Lưu ý khi làm câu hỏi phát hiện, thông hiểu ở bài thi môn Văn vào lớp 10

Với kinh nghiệm nhiều năm ôn thi học sinh vào lớp 10, cô Vũ Minh Phương, giáo viên Ngữ văn Trường THCS Vĩnh Quỳnh (huyện Thanh Trì, Hà Nội) đã chia sẻ những lỗi thường gặp khi làm bài thi môn Văn và cách khắc phục.

Theo cô Phương, để có một bài làm tốt, trước hết, các học sinh cần nắm được cấu trúc của đề thi. Đề thi gồm 2 phần với các câu hỏi với đủ các mức độ nhận biết – thông hiểu – vận dụng thấp và vận dụng cao, trong đó, với phần I sẽ khai thác ngữ liệu trong sách giáo khoa, gắn với bài văn nghị luận văn học. 

Ở phần II, sẽ kiểm tra kiến thức tiếng Việt/làm văn, kiểm tra một nội dung có liên quan đến ngữ liệu và gắn với đó là viết bài hoặc đoạn văn nghị luận xã hội về vấn đề được rút ra từ ngữ liệu đã cho. 

Ở dạng câu hỏi phát hiện, thông hiểu, những vấn đề cần lưu ý cụ thể như sau:

Với dạng câu hỏi phát hiện yêu cầu học sinh nhận biết, tái hiện, trình bày, kể tên, nêu, xác định… được nội dung vấn đề. Câu hỏi thường gặp: hãy nêu, kể tên, trình bày…?: 

Những lỗi học sinh thường gặp: Câu hỏi phát hiện tưởng đơn giản nhưng học sinh không hiểu, không nhớ được kiến thức hoặc nhớ không đủ, không hiểu bản chất của vấn đề nên xác định phương thức biểu đạt, ngôi kể còn nhầm lẫn, nêu hoàn cảnh sáng tác không đầy đủ.

Cô Vũ Minh Phương, giáo viên Ngữ văn Trường THCS Vĩnh Quỳnh (huyện Thanh Trì, Hà Nội).

Giải pháp: 

+ Với câu hỏi về phương thức biểu đạt: Cần xem kĩ đề yêu cầu chỉ ra phương thức biểu đạt chính hay những phương thức biểu đạt. Với phương thức biểu đạt chính thì chỉ nêu 1 phương thức chính, còn với những phương thức biểu đạt thì nêu phương thức biểu đạt chính kết hợp với những phương thức biểu đạt khác. 

Lưu ý: khi xác định phương thức biểu đạt của đoạn văn vừa phải đặt trong tổng thể của văn bản, tác phẩm, vừa căn cứ vào đặc trưng riêng của đoạn văn đó.+ Với câu hỏi về ngôi kể: Cần xác định các kiểu ngôi kể (chú ý đặc trưng của từng loại ngôi kể) và nêu tác dụng của từng ngôi kể (với nhân vật và toàn bộ tác phẩm). 

Chẳng hạn: ngôi kể thứ nhất, người kể xưng "tôi", người kể trực tiếp tham gia vào câu chuyện, kể ra những gì mình nghe, thấy, trải qua. Tác dụng là giúp câu chuyện trở nên chân thực hơn, nhân vật dễ dàng bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng, từ đó người đọc có thể hiểu rõ hơn về nhân vật, đồng thời cũng góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm. Hay với ngôi kể thứ ba, người kể tự giấu mình đi, gọi tên nhân vật bằng chính tên gọi của chúng. Cách kể bằng ngôi kể này rất linh hoạt, tự do, sự việc được thuật lại khách quan, không gian truyện mở rộng hơn, đồng thời cũng góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.

+ Với câu hỏi về nêu hoàn cảnh sáng tác và ý nghĩa của hoàn cảnh sáng tác: các học sinh cần: Xác định hoàn cảnh rộng (bối cảnh lịch sử, xã hội); Xác định hoàn cảnh hẹp (năm sáng tác, hoàn cảnh cụ thể về cuộc đời, tâm lí của tác giả khi sáng tác); Nêu ý nghĩa hoàn cảnh sáng tác trong việc thể hiện tư tưởng chủ đề tác phẩm.

Với dạng câu hỏi phát hiện (Phân tích, giải thích ý nghĩa của một chi tiết hình ảnh. Các câu hỏi thường gặp: “Vì sao? Tại sao? Như thế nào? Có ý nghĩa gì?...):

Những lỗi học sinh thường gặp là trả lời ngắn hoặc chỉ nêu một từ, một cụm từ, một câu…Tuy nhiên, với dạng câu hỏi này học sinh không được điểm tối đa thì cũng không bị mất nhiều điểm.

Giải pháp:

+ Với dạng câu hỏi “Em có suy nghĩ như thế nào…? Hiểu như thế nào về một ý kiến, vấn đề trong văn bản/ Em hiểu như thế nào…? Em có đồng ý với quan điểm của người viết không? Vì sao? / Lý giải một ý kiến, suy nghĩ, một lời khẳng định,... của tác giả/ Liên hệ, so sánh, rút ra bài học thông điệp gì?”, cách làm là: Đọc kĩ ngữ liệu; xác định từ ngữ, hình ảnh, vấn đề được đề cập nằm ở đâu trong văn bản. Chọn ý để trả lời, nên trích dẫn nguyên văn cách trình bày của người viết.  Dùng các từ đồng nghĩa hoặc các từ ngữ trong văn bản và diễn đạt ngắn gọn bằng lời văn của mình. Bám sát nội dung văn bản và kiến thức cá nhân thực tế, lí giải vấn đề. Giải thích cách hiểu của mình về hình ảnh, từ ngữ, ý kiến gắn với ngữ liệu cụ thể (Giải thích từ khóa; Lý giải của bản thân từ hiểu biết cuộc sống; Đưa ra nhận xét, bình giá nâng cao vấn đề).

Đặc biệt cần chú ý giải thích theo trình tự: giải thích – phân tích – nhận xét vấn đề được hỏi. + Với dạng câu hỏi giải thích ý nghĩa của một chi tiết truyện, cách làm là: Nắm vững diễn biến, sự việc của truyện; Nắm vững hoàn cảnh, tình huống xảy ra với nhân vật; Nắm vững tâm lý, tính cách nhân vật. Đặt chi tiết truyện đó trong ngữ cảnh cụ thể để giải thích đồng thời đặt trong tương quan với các chi tiết truyện trước và sau đó. Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng, thuyết phục.

+ Với dạng câu hỏi phân tích, cảm thụ, giải thích từ ngữ hoặc hình ảnh thơ, cách làm là: Nắm vững giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ chứa chi tiết, hình ảnh đó. Giải nghĩa từ ngữ, nắm vững các bước làm về biện pháp tu từ. Nêu ngắn gọn, rõ ràng, thuyết phục cảm nhận về chi tiết, hình ảnh thơ đó. Bám sát nghệ thuật....

Cách làm dạng bài về biện pháp tu từ

Học sinh cần làm theo các bước như sau: 

- Bước 1: Gọi tên biện pháp tu từ (dựa vào những nét đặc trưng của biện pháp tu từ đó để nhận diện)

- Bước 2: Chỉ ra những từ ngữ, hình ảnh có sử dụng biện pháp tu từ

- Bước 3: Nêu tác dụng:+ Gắn với khái niệm của biện pháp tu từ (đặc trưng riêng)+ Gắn với nội dung của câu (gợi liên tưởng gì? giá trị ra sao?)+ Gắn với chủ đề của tác phẩm hay tư tưởng, tình cảm của tác giả. (nếu có)

- Bước 4: Có thể liên hệ, mở rộng với các đoạn thơ, đoạn văn khác cũng sử dụng hiệu quả biện pháp tu từ đó.

Cách làm dạng bài tập thay từ

Học sinh nên làm theo các bước như sau:

- Bước 1: Khẳng định không thay được (cách dùng từ là dụng ý nghệ thuật).

- Bước 2: Chỉ ra điểm chung của hai từ.

- Bước 3: Chỉ ra điểm khác biệt của từng từ (đặt vào ngữ liệu cụ thể).

- Bước 4: Khẳng định việc lựa chọn từ ngữ của tác giả làm tăng giá trị biểu cảm cho câu thơ đồng thời thể hiện tâm tư, tình cảm của tác giả.

Cách làm dạng bài tập cảm nhận chi tiết

Học sinh nên làm theo các bước như sau:

- Bước 1: Giới thiệu và nêu cảm nhận chung về chi tiết.

- Bước 2: Tái hiện chi tiết và xác định vị trí của chi tiết trong tác phẩm.

- Bước 3: Cảm nhận về vai trò nghệ thuật của chi tiết trong mạch truyện.

- Bước 4: Cảm nhận về ý nghĩa của chi tiết trong việc khắc họa nhân vật và thể hiện tư tưởng, chủ đề tác phẩm.

- Bước 5: Đánh giá khái quát về chi tiết. 

>>>Chi tiết lịch thi vào lớp 10 của 63 tỉnh, thành phố

Thanh Hùng (ghi)

Hướng dẫn làm bài thi Ngữ văn vào lớp 10 của Hà Nội

Hướng dẫn làm bài thi Ngữ văn vào lớp 10 của Hà Nội

Sáng nay, các thí sinh dự thi lớp 10 tại Hà Nội đã hoàn thành bài thi môn Ngữ văn. Sau đây là hướng dẫn gợi ý làm đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn tại Hà Nội năm 2022.
Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn của Hà Nội năm 2022

Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn của Hà Nội năm 2022

Sáng nay, hơn 106.000 sĩ tử đã làm bài thi môn Ngữ Văn vào lớp 10 ở Hà Nội. Sau đây là đề thi tuyển sinh vào lớp 10 môn Ngữ Văn tại Hà Nội năm 2022.
Thủ khoa lớp 10 Hà Nội chia sẻ cách ôn tập trong tuần nước rút

Thủ khoa lớp 10 Hà Nội chia sẻ cách ôn tập trong tuần nước rút

Chỉ còn vài ngày nữa, các sĩ tử sẽ bước vào kỳ thi lớp 10 công lập tại Hà Nội. Trần Tùng Bách, thủ khoa lớp 10 năm 2021 cho rằng, thay vì “cày ngày cày đêm”, đây là lúc các thí sinh cần có chiến lược cụ thể để ôn tập hiệu quả.
Những lỗi sai thường gặp ở bài thi vào lớp 10 môn Toán

Những lỗi sai thường gặp ở bài thi vào lớp 10 môn Toán

Với kinh nghiệm nhiều năm chấm thi vào lớp 10, cô Nguyễn Thị Minh Thư, Tổ trưởng Tổ Toán của Trường THCS & THPT Khương Hạ lưu ý các thí sinh những lỗi sai thường gặp ở bài thi môn Toán.
Môn tiếng Anh thi lớp 10: Lỗi thường mắc phần nhiều từ thiếu cẩn thận

Môn tiếng Anh thi lớp 10: Lỗi thường mắc phần nhiều từ thiếu cẩn thận

Với kinh nghiệm ôn luyện cho học sinh thi vào lớp 10, cô Nguyễn Thị Huệ, giáo viên dạy Tiếng Anh Trường THCS Vĩnh Quỳnh (huyện Thanh Trì, Hà Nội) đã đưa ra một số lưu ý để các em có thể đạt kết quả tốt nhất.

tin nổi bật

Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM có 233 bài đăng tạp chí Wos/Scopus trong 2 năm

Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM cho biết từ năm 2021-2022, nhà trường có 233 bài nghiên cứu khoa học đăng trên tạp chí quốc tế Wos/Scopus, 123 bài báo quốc tế khác và 309 bài báo đăng tạp chí trong nước.

Bộ GD-ĐT chuyển 5 trường về trực thuộc Ủy ban Dân tộc

Bộ GD-ĐT đã tiến hành việc sắp xếp, tổ chức lại một số đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc.

5 đoàn kiểm tra việc phúc khảo bài thi tốt nghiệp THPT tại 10 tỉnh

Bộ GD-ĐT cho biết đã thành lập 5 đoàn kiểm tra công tác phúc khảo bài thi tốt nghiệp THPT năm 2022 tại 10 sở GD-ĐT, hiện nay đang hoàn thiện dự thảo thông báo kết quả kiểm tra.

1/3 giáo viên tiểu học Anh vật lộn với việc mua thực phẩm

Một cuộc thăm dò được thực hiện tại Anh cho thấy gần 30% số giáo viên tham gia khảo sát cho biết áp lực tài chính ảnh hưởng đến khả năng hoàn thành tốt công việc của họ, hơn 30% đang gặp khó khăn trong việc mua thực phẩm.

Trưởng phòng Giáo dục kêu gọi ‘bớt chút chi tiêu’ giúp giáo viên sập nhà

Sau trận lũ quét dội từ trên núi đổ xuống nhiều nhà dân ở huyện Kỳ Sơn (Nghệ An), hàng chục giáo viên nơi đây rơi vào cảnh mất nhà. Trưởng phòng giáo dục huyện này kêu gọi các thầy, cô giáo ở địa phương cùng chung tay chia sẻ với đồng nghiệp.

Quỹ lớp trường công dự chi gần 300 triệu, riêng chụp ảnh 60 triệu

Thêm một lớp học ở Trường THCS Lê Quý Đôn (Quận 3, TP.HCM) bị phản ánh tình trạng Ban phụ huynh lớp dự chi quá nhiều khoản và quá nhiều tiền cho các hoạt động chung.

Giáo viên vô cảm, thu mình khi bị 'tước đoạt' 2 công cụ giảng dạy và giáo dục học sinh

Việc 'tước đoạt' 2 công cụ để giảng dạy và giáo dục học sinh của giáo viên là cho điểm và xử lý học sinh vi phạm khiến giáo viên cảm thấy áp lực, khó hạnh phúc, việc xây dựng trường học hạnh phúc cũng khó hơn.

Nước mắt những cô giáo mất nhà, ôm con nhỏ đi ngủ nhờ sau lũ

Đi sâu vào phía trong các bản bị ảnh hưởng nặng bởi lũ quét ở Nghệ An, không khó để bắt gặp một số nữ giáo viên dẫn theo con nhỏ hôm nay ngủ nhờ nhà này, mai ngủ nhà khác.

Phụ huynh Tây Ban Nha tốn nhiều tiền hơn cho việc học của con

Năm nay, chi phí tựu trường được các bậc phụ huynh Tây Ban Nha đặc biệt quan tâm trong bối cảnh chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng vọt và lạm phát ở nước này đạt mức cao nhất trong 4 thập kỷ qua.

Việt Nam đứng thứ 6 về số lượng sinh viên quốc tế bậc đại học ở Hoa Kỳ

Nằm trong chuỗi hoạt động thường niên thúc tiến trao đổi giáo dục Việt - Mỹ, triển lãm Giáo dục Hoa Kỳ 2022 được tái khởi động trực tiếp sau một năm gián đoạn do đại dịch Covid-19.

Bổ nhiệm hiệu trưởng và hai phó hiệu trưởng Trường ĐH Luật

Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội vừa ban hành quyết định bổ nhiệm hiệu trưởng và hai phó hiệu trưởng đầu tiên của Trường ĐH Luật - ĐH Quốc gia Hà Nội.

Bức thư cảm động của 2 em nhỏ gửi người cứu mình giữa dòng nước xiết

Thấy hai đứa trẻ chới với giữa dòng nước xiết, Hoàng đã lao đến đẩy các em vào gần bờ rồi bị dòng nước cuốn ra xa. Người dân sau đó phát hiện và đưa Hoàng lên bờ nhưng em đã tử vong do kiệt sức.

Vụ trẻ nghi bị bạo hành, bỏ đói: Con mệt, mẹ lên lớp kiểm tra thì bắt gặp cô đánh trẻ

Con bị mệt, một phụ huynh tranh thủ giờ trưa chạy lên nhóm trẻ tư thục Elm School để kiểm tra, khi xem qua camera thì vô tình bắt gặp cảnh cô G. đang đánh trẻ.

Trường ĐH Bách khoa Hà Nội lên tiếng về luận án tiến sĩ áo ngực

PGS.TS Phan Thanh Thảo, Viện trưởng Viện Dệt may - Da giầy và thời trang (Trường ĐH Bách khoa Hà Nội), khẳng định luận án tiến sĩ về áo nịt ngực là đề tài chuyên ngành về công nghệ dệt, may có ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn.

Hình ảnh tan hoang của hàng chục ngôi nhà giáo viên sau trận lũ quét

Chưa bao giờ trận lũ quét lại gây thiệt hại nặng nề cho người dân, giáo viên ở huyện miền núi Kỳ Sơn (Nghệ An) nhiều đến vậy. Rất nhiều tài sản của 41 giáo viên đã chìm trong lũ dữ.
body>