Với 38 năm giảng dạy môn Lịch sử ở bậc THCS, trong bài viết dưới đây, thầy giáo Nguyễn Văn Lực (nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong, Diên Khánh, Khánh Hòa) chia sẻ góc nhìn về vấn đề này.

Vì sao học sinh từng quay lưng với môn Lịch sử?

Trong nhiều năm, môn Lịch sử thường có ít thí sinh lựa chọn trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT. Không ít học sinh và phụ huynh xem đây là môn “phụ”, học để biết chứ ít liên quan đến nghề nghiệp sau này. Phụ huynh thường ưu tiên đầu tư cho các môn Toán, Lý, Hóa, tiếng Anh… vì cho rằng dễ lựa chọn ngành nghề và có cơ hội việc làm tốt hơn. Đó cũng là suy nghĩ rất thực tế.

Bên cạnh đó, chương trình và nội dung môn Lịch sử từng bị đánh giá là nặng nề, thiên về ghi nhớ sự kiện, số liệu, ngày tháng năm. Nhiều bài học còn dày đặc diễn biến trận đánh, chiến dịch, số lượng máy bay, xe tăng bị tiêu diệt… khiến học sinh khó tiếp cận và dễ cảm thấy nhàm chán.

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra nhiều yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực, nhưng ở nhiều nơi cách dạy và kiểm tra vẫn nặng về học thuộc lòng. Học sinh phải ghi nhớ nhiều nhưng lại ít được khuyến khích vận dụng, liên hệ thực tế nên khó tạo hứng thú với môn học.

Dạy lịch sử không chỉ là truyền đạt sự kiện

Theo tôi, dạy môn Lịch sử quan trọng nhất là truyền được tinh thần dân tộc, lòng biết ơn với cha ông và “cái hồn” của lịch sử qua từng nhân vật, từng câu chuyện. Nếu chỉ tập trung vào số liệu khô khan hay diễn biến dài dòng của các trận đánh thì rất khó khiến học sinh yêu thích môn học này.

Thực tế, nhiều giờ dạy vẫn nặng về việc truyền tải đủ ý trong sách giáo khoa. Khi dự giờ hay sinh hoạt chuyên môn, giáo viên thường được đánh giá dựa trên việc dạy có đủ nội dung hay không, thay vì học sinh có thực sự hiểu bài, hứng thú hay biết vận dụng kiến thức vào thực tế.

Thi tốt nghiệp THPT (17).jpg
Thí sinh Hà Nội tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: Thạch Thảo

Trong khi đó, lịch sử suy cho cùng là câu chuyện về quá khứ. Điều quan trọng là làm sao để học sinh muốn nghe, muốn tìm hiểu. Khi có cảm xúc và sự hứng thú, kiến thức sẽ tự nhiên lắng đọng mà không cần ép học thuộc lòng.

Việc số lượng học sinh chọn môn Lịch sử tăng mạnh là tín hiệu đáng mừng. Điều đó cho thấy môn học này đang dần nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ học sinh.

Tất nhiên, bên cạnh sự yêu thích, cũng cần nhìn nhận thực tế rằng Lịch sử là môn học nhiều học sinh cho rằng có khả năng đạt điểm khá tốt nếu nắm chắc kiến thức cơ bản. Với phần lớn câu hỏi ở mức nhận biết và thông hiểu, học sinh có thể đạt điểm 7-8 nếu ôn tập đúng cách. Ngoài ra, đây cũng là môn học bắt buộc ở THPT nên học sinh có lợi thế nhất định khi lựa chọn.

Dù vậy, việc ngày càng nhiều học sinh đăng ký môn Lịch sử vẫn là tín hiệu vui đối với giáo viên bộ môn và những người quan tâm đến giáo dục lịch sử.

Hy vọng trong thời gian tới, chương trình và sách giáo khoa sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo hướng hấp dẫn, gần gũi hơn. Quan trọng hơn, giáo viên cần đổi mới cách dạy, kể lại lịch sử bằng những câu chuyện sinh động để học sinh cảm nhận được giá trị của môn học này.

Học lịch sử thế nào để đáp ứng kỳ thi tốt nghiệp THPT?

Dù được xem là môn dễ đạt điểm khá, học sinh cũng không nên chủ quan. Đặc thù của lịch sử là tái hiện quá khứ theo dòng thời gian nên các em vẫn cần nắm chắc sự kiện, bối cảnh, ý nghĩa và tính chất của từng giai đoạn.

Một trong những phương pháp hiệu quả hiện nay là học bằng sơ đồ tư duy. Sau mỗi bài học, học sinh nên tự hệ thống lại kiến thức bằng các sơ đồ ngắn gọn, xác định ý chính, ý trọng tâm và mối liên hệ giữa các sự kiện để dễ nhớ hơn.

Bên cạnh đó, cần phân chia kiến thức theo từng giai đoạn lịch sử để tránh nhầm lẫn mốc thời gian và sự kiện. Trong mỗi giai đoạn, học sinh nên xác định đâu là sự kiện quan trọng nhất cần ghi nhớ.

Ngoài sách giáo khoa, học sinh cũng nên tiếp cận thêm các nguồn tư liệu khác như phim lịch sử, bảo tàng, di tích, sách tham khảo hoặc các câu chuyện lịch sử để việc học trở nên sinh động và dễ tiếp thu hơn.