Xã Minh Khai - tỉnh Cao Bằng hiện có hơn 4.400 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, sinh sống tại 15 thôn, bản; trong đó nhiều khu dân cư nằm rải rác giữa núi cao và thung sâu. Tỷ lệ hộ nghèo của xã Minh Khai hiện vẫn còn trên 40%, có những xóm vùng cao lên tới 50-70%.
Trong điều kiện ấy, giảm nghèo thông tin trở thành một trong những “chìa khóa” quan trọng để người dân từng bước thay đổi sinh kế, nâng cao đời sống.
Nếu như trước đây, gia đình chị Triệu Thị Huệ ở thôn Pò Bẩu chỉ tiếp cận thông tin qua loa phát thanh và những cuộc họp xóm, thì nay chiếc điện thoại thông minh đã trở thành “bạn đồng hành” cung cấp nhiều kiến thức, kỹ năng hữu ích trong hoạt động sản xuất hàng ngày.
Gia đình chị Huệ đang chăm sóc hơn 3.000 cây quế cùng hơn 100 gốc hồng ngâm. Mỗi khi cây trồng xuất hiện sâu bệnh, chị lại tìm hiểu thông tin trên YouTube, kết hợp với kiến thức khuyến nông khuyến lâm được học từ các lớp tập huấn để áp dụng các biện pháp xử lý hiệu quả trong thực tế.
Hiện cây quế và cây hồng của gia đình chị Huệ đã bước vào thời kỳ đầu khai thác (cây quế là hái lá và bóc tỉa bìa, trong khi trái hồng chín vụ thì bán về xuôi), cũng đem về thu nhập cho gia đình từ 10-15 triệu đồng/tháng.
Việc tiếp cận thông tin không chỉ giúp gia đình chị Huệ mạnh dạn ứng dụng kỹ thuật mới vào phát triển sản xuất mà còn thay đổi nhận thức trong chăm sóc sức khỏe cây tròng vật nuôi, bảo vệ môi trường (theo đề án trồng rừng tín chỉ carbon)...
Dễ thấy, công tác giảm nghèo thông tin ngày càng được người dân xã Minh Khai nhìn nhận theo hướng toàn diện hơn, từ tiếp cận tới ứng dụng thực tiễn, biến họ không chỉ “biết”, mà còn giúp họ "làm được" và "làm hiệu quả".
Từ góc độ quản lý, ông Nông Hải Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Khai cho biết, những năm gần đây, việc tiếp cận thông tin của người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Bên cạnh hệ thống truyền thanh cơ sở, địa phương còn duy trì các nhóm Zalo thôn bản, tổ chức tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật và hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh thông qua Tổ công nghệ số cộng đồng.
Tuy nhiên, hành trình giảm nghèo thông tin vẫn còn không ít trở ngại.
Cụ thể, xã Minh Khai có địa bàn rộng, dân cư sống rải rác, địa hình bị chia cắt bởi nhiều dãy núi cao. Dù đã được Chính phủ đầu tư hạ tầng viễn thông, tuy nhiên xã vẫn còn nhiều điểm “trắng sóng”, “lõm sóng”, khiến việc tiếp cận Internet của một bộ phận người dân còn hạn chế.
Cùng với tăng cường đầu tư hạ tầng (trạm BTS, hệ thống loa truyền thanh cơ sở...), địa phương vẫn kiên trì nhiều cách làm truyền thống như truyền thông trực tiếp, phát huy vai trò của đội ngũ người có uy tín và đội ngũ tuyên truyền cơ sở (đoàn thanh niên, hội phụ nữ...) để đưa thông tin đến với đồng bào bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc.
Chính từ những cách làm giản dị ấy, khoảng cách thông tin ở vùng cao tiếp tục được rút ngắn.
“Nhận thức của bà con thay đổi rõ rệt, trẻ em được đi học đầy đủ, các hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan dần bị đẩy lùi. Về kinh tế, bà con đã biết ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất rừng, chế biến nông sản. Hiện toàn xã đã trồng được trên 1.223 ha quế, 450 ha keo, 279 ha hồi và nhiều loại cây lâm nghiệp khác. Đặc biệt, bà con đã có ý thức bảo vệ rừng và phát triển kinh tế dưới tán rừng như khai thác lá dong xanh, mang lại thu nhập từ 20-30 triệu đồng/năm, thậm chí có hộ thu nhập trên 100 triệu đồng/năm”, Phó Chủ tịch Nông Hải Hùng phấn khởi cho hay.
Ở thôn Pò Bẩu, ông Trần Văn Hữu, Trưởng thôn kiêm Người có uy tín, gần như ngày nào cũng sử dụng điện thoại để kết nối với người dân. Nhóm Zalo của thôn với hơn 200 thành viên đại diện cho hơn 200 hộ gia đình, trở thành một "bảng tin" để cập nhật nhanh các chủ trương, chính sách của Nhà nước; là kênh thông tin tuyển dụng lao động, cảnh báo dịch bệnh hay những thông báo tin tức của địa phương…
Chủ động là thế, nhưng do đời sống khó khăn nên thôn Pò Bẩu vẫn còn hộ gia đình chưa có điện thoại thông minh, nhiều người cao tuổi hoặc những hộ sống ở khu vực sóng yếu, lõm sóng vẫn chưa thể tiếp cận mạng Internet.
Chính vì vậy, với vai trò "cầu nối", ông Hữu vẫn phải trực tiếp đến từng nhà để tuyên truyền, giải thích thậm chí đưa tin. Vào những đợt cao điểm tuyên truyền (như dịp bầu cử, chuẩn bị vụ canh tác mới, lễ tết...), ông Hữu còn phải tranh thủ cả sáng sớm lẫn tối muộn để đến gặp gỡ bà con trước/ sau giờ lên nương rẫy.
“Vất vả nhất là đợt rà soát phục vụ bầu cử vừa qua. Nhiều người đi làm ăn xa, người già chưa cập nhật đầy đủ thông tin cử tri trên hệ thống dữ liệu số, khiến việc đối chiếu, xác minh kéo dài hơn dự kiến”, ông Hữu kể thêm.
Gắn bó sát sao với bà con, ông Hữu nhận thấy, điều người dân Pò Bẩu còn thiếu không chỉ là kiến thức sản xuất mà còn là thông tin về thị trường, việc làm, chính sách hỗ trợ hộ nghèo, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội... Những thông tin thiết thực ấy tác động trực tiếp đến sinh kế, an sinh của mỗi gia đình.
“Nhiều người nói trưởng thôn là “người vác tù và hàng tổng”. Tôi thấy đó chỉ là nói vui thôi. Dù áp lực và vất vả, nhưng được làm việc cho thôn là một niềm vinh dự và tự hào. Niềm vui lớn nhất của tôi là hàng ngày được tiếp xúc, trao đổi và biết thêm về cuộc sống của bà con”, ông Hữu cười hiền.
Điều ông Hữu luôn trăn trở là làm sao để bà con không bỏ lỡ những thông tin quan trọng. Mục tiêu mà thôn Pò Bẩu hướng tới là xây dựng "Cộng đồng số", nơi người dân có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, thuận lợi hơn và chủ động hơn”, Trưởng thôn Pò Bẩu chia sẻ thêm.
Có thể thấy, cùng với đầu tư hạ tầng số, việc phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ cơ sở và người có uy tín vẫn là một “mắt xích” quan trọng trong hành trình giảm nghèo thông tin ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Nông Quốc Khôi, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng, với một địa phương có trên 96% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, giảm nghèo thông tin có ý nghĩa đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và giữ vững an ninh khu vực biên giới.
Theo ông Nông Quốc Khôi, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng, giảm nghèo thông tin có ý nghĩa đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và giữ vững an ninh khu vực biên giới.
Những năm qua, tỉnh Cao Bằng đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách và thông tin chính thống đến với đồng bào.
Riêng giai đoạn 2021-2025, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu tỉnh, chủ trì và phối hợp tổ chức 5.964 hội nghị tập huấn với khoảng 750.000 lượt người tham gia, 83 hội thi thu hút hơn 18.000 lượt người; đăng tải hơn 220 tin, bài trên các cổng thông tin và báo điện tử; biên soạn 4.330 cuốn sách, sổ tay và phát hành trên 130.000 tờ rơi phục vụ công tác tuyên truyền.
Theo ông Nông Quốc Khôi, một lực lượng đặc biệt quan trọng đang góp phần lan tỏa thông tin tới từng thôn bản, đó là 1.462 người có uy tín trên địa bàn tỉnh. Sau mỗi đợt tập huấn hay chuyến học tập thực tế, khi trở về bản làng, họ tiếp tục trở thành "cánh tay nối dài" của chính quyền, tiếp tục lan tỏa chính sách, kiến thức và tinh thần đổi mới đến cộng đồng.
Tuy nhiên, ông Khôi cũng thẳng thắn nhìn nhận, hành trình giảm nghèo thông tin tại tỉnh Cao Bằng vẫn còn nhiều “rào cản” cần vượt qua, từ địa hình chia cắt, hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ đến hạn chế về ngôn ngữ và kỹ năng tiếp cận thông tin của một bộ phận người dân.
Giải pháp căn cơ trong thời gian tới là công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng gần gũi hơn, kết hợp tiếng phổ thông với tiếng dân tộc, lồng ghép thông điệp vào những câu chuyện gần gũi với phong tục, tập quán của đồng bào; tăng cường các hình thức trực quan như sân khấu hóa, phim ngắn hay tiểu phẩm để người dân dễ tiếp thu.
Thông điệp ngắn gọn ‘Nghe dân cần - Truyền dân hiểu - Dẫn dân làm theo’ mà ông Khôi nhấn mạnh trước khi dừng câu chuyện cũng chính là tinh thần xuyên suốt của công tác giảm nghèo thông tin tại Cao Bằng: Không chỉ truyền tải chủ trương, chính sách mà còn giúp người dân có thêm tri thức, kỹ năng và niềm tin để tự thay đổi cuộc sống.
.svg){kind=icon}
