đ.C.P. có dấu hiệu vi phạm quy định về đạo đức, văn hóa giao tiếp của cán bộ, công chức. Việc gọi tiền lẻ là “rác’ và ném tung tóe là dấu hiệu hành vi bị cấm, theo luật Ngân hàng Nhà nước.

Không thể đồng nhất quyền tài sản và thời hạn sử dụng nhà chung cư

Dự thảo lần 2 của luật Nhà ở có một quy định gây tranh cãi: “Thời hạn sở hữu nhà chung cư được xác định căn cứ vào thời hạn sử dụng công trình”. Trước đó, trong dự thảo lần 1, Bộ Xây dựng từng đề xuất quy định “sở hữu nhà có thời hạn 50 - 70 năm”.

Kiểm soát quyền lực trong cấu trúc quyền lực thống nhất

Được nêu ra từ Đại hội Đảng lần thứ 11, đến nay, kiểm soát quyền lực được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Giám sát của dân

Xét ở góc độ nào đó, camera hay smartphone đều là thứ rất tốt trong một xã hội văn minh. Mọi hành vi khuất tất khó có thể che giấu.

Nhật Bản chuẩn bị phổ biến SGK kỹ thuật số hoàn toàn miễn phí

Tương tự sách giáo khoa (SGK) truyền thống, SGK điện tử ở Nhật Bản sẽ được mua bằng ngân sách nhà nước và cấp phát miễn phí cho học sinh.

Tên các nước: Không nên áp dụng quy tắc duy nhất khi dịch tên phổ biến

Qua tên gọi của một số nước lớn và thường dùng trong tiếng Việt cho thấy cần căn cứ thực tiễn của các tên đó mà quy định tiếp theo hoặc sử dụng hơn 1 (ví dụ 2) tên gọi chính thức…

Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc: Thay đổi sâu rộng trong lãnh đạo chủ chốt

Đại hội 20 được coi là hoạt động quan trọng nhất trong đời sống chính trị của Trung Quốc.

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Một kỷ nguyên hợp tác mới Việt Nam - Nhật Bản

“Hãy coi năm 2023 là năm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác mới cho cả Nhật Bản và Việt Nam”, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuhide Nakayama chia sẻ với Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Lời hiếm gặp của bộ trưởng và thách thức thoát ra để vượt lên

Áp lực, khó khăn những tháng cuối năm 2022 gia tăng; rủi ro, thách thức tới tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô rất lớn... Những ngôn từ hiếm gặp của Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho thấy bộ máy phải cùng nỗ lực vươn lên đạt các mục tiêu phát triển.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Tạo cú hích giáo dục sau trung học, nâng cấp nguồn nhân lực thời đại số

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần có những chuyển biến lớn để gia tăng nhanh chóng nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ cao cả về số lượng lẫn chất lượng.

Thang dây cho mỗi căn hộ: Điều bắt buộc với chủ đầu tư chung cư

Từ những năm 1990, nếu ai đi nước ngoài có dịp ở các khách sạn cao tầng như ở Hàn Quốc hay Nhật Bản đều thấy bộ thang dây cứu nạn để trong ngăn kéo của kệ tivi…