


Với chị Nguyễn Linh Chi, sống tại Hà Đông, metro Hà Nội trên tuyến Cát Linh – Hà Đông giúp việc đi làm thuận tiện hơn xe máy. Tuy nhiên, khoảng cách từ nhà đến ga vẫn là trở ngại.
“Nhà tôi cách nhà ga gần nhất còn một khoảng cách xa, quãng đường di chuyển ra xe buýt, rồi từ đó đến nhà ga vẫn hơi lâu”, chị chia sẻ.
Trải nghiệm này đặt ra yêu cầu phát triển đường sắt đô thị theo hướng mở rộng mạng lưới, tăng khả năng kết nối và giúp người dân tiếp cận nhà ga thuận tiện hơn.
Hà Nội đang triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14, tổng chiều dài khoảng 253 km. HĐND thành phố đã thông qua nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án, với thời gian áp dụng 5 năm kể từ ngày nghị quyết có hiệu lực.
Mục tiêu không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn hình thành mạng lưới giao thông công cộng đóng vai trò dẫn dắt phát triển đô thị.

Dưới góc độ quy hoạch, khi các tuyến metro kết nối thành mạng lưới và gắn với những khu đô thị mới, Hà Nội có thể giảm áp lực dân cư, việc làm và hoạt động kinh tế tại khu vực nội đô lịch sử. Các nhà ga khi đó không chỉ phục vụ hành khách mà còn trở thành hạt nhân tổ chức không gian đô thị, thúc đẩy hình thành những cực tăng trưởng mới.
GS.TS Từ Sỹ Sùa, giảng viên cao cấp Trường Đại học Giao thông Vận tải, nhận định vấn đề không đơn thuần là xây dựng thêm bao nhiêu kilômét đường sắt, mà quan trọng hơn là kết nối các tuyến thành mạng lưới thống nhất, đưa hành khách đến gần nơi làm việc, trường học, khu dân cư và trung tâm dịch vụ.
Đây cũng là định hướng Hà Nội đang cụ thể hóa thông qua các mục tiêu đầu tư hạ tầng giao thông đô thị.

Năm tuyến metro có hướng kết nối các đầu mối giao thông, khu vực trung tâm và những khu vực phát triển đô thị của Hà Nội.
Theo danh mục trong tài liệu, tuyến số 1 kết nối Thượng Phúc, Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Yên Viên và sân bay Nội Bài. Tuyến số 2 đi từ sân bay Nội Bài qua Nam Thăng Long, Trần Hưng Đạo, Thượng Đình đến sân vận động Hùng Vương.
Tuyến số 8 có hướng Hòa Lạc – Sơn Đồng – Mai Dịch – Vành đai 3 – Lĩnh Nam – Thuận An. Tuyến số 10 đi theo hướng Võ Chí Công – Vành đai 2,5 – Vĩnh Tuy – Đông Anh; tuyến số 14 theo hướng Cầu Thăng Long – Hồng Hà – Gia Lâm. Tên dự án và hướng tuyến sẽ được xác định chính xác trong hồ sơ phương án tuyến, vị trí công trình theo tuyến tỷ lệ 1/500 được UBND TP phê duyệt.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho hay, đường sắt đô thị giữ vai trò hạ tầng khung chiến lược, dẫn dắt phát triển không gian đô thị và tái cấu trúc hệ thống giao thông Thủ đô. Việc triển khai đồng thời 5 tuyến là bước chuyển từ đầu tư từng tuyến riêng lẻ sang từng bước hình thành mạng lưới.
Tại kỳ họp HĐND TP sáng 4/11, ông Chủ tịch UBND TP Hà Nội nhấn mạnh các dự án có quy mô rất lớn, yêu cầu tiến độ cao, đòi hỏi phương thức tổ chức thực hiện mới. Thành phố cần cơ chế phù hợp để giải quyết các vấn đề về quản lý hợp đồng, bố trí vốn, đáp ứng thanh toán và tổ chức triển khai.
Cơ chế được HĐND TP thông qua cho phép lựa chọn nhà thầu chiến lược theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay. Nhà thầu là doanh nghiệp trong nước, tham gia độc lập hoặc liên danh, phải có năng lực tài chính hoặc chứng minh khả năng thu xếp, huy động vốn hợp pháp.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, triển khai đồng bộ 5 tuyến theo phương thức này tạo điều kiện thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ, thiết bị, tổ chức mua sắm và thi công. Lợi thế quy mô được kỳ vọng giúp tối ưu nguồn lực, giảm chi phí trung gian và rút ngắn thời gian thực hiện.

Tổng nhu cầu vốn cho các dự án đường sắt đô thị trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2026–2030 là trên 1 triệu tỷ đồng. Riêng 5 tuyến đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng trong giai đoạn này.
“Đây là quy mô đầu tư rất lớn”, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh. Ngay từ khi xây dựng phương án, thành phố đặt yêu cầu kiểm soát chặt chi phí và chủ động chuẩn bị nguồn lực đáp ứng tiến độ.
Đối với hợp đồng chìa khóa trao tay, giá trị hợp đồng bình quân cho các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km. Mức này chưa bao gồm chi phí công năng lưỡng dụng, thuế giá trị gia tăng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, di dời hạ tầng và các chi phí tư vấn, quản lý dự án thuộc trách nhiệm chủ đầu tư.
Nghị quyết quy định nếu giá trị được Kiểm toán Nhà nước xác định thấp hơn giá hợp đồng đã ký, giá hợp đồng phải điều chỉnh giảm. Nếu kết quả kiểm toán bằng hoặc cao hơn, giá hợp đồng đã ký được giữ nguyên.
Tiền tạm ứng phải chuyển vào tài khoản nhà thầu mở mới tại ngân hàng thương mại có trụ sở ở Hà Nội, chỉ sử dụng cho công việc tương ứng theo hợp đồng. Khi phát hiện sử dụng sai mục đích, chủ đầu tư có quyền đình chỉ giải ngân, yêu cầu hoàn trả hoặc thu hồi tạm ứng thông qua bảo lãnh, đồng thời báo cáo xem xét chấm dứt hợp đồng.

Về nguồn lực, UBND TP xây dựng phương án huy động từ ngân sách thành phố, ngân sách trung ương hỗ trợ, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ quỹ đất tại các khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).
Chủ tịch UBND TP yêu cầu thường xuyên cập nhật nhu cầu vốn, khả năng giải ngân của từng dự án để chủ động điều hành, bố trí nguồn lực. Thành phố tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện phương án hỗ trợ, bố trí vốn và chuẩn bị điều kiện khai thác nguồn thu từ TOD.

Cùng với tiến độ và vốn, cơ chế đặc thù đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với chất lượng, an toàn công trình.
Nhà thầu chiến lược phải chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý chất lượng, an toàn thi công, bảo đảm an ninh, vệ sinh môi trường và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.
Chủ đầu tư được thuê tổ chức, cá nhân có năng lực kiểm tra định kỳ, đột xuất trong toàn bộ quá trình khảo sát, thiết kế, thi công, lắp đặt thiết bị và chạy thử. Nếu nhà thầu không khắc phục hoặc không chứng minh được việc đáp ứng yêu cầu hợp đồng, chủ đầu tư có quyền từ chối nghiệm thu.
Yêu cầu chuyển giao công nghệ cũng được đặt ra để Hà Nội chủ động vận hành, bảo trì, sửa chữa và thay thế thiết bị. Hợp đồng với nhà thầu phụ, nhà cung cấp công nghệ phải quy định rõ việc bàn giao dữ liệu, tài liệu kỹ thuật và các thành phần cần thiết, tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.
Khi đi vào khai thác, hiệu quả của mạng lưới còn phụ thuộc vào khả năng kết nối với xe buýt, bãi gửi xe, xe đạp công cộng và không gian đi bộ. Theo ông Nguyễn Tuyển, Phó trưởng Phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội, yêu cầu thành phố đặt ra là hạn chế thấp nhất sự đứt quãng trong hành trình, bảo đảm người dân tiếp cận xe buýt, đường sắt đô thị trong bán kính khoảng 500m.
Quanh các nhà ga, mô hình TOD được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực đầu tư và hình thành những khu đô thị gắn với giao thông công cộng. Theo Chủ tịch UBND TP Vũ Đại Thắng, các khu vực này còn góp phần tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Từ yêu cầu ấy, đầu tư 5 tuyến metro cần đi cùng chuẩn bị hạ tầng kết nối và tổ chức không gian quanh ga. Với những hành khách như chị Linh, sự thuận tiện phải được nối dài từ chuyến tàu đến quãng đường về nhà, để metro trở thành lựa chọn thường xuyên trong cuộc sống hằng ngày.
Thành Huế