Ngày 2/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI, Quốc hội quyết định đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, đánh dấu bước phát triển mới của thành phố trong tiến trình cùng cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Trong 50 năm kể từ ngày mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TPHCM đã đầu tư hàng loạt công trình hạ tầng quy mô lớn, tạo động lực mở rộng không gian đô thị, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Mở lối phát triển bằng những đại lộ

Đại lộ Nguyễn Văn Linh (thuộc vành đai 2) là một trong những dấu mốc mở đầu cho quá trình thay đổi cấu trúc đô thị TPHCM.

Đại lộ được khởi công năm 1996 và hoàn thành toàn bộ vào năm 2007. Tuyến đường dài gần 18 km chạy xuyên khu Nam đã tạo ra bước ngoặt đối với chiến lược phát triển không gian đô thị. 

Trước đó, khu vực phía Nam thành phố phần lớn là vùng đất thấp, dân cư thưa thớt, hạ tầng hạn chế. Việc hình thành đại lộ đã mở ra khả năng kết nối giữa trung tâm với Nhà Bè, Bình Chánh và khu vực cửa ngõ ra biển.

Không chỉ là tuyến giao thông, Nguyễn Văn Linh còn trở thành “trục xương sống” kéo theo sự phát triển của hàng loạt khu dân cư, khu thương mại và dịch vụ.

Trong đó, nổi bật là Khu đô thị Phú Mỹ Hưng - khu đô thị kiểu mẫu đầu tiên của cả nước. 

Trong hình, Hồ Bán Nguyệt được xây dựng mô phỏng theo vịnh Singapore, nơi đây có vai trò như một “trái tim cộng đồng” liên kết và hài hòa với toàn bộ đô thị Nam Sài Gòn.  

Vượt sông để mở rộng không gian đô thị

Ở phía Đông, cầu Phú Mỹ hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 2009 trở thành một mắt xích quan trọng. Cây cầu dây văng lớn nhất TPHCM này giúp giảm lưu lượng xe đi qua khu vực trung tâm, đồng thời kết nối trực tiếp khu Đông với cảng biển và các khu công nghiệp.

Hai năm sau, hầm Thủ Thiêm nối trung tâm TPHCM với bán đảo Thủ Thiêm chính thức thông xe sau hơn 3.000 ngày thi công.

Đây là công trình hầm vượt sông đầu tiên của Đông Nam Á tại thời điểm đưa vào khai thác, tạo nên bước thay đổi lớn trong kết nối giao thông giữa trung tâm và bán đảo Thủ Thiêm.

Từ đây, mở đường cho quá trình phát triển khu đô thị mới Thủ Thiêm nơi được quy hoạch trở thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ hiện đại của thành phố.

Đến năm 2022, cầu Ba Son nối trung tâm với Thủ Thiêm trở thành biểu tượng mới của thành phố, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông.

Cầu đi bộ qua sông Sài Gòn tiếp tục nối trung tâm TPHCM với Thủ Thiêm được khởi công 2025 hứa hẹn tạo thêm biểu tượng mới cho TPHCM trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Ảnh: Tuấn Hùng

Hình thành mạng lưới giao thông hiện đại

Tuyến đại lộ Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ (trước đây gọi là đại lộ Đông Tây) với tổng kinh phí hơn 16.000 tỷ đồng, là một trong những con đường hiện đại bậc nhất TPHCM và cả nước. Con đường có tổng chiều dài gần 22 km, bắt đầu từ xa lộ Hà Nội đến quốc lộ 1A đi qua quận 1, 2, 4, 5, 6, 8, Bình Tân, Bình Chánh.

Giao thông TPHCM ghi dấu ấn với tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên được vận hành chính thức vào cuối năm 2024 đánh dấu bước phát triển mới của hạ tầng giao thông TPHCM.

Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình hiện đại hóa hạ tầng đô thị. Không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, metro còn được kỳ vọng thúc đẩy mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng.

Song song đó, dự án Vành đai 3 TPHCM đang được triển khai được xem là bước đi chiến lược để mở rộng không gian phát triển ra toàn vùng.

Tuyến đường khi hoàn thành sẽ kết nối TPHCM với Đồng Nai, Tây Ninh và các địa phương lân cận, tạo mạng lưới giao thông liên hoàn cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Phát triển cảng biển và logistics

Trong suốt quá trình phát triển, TPHCM luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Để duy trì vị thế này, hạ tầng logistics và cảng biển được đầu tư mạnh.

Tân Cảng - Cát Lái chính thức đi vào hoạt động năm 1996 trở thành cảng container lớn nhất Việt Nam, xử lý phần lớn lượng hàng hóa xuất nhập khẩu khu vực phía Nam. 

Cùng với đó là cảng Hiệp Phước từng bước hình thành cực tăng trưởng mới ở phía Nam, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu di dời hệ thống cảng ra khỏi khu vực nội đô.

Từ chỉnh trang đô thị đến nâng chất lượng sống

Bên cạnh các công trình phục vụ tăng trưởng kinh tế, TPHCM cũng dành nhiều nguồn lực cho cải thiện môi trường sống.

Một trong những dự án có tác động rõ nét nhất là cải tạo kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Năm 1993, TPHCM bắt đầu cải tạo kênh, hơn 7.000 hộ dân giải toả và tái định cư. Con kênh được nạo vét gần 1,1 triệu m3 đất, lắp đặt gần 16 km bờ kè, thi công 9 km tuyến cống bao, gia cố cầu, đặt máy bơm công suất lớn, làm đường hai bên... với tổng mức đầu tư hơn 8.600 tỷ đồng.

Tiếp đó, thành phố triển khai các dự án cải tạo kênh Tân Hóa – Lò Gốm, Tàu Hủ – Bến Nghé, Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên, Rạch Xuyên Tâm nhằm cải thiện môi trường, nâng chất lượng không gian sống. 

Định hình tương lai

Bước vào giai đoạn phát triển mới, TPHCM tiếp tục tìm kiếm dư địa tăng trưởng thông qua các dự án quy mô lớn.

Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ rộng khoảng 2.870 ha, khởi công T4/2025 được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm tài chính, kinh tế, sánh ngang với các thành phố lớn trong khu vực và trên thế giới.

Từ những tuyến đường mở rộng không gian đô thị, các cây cầu nối hai bờ sông Sài Gòn đến tuyến metro đầu tiên và các siêu dự án đang khởi động, mỗi công trình đều ghi dấu một giai đoạn phát triển của TPHCM.

Sau 50 năm mang tên Bác, diện mạo thành phố được định hình không chỉ bởi các tòa nhà cao tầng mà còn bởi hệ thống hạ tầng ngày càng hiện đại, tạo nền tảng cho mục tiêu trở thành trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo của khu vực.