'Ai có tài năng và sáng kiến…, xin gửi kế hoạch cho Chính phủ'

LTS: Thu hút và trọng dụng nhân tài không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là bài toán chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và sức bật phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ngày 15/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Kết luận 105 Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14 về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Trong đó, kết luận nêu rõ giai đoạn phát triển mới, yêu cầu cấp thiết là phát triển đội ngũ nhân tài có khả năng dẫn dắt và hiện thực hóa các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược. Vì vậy, cần tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức, tư duy, thể chế và phương thức quản trị nhân tài.

Để góp phần tuyên truyền quá trình hiện thực hóa chủ trương quan trọng của Đảng, VietNamNet tổ chức loạt bài “Trọng dụng nhân tài trong kỷ nguyên mới” cùng nhìn lại những bài học lịch sử còn nguyên giá trị về thu hút, trọng dụng nhân tài cũng như ghi nhận ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, đề xuất giải pháp nhằm khơi thông nguồn lực nhân tài. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 như Nghị quyết Đại hội 14 đề ra.

Kế thừa truyền thống trọng hiền tài của dân tộc, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng việc phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài.

Ngay từ những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động tập hợp nhân sĩ, trí thức, nhân tài, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, phục vụ sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết những văn kiện có ý nghĩa như lời “chiêu hiền đãi sĩ” đầu tiên của chính quyền cách mạng. Tiêu biểu là bài “Nhân tài và kiến quốc”, đăng trên Báo Cứu quốc ngày 14/11/1945.

Trong bài viết, Người khẳng định kiến quốc là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để giữ vững nền độc lập, bởi “Kiến thiết cần có nhân tài”.

Người tha thiết kêu gọi: “Đồng bào ta ai có tài năng và sáng kiến về những công việc đó, lại sẵn lòng hăng hái giúp ích nước nhà thì xin gửi kế hoạch rõ ràng cho Chính phủ”.

Một năm sau, tháng 11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục viết bài “Tìm người tài đức”. Trên cương vị người đứng đầu Chính phủ, Người chỉ thị các địa phương lập tức điều tra, phát hiện người tài đức và báo cáo đầy đủ, rõ ràng về họ, từ tên tuổi, nghề nghiệp, tài năng, nơi ở đến nguyện vọng.

Với phương pháp đơn giản nhưng cũng đầy sáng tạo, thông qua việc công khai kêu gọi trước toàn dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khơi gợi lên ý thức tự tôn, lòng tự hào dân tộc và tinh thần trách nhiệm của mỗi cá nhân; đặc biệt là mỗi trí thức, mỗi người tài, làm bùng lên khát khao cống hiến cho nước nhà.

Không dừng ở lời kêu gọi mà trong ứng xử hằng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn trân trọng mọi người có tài, có đức. Bác đã chinh phục nhân tâm bằng chính trái tim yêu thương con người, từ tri thức cá nhân, từ phong cách ứng xử đượm chất nhân văn của mình.

Nguyên tắc dùng người được Người nhất quán thực hiện: “Người đời ai cũng có chỗ hay chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người để giúp người sửa chữa chỗ dở. Dùng người như dùng gỗ. Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng, cong đều tùy chỗ mà dùng được”.

Sự hồi sinh của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong những ngày đầu độc lập, giữa muôn vàn khó khăn sau hàng thế kỷ bị đô hộ, là minh chứng sinh động cho nghệ thuật tập hợp, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không định kiến về quá khứ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm đến từng con người cụ thể, kiên trì thuyết phục và sẵn sàng sử dụng những người có khả năng đóng góp cho đất nước, kể cả quan chức của chính quyền cũ. Điều kiện Người đặt ra là họ không phản lại quyền lợi của nhân dân, không làm Việt gian, không theo Pháp, Nhật và phải trung thành với Tổ quốc.

Mục tiêu xuyên suốt là phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, quy tụ mọi nguồn lực cho sự nghiệp chung.

Ngày 10/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 23, cử nhiều quan chức của chính quyền cũ tham gia chính quyền mới, tạo điều kiện để họ tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp chung của dân tộc.

Người tuyên bố: “Chính phủ Cộng hòa ta cũng tỏ ra một độ lượng, không để tâm moi ra những tội cũ đem ra làm án mới làm gì”.

Trong hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ, chủ trương ấy thể hiện tinh thần khoan dung, đại đoàn kết dân tộc và chính sách nhân đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặt lợi ích dân tộc lên trên định kiến cá nhân, qua đó thu phục được nhiều nhân tâm.

Hưởng ứng lời kêu gọi của Người và Chính phủ mới, nhiều trí thức, nhân tài Việt Nam đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài đã tự nguyện rời bỏ cuộc sống đủ đầy nơi xứ người, trở về Tổ quốc, dấn thân vào cuộc kháng chiến, kiến quốc đầy gian khổ.

Trong số đó có những tên tuổi như: Hoàng Minh Giám, Vũ Đình Tụng, Tạ Quang Bửu, Phan Anh, Phạm Quang Lễ (tức Trần Đại Nghĩa), Trần Hữu Tước, Lương Định Của, Nguyễn Văn Huyên, Nghiêm Xuân Yêm, Nguyễn Xiển, Nguyễn Hữu Thọ, Huỳnh Tấn Phát, Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ, Trịnh Đình Thảo, Trần Đức Thảo, Ngụy Như Kon Tum…

Thu hút được nhân tài đã khó, phát huy tối đa năng lực của họ còn khó hơn. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, muốn sử dụng hiệu quả nhân tài phải biết “tùy tài mà dùng người”, phải dùng đúng người, đúng việc, đúng sở trường.

Người giải thích: “Dùng nhân tài cần phải hợp lý, chớ ‘dùng thợ mộc làm nghề thợ rèn’, thợ rèn thì bảo đi đóng tủ, thợ mộc thì bảo đi rèn dao. Thành thử hai người đều lúng túng. Nếu biết tùy tài mà dùng người, thì hai người đều thành công”.

Tư tưởng ấy được thể hiện rõ sau chuyến thăm Pháp mùa hè năm 1946. Trong số những trí thức Việt kiều thiết tha muốn theo Bác về nước phụng sự Tổ quốc, Người lựa chọn 1 bác sĩ có khả năng tổ chức chăm sóc sức khỏe nhân dân và 3 kỹ sư có chuyên môn về khai mỏ, luyện kim, chế tạo vũ khí. Sự lựa chọn xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của đất nước và nhiệm vụ chuẩn bị cho cuộc kháng chiến sắp bùng nổ.

Đáp lại niềm tin của Người, kỹ sư cơ khí Phạm Quang Lễ, sau này là Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa; kỹ sư đúc – luyện kim Võ Quý Huân; bác sĩ Trần Hữu Tước và kỹ sư mỏ Võ Đình Quỳnh đã theo Bác về nước, cống hiến cho sự nghiệp cách mạng.

Bên cạnh đó, nhiều trí thức trẻ có tài năng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng, giao trọng trách từ sớm như: Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Trần Văn Giàu, Đặng Thai Mai…

Theo Người, lựa chọn và sử dụng cán bộ không chỉ là tìm người có năng lực mà còn phải bảo đảm phẩm chất, đạo đức. Người căn dặn: “Người của ta làm hại cách mạng là nguy hiểm nhất. Đồng bào sẽ xa lánh, không tin chúng ta. Đưa những người yếu kém về năng lực, nhất là kém cỏi về phẩm chất, nhân cách vào bất kỳ nhiệm vụ nào cũng nguy hại”.

Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò của quần chúng trong phát hiện, lựa chọn cán bộ. Người chỉ rõ: “Phong trào quần chúng sôi nổi nảy nở rất nhiều nhân tài ngoài Đảng. Chúng ta không được bỏ rơi họ, xa cách họ. Chúng ta phải thật thà đoàn kết với họ, nâng đỡ họ. Phải thân thiết với họ, gần gũi họ, đem tài năng của họ giúp ích vào công cuộc kháng chiến cứu nước”.

Tiêu chuẩn cốt lõi trong lựa chọn cán bộ, theo Người là phải có cả đức lẫn tài. Người nhấn mạnh: “Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng. Phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính” và “Sức có mạnh thì mới gánh được nặng và đi được xa”.

Dù coi trọng tiêu chuẩn nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh không câu nệ bằng cấp, mà đặt trọng tâm vào năng lực thực chất. Người có bằng cấp không cao nhưng có thực tài, có đức vẫn phải được xem xét, lựa chọn và bố trí phù hợp. Ngược lại, những người vừa bất tài vừa thiếu đức phải kiên quyết loại bỏ.

Có thể thấy, tư tưởng thu hút và trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi phải sâu sát thực tiễn, đánh giá bằng chất lượng và hiệu quả công việc, không định kiến về thành phần xuất thân, cũng không phân biệt người trong Đảng hay ngoài Đảng.

Những bài học về thu hút, trọng dụng nhân tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn nguyên giá trị thời sự.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, tư tưởng thu hút và trọng dụng người tài của Người càng đặt ra yêu cầu cấp thiết: phát hiện đúng người, giao đúng việc và tạo điều kiện để nhân tài phát huy hết năng lực vì lợi ích quốc gia, dân tộc.