Gần 1 năm vừa qua, từ khi cùng con gái Thanh đang học lớp 8 trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Lũng Pù (xã Khâu Vai, Tuyên Quang) tham gia các hoạt động thể thao, chị Thào Thị Lía đã hiểu hơn về sở thích của con, đồng thời có cơ hội trải nghiệm, gắn kết với con nhiều hơn. Nếu trước đây chị Lía ít biết về những hoạt động của con ở trường, thì nay hai mẹ con có thêm chủ đề trò chuyện, chia sẻ, giúp tình cảm thêm gần gũi. Trong khi đó, qua tham gia hoạt động thể thao, nữ sinh Thanh từng khá rụt rè, đã trở nên hòa đồng và chủ động hơn trong các hoạt động tập thể.
Với Thành Long, học sinh lớp 9 trường phổ thông dân tộc bán trú TH & THCS Yên Minh - Phân hiệu Hữu Vinh (xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang), việc tham gia câu lạc bộ thể thao đã mang lại nhiều thay đổi tích cực cho cuộc sống của cậu học trò này. Long từng tự ti về chiều cao khiêm tốn và nghĩ rằng mình không thể chơi tốt bóng chuyền.
Sau khi tham gia câu lạc bộ thể thao, Long đã hiểu rằng chơi bóng chuyền không chỉ dựa vào chiều cao mà cần cả kỹ thuật, tư duy và sự phối hợp đồng đội. Nam sinh đã tập trung rèn luyện kỹ năng chuyền bóng phù hợp với vóc dáng và đã trở thành chuyền hai xuất sắc của đội, từ đó lấy lại sự tự tin và tích cực vận động các bạn khác cùng tham gia. Sau những giờ tập luyện, Long cùng các thành viên câu lạc bộ còn cởi mở tâm sự về hoàn cảnh gia đình cũng như hỗ trợ nhau học tập các môn Toán, Văn, tiếng Anh... với tinh thần “Không có ai là không biết, chỉ là chưa tập luyện và chưa học kỹ”.
Là bà mẹ trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm chăm sóc con, chị Vừ Thị Máy hiện sống tại thôn Bản Vàng (xã Yên Minh, Tuyên Quang) đã học được thêm nhiều kiến thức và kỹ năng khi tham gia câu lạc bộ U18 – nhóm cha mẹ có con dưới 18 tuổi của thôn. Trước đây, chị Máy thường dỗ con bằng cách cho xem điện thoại. Qua tham gia hoạt động của câu lạc bộ U18, chị Máy nhận thức rõ tác hại của việc cho trẻ nhỏ xem điện thoại quá nhiều và đã chủ động hạn chế thời gian sử dụng điện thoại của con, tăng cường tương tác, vui chơi cùng trẻ. Chị Máy cùng các thành viên khác của câu lạc bộ U18 cũng được tiếp thu thêm nhiều kiến thức và kỹ năng cần thiết như nhận diện, phòng tránh lừa đảo, góp phần bảo vệ bản thân và gia đình.
Việc duy trì hoạt động của các câu lạc bộ thể thao, câu lạc bộ U18 và tổ chức định kỳ những ngày hội thể thao tại trường học cùng cộng đồng dân cư là nội dung trong dự án “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần”, được hỗ trợ bởi sáng kiến toàn cầu về sức khỏe tâm thần “Being” do Grand Challenges Canada khởi xướng và do Quỹ Fondation Botnar cùng Plan International Canada tài trợ.
Được triển khai tại 2 tỉnh Tuyên Quang và Lai Châu trong 16 tháng, từ tháng 10/2025 đến hết tháng 1/2027, dự án “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” hướng tới tăng cường sức khỏe thể chất, sự kết nối xã hội và mối quan hệ giữa trẻ em, thầy cô và cha mẹ trong phòng ngừa các yếu tố tác động trực tiếp tới sức khỏe tâm thần của trẻ em. Bằng cách sử dụng thể thao làm phương tiện, dự án lồng ghép các mục tiêu hỗ trợ tâm lý xã hội vào môi trường vận động, giúp các em giải tỏa áp lực, học cách quản lý cảm xúc và vượt qua sự kỳ thị để tự tin tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.
Chia sẻ lý do triển khai dự án “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần”, đại diện Plan International Việt Nam cho hay, trẻ em và vị thành niên tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt là ở Lai Châu và Tuyên Quang - nơi có khoảng 95% dân số là người dân tộc thiểu số, đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng tăng về sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm và có ý định tự tử.
Những thách thức này có mối liên hệ chặt chẽ với mối quan hệ lỏng lẻo giữa cha mẹ và con cái, các phương pháp nuôi dạy con cái truyền thống khắt khe, và việc tiếp xúc với bạo lực, bao gồm bạo lực gia đình, bắt nạt, xâm hại tình dục và sự bỏ bê.
“Việc hạn chế tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng như thiếu hụt các không gian an toàn, hòa nhập càng làm trầm trọng thêm những rủi ro này, cho thấy nhu cầu cấp thiết về các can thiệp dựa vào cộng đồng và phù hợp với văn hóa địa phương”, đại diện Plan International Việt Nam nhấn mạnh.
Kết quả thử nghiệm mô hình “Không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần” tại một số xã ở Lai Châu và Tuyên Quang thời gian qua đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Thông qua hàng loạt hoạt động, tiêu biểu là tập huấn cho giáo viên, cha mẹ và cán bộ quản lý, cải tạo sân thể thao và thành lập các câu lạc bộ thể thao tại trường học, tổ chức các ngày hội thể thao trường học và cộng đồng..., sức khỏe tinh thần và thể chất của nhiều học sinh đã được tăng cường. Cùng với đó, năng lực của giáo viên và cha mẹ trong hỗ trợ tâm lý trẻ em được nâng cao; hình thành mô hình kết nối giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em.
Là người trực tiếp hướng dẫn học sinh trường Lũng Pù tham gia các hoạt động thể thao đồng đội, cô Hoàng Thị Huyến cho rằng, thể thao đã thực sự là “nhịp cầu” hỗ trợ xóa bỏ khoảng cách giữa học sinh và thầy cô giáo. Nhà trường đã xây dựng lịch sinh hoạt thể thao luân phiên theo khối lớp hàng tuần, giúp hơn 1.000 học sinh, nhất là những học sinh bán trú ở lại trường từ thứ Hai đến thứ Sáu, đã hình thành thói quen vận động để giải tỏa áp lực học tập. Cũng nhờ sự gắn kết qua các hoạt động thể thao, giờ đây học sinh coi thầy cô như bố mẹ, sẵn sàng chủ động chia sẻ tâm tư.
Hiệu trưởng trường Lao Và Chải (xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang) Nguyễn Thị Phương Liên đánh giá nhiều học sinh của trường đã có những chuyển biến rõ rệt sau khi tham gia các hoạt động thể thao cộng đồng. Từ chỗ e ngại, xấu hổ vì mình chơi bóng không tốt, các em đã trở nên tự tin tham gia thi đấu. Các em cũng mạnh dạn nói lên tiếng nói và chia sẻ nguyện vọng của mình với thầy cô.
Ông Phạm Văn Tuấn, Hiệu trưởng trường Lũng Pù cho rằng mô hình không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần đã có những tác động tinh thần tích cực đến cả học sinh và thầy cô. Học sinh từ chỗ nhút nhát, thu mình đã trở nên dạn dĩ, chủ động tìm gặp thầy cô để chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong cuộc sống. Các thầy cô cũng cởi mở hơn, lắng nghe và nắm bắt tâm lý từng học sinh để áp dụng phương pháp giáo dục phù hợp.
Theo chuyên gia Phạm Thị Anh Đào đến từ Intellect - Công ty của Singapore chuyên về chăm sóc sức khỏe tâm thần, hoạt động vận động giúp trút bỏ cảm xúc dồn nén, kích thích cơ thể tiết hormone hạnh phúc và giải phóng các hormone gây căng thẳng. Những trò chơi thể thao đồng đội cũng tạo ra không gian an toàn, không phán xét, giúp xóa bỏ khoảng cách thế hệ và tăng cường sự giao tiếp, thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái.
“Mô hình không gian thể thao tăng cường sức khỏe tâm thần đóng vai trò như một hình thức "y tế dự phòng", duy trì trạng thái cân bằng cảm xúc trước khi xuất hiện các rối loạn bệnh lý. Đồng thời, hoạt động này nhắc nhở cha mẹ chú trọng chức năng bảo vệ tâm lý cho con – một chức năng cốt lõi của gia đình bên cạnh các chức năng sinh sản, nuôi dưỡng và giáo dục, từ đó tạo dựng mạng lưới hỗ trợ đa tầng giữa gia đình, cộng đồng và nhà trường”, bà Phạm Thị Anh Đào chia sẻ.
Về hướng phát triển thời gian tới, đại diện Plan International Việt Nam cho biết tổ chức này sẽ nghiên cứu khả năng mở rộng mô hình thông qua việc tăng cường quan hệ đối tác chiến lược với các bộ, ngành và các cơ quan trực thuộc tại địa phương và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Mô hình không gian thể thao tăng cường sức khỏe sẽ tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với các ưu tiên của đối tác về chăm sóc sức khỏe tinh thần cho thanh thiếu niên, từ đó khuyến khích nhân rộng và vận hành mô hình tại các trường học và cộng đồng nhằm củng cố tính bền vững của mô hình trong tương lai.
.svg){kind=icon}
