Một chiều mưa đầu tháng 9, khi tiếp nhận thông tin từ các chị em phụ nữ dân tộc Bru Vân Kiều ở thôn Ba Tầng, xã A Dơi, tỉnh Quảng Trị về việc nước chảy yếu, ông Hồ Văn Cách, cựu trưởng thôn, thành viên tổ tự quản công trình cộng đồng "Hệ thống nước tự chảy" đã chủ động đi kiểm tra ống dẫn ngược lên đầu nguồn để tìm điểm tắc và khơi thông dòng chảy, dẫn nước sạch từ suối cách thôn hơn 3 km đường dốc. Bên cạnh xử lý những sự cố đột xuất, tổ tự quản gồm khoảng 10 người do cộng đồng lập ra còn phân công nhau định kỳ kiểm tra và duy trì vận hành công trình.
Với công trình “nước tự chảy”, gần 70 hộ dân ở thôn Ba Tầng đã không còn phải ngày ngày 2 lần ra tận suối gánh nước về, tạo thuận lợi hơn cho sinh hoạt hàng ngày của người dân nơi đây, đặc biệt là các chị em phụ nữ. Hơn thế, từ hệ thống ban đầu do dự án “Tiến về phía trước” hỗ trợ, người dân đã chủ động lắp đặt thêm 7 bể chứa phụ và mua thêm bồn chứa để đưa nước về gần nhà.
Cũng như công trình “nước tự chảy” ở thôn Ba Tầng, công trình “thắp sáng thôn bản” với 50 cột điện năng lượng mặt trời kéo dài 1.500 m dọc tuyến đường thuộc thôn Ly Tôn, xã Đakrông, tỉnh Quảng Trị là một nội dung hỗ trợ trong chương trình “Tiến về phía trước” được tài trợ bởi Chương trình Hỗ trợ phát triển quốc tế của Chính phủ Ireland, thông qua Đại sứ quán Ireland tại Hà Nội. Chương trình do Plan International Việt Nam, CARE International tại Việt Nam cùng Trung tâm Nghiên cứu Sáng kiến Phát triển Cộng đồng (RIC) triển khai tại 3 tỉnh Quảng Trị, Tuyên Quang, Phú Thọ trong giai đoạn 2022 - 2028.
Hệ thống đèn năng lượng mặt trời giúp 83 hộ dân trong thôn Ly Tôn yên tâm đi lại, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông hơn trong mùa mưa bão. Ngoài hỗ trợ về vật tư và kỹ thuật của dự án, người dân phấn khởi bỏ công sức đào hố, lắp đặt hệ thống đèn. Đặc biệt, thôn lập quỹ duy trì và sửa chữa công trình với mức đóng góp hàng năm mỗi hộ 20.000 đồng.
Trưởng thôn Ly Tôn Hồ Văn Phái cùng những người dân được hưởng lợi từ hệ thống đèn năng lượng mặt trời vẫn nhớ như in không khí của đêm đầu tiên sau khi đường thôn được thắp sáng, trẻ con ùa ra đường. “Bà con rất vui mừng. Hệ thống đèn đã giúp bà con đi lại mùa mưa không sợ bị sập hố nước. Trẻ nhỏ rất thích thú, thường chơi đùa dưới ánh đèn đường đến khoảng 10 giờ đêm mới về đi ngủ”, ông Hồ Văn Phái chia sẻ.
Điều đáng chú ý là, 2 công trình “nước tự chảy”, “thắp sáng thôn bản” ở các xã A Dơi và Đakrông cùng nhiều công trình công cộng quy mô nhỏ khác thuộc chương trình “Tiến về phía trước” đều được thực hiện theo phương thức cộng đồng làm chủ, được xây dựng, quản lý và vận hành bởi chính người dân địa phương. Đây là cách tiếp cận đảm bảo các công trình công cộng được vận hành ổn định, bền vững.
Ghi nhận từ thực tế cho thấy, hiệu quả của phương thức cộng đồng làm chủ có vai trò quan trọng của các hoạt động truyền thông, tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho người dân địa phương, nhất là nhóm đảm trách việc quản lý, duy tu và vận hành công trình.
Theo chia sẻ của thành viên các tổ tự quản 2 công trình “nước tự chảy”, “thắp sáng thôn bản” ở các thôn Ba Tầng và Ly Tôn, trước khi xây dựng công trình, người dân được tập huấn nhiều nội dung như cách khảo sát địa bàn, lập dự toán, lập kế hoạch triển khai công trình, xây dựng bản vẽ công trình giản đơn; hướng dẫn kỹ thuật để cộng đồng tự thực hiện công trình; hướng dẫn xây dựng quy chế đóng góp quỹ để duy tu, bảo dưỡng công trình...
Các công trình cộng đồng này không chỉ giúp người dân vùng khó khăn có nguồn nước, có điện; mà quan trọng hơn là qua quá trình cùng xây dựng, quản lý, bảo dưỡng, người dân đã có năng lực ứng phó với những rủi ro trong tương lai, trong đó có thiên tai và biến đổi khí hậu.
Sự đồng lòng, chủ động của người dân các vùng khó khăn ở Quảng Trị được bồi đắp nhờ các buổi tuyên truyền, thuyết phục để thấy được sự cần thiết của việc cộng đồng tham gia triển khai các công trình hạ tầng vi mô cũng như đã được trang bị những kiến thức, kỹ năng cần thiết giúp họ có đủ năng lực để tự vận hành, quản lý công trình của cộng đồng mình.
Bà Hoàng Vân Trinh, chuyên viên phòng Văn hoá xã hội xã Đakrông cho biết: Để người dân nâng cao ý thức, chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng, thay vì trông chờ ỷ lại hoàn toàn vào nhà nước, chính quyền xã cùng cán bộ dự án đã gặp gỡ, trao đổi với các hộ gia đình trong thôn để tuyên truyền, vận động và giải thích về tầm quan trọng, ý nghĩa của hệ thống đèn năng lượng mặt trời đối với cộng đồng. Qua quá trình trao đổi, bà con đã hiểu được lợi ích của công trình và rất nhiệt tình hưởng ứng.
“Thôn Ly Tôn là một thôn có ý thức tốt trong việc đồng hành duy trì công trình. Sau khi được hỗ trợ ban đầu, người dân chủ động đóng góp quỹ, tự vận hành và sửa chữa khi có sự cố. Khi dự án kết thúc, người dân sẽ coi đây là công trình của chính cộng đồng mình và có trách nhiệm duy trì, bảo quản”, bà Trinh nhận xét.
Trao đổi với phóng viên VietNamNet, ông Nguyễn Hữu Khóa, Thư ký Ban điều hành dự án “Tiến về phía trước” tại thôn Ba Tầng, xã A Dơi kể: Không phải ngay từ đầu người dân đã đồng thuận với đề xuất cộng đồng trực tiếp tham gia làm và quản lý công trình “nước tự chảy”. Khi đó, cán bộ dự án đã cùng trưởng thôn, bí thư chi bộ tổ chức họp, phân tích để người dân hiểu rằng nếu tự tham gia làm và quản lý thì trách nhiệm của cộng đồng sẽ cao hơn, công trình cũng được duy trì tốt hơn. Sau nhiều lần trao đổi, bà con đã đồng ý cùng tham gia xây dựng.
Đặc biệt, nhằm thay đổi tâm lý trông chờ vào chính quyền của người dân, những bài học thực tế từ một số công trình trước đây đã được cán bộ dự án viện dẫn. Đó là một số công trình cộng đồng được đầu tư quy mô lớn nhưng khi hết thời gian bảo hành, xảy ra hư hỏng thì không có người đứng ra sửa chữa do người dân vẫn nghĩ đó là trách nhiệm của chính quyền.
Những câu chuyện ghi nhận từ thực tế cho thấy, khi người dân tự bỏ công kéo đường ống, đào đất chôn ống và tham gia xây dựng công trình, họ hiểu đó là công sức của chính mình. Khi nguồn nước được đưa về tận nơi, cuộc sống thuận tiện hơn, ý thức bảo vệ công trình cũng được nâng lên. “Người dân thôn Ba Tầng không chỉ sử dụng mà còn chủ động cải thiện công trình. Chẳng hạn, họ tự lắp thêm bể, rào khu vực bể nước để tránh gia súc phá hỏng. Những việc làm đó cho thấy người dân đã thực sự coi công trình là của mình và chủ động bảo vệ nó”, ông Khóa nói.
Cũng theo ông Khóa, người dân được hướng dẫn những kỹ năng đơn giản nhưng thiết thực: Khi đầu nguồn bị tắc, người dân biết cách kiểm tra và loại bỏ đá, sạn, lá cây; khi đường ống bị tắc, họ biết mở van để xả cát, khơi thông dòng nước. Những kỹ thuật này không phức tạp nhưng giúp bà con có thể chủ động xử lý các sự cố thông thường.
“Việc tập huấn chủ yếu được thực hiện trực tiếp với cộng đồng và tổ tự quản. Khi người dân đã được trang bị kỹ năng cần thiết, họ có thể tự vận hành mà không phải phụ thuộc thường xuyên vào dự án”, ông Khóa thông tin.
.svg){kind=icon}
