Kết thúc môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT, PV VietNamNet đã liên hệ với nhiều giáo viên, ghi nhận các ý kiến nhận xét, đánh giá về đề Ngữ văn.

Một bất ngờ với cả thí sinh lẫn giáo viên

Đánh giá về đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT, Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi (Trường ĐH Sư phạm TPHCM) cho rằng việc chuyển sang định dạng gồm đọc hiểu văn bản nghị luận, viết đoạn nghị luận xã hội và bài nghị luận văn học là một bất ngờ với cả thí sinh lẫn giáo viên.

Tuy nhiên, cách ra đề này đã hiện thực hóa rõ yêu cầu phân hóa và phục vụ tốt mục tiêu xét tuyển. Theo thầy Khôi, hệ thống câu hỏi có độ phân hóa cao, bám sát yêu cầu của chương trình Ngữ văn 2018, đặc biệt nổi bật ở hai phần viết - vừa thử thách tư duy, vừa khơi gợi khả năng lập luận của thí sinh.

Ngữ liệu được đánh giá giàu giá trị nhân văn, hướng đến những khát khao sống và cống hiến của cá nhân. Dự báo, phổ điểm năm nay khó cao, số lượng điểm giỏi sẽ không nhiều, nhưng đề thi đã đạt được mục tiêu quan trọng hơn là đánh giá đúng năng lực, không chỉ dừng ở xét tốt nghiệp.

W-Can Tho 3.jpg
Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026

ThS. Hồ Tấn Nguyên Minh, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh, Đắk Lắk 1 chia sẻ, đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026 được ra theo cấu trúc gồm 2 phần: phần Đọc hiểu (4 điểm) cho văn bản “CODE và CÁT – Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới”, hỏi 5 câu hỏi nhỏ; phần Viết ( 6 điểm) với 2 câu: Câu viết đoạn văn nghị luận xã hội (2 điểm) và câu viết bài văn nghị luận văn học (4 điểm). Đây là cấu trúc đã được Bộ GD-ĐT công bố vào năm trước. Tuy nhiên, nhiều học sinh sẽ cảm thấy bất ngờ vì nhiều em nghĩ khả năng viết đoạn nghị luận văn học và bài nghị luận xã hội sẽ cao hơn.

Theo ThS. Hồ Tấn Nguyên Minh, ngữ liệu được dùng cho phần Đọc hiểu là văn bản “CODE và CÁT – Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới”. Văn bản bàn về vấn đề vai trò, quyền lực của công nghệ, đây là một vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với người trẻ trong cuộc sống hôm nay. Ngữ liệu dùng cho câu viết bài văn là bài thơ “Những chiếc lá” của Nguyễn Đình Thi cũng là một văn bản hay, giàu ý nghĩa. Tuy nhiên, để viết bài văn phân tích được bài thơ này là điều không hề dễ dàng với học sinh đại trà. 

Dạng câu hỏi, cách hỏi vẫn còn khá quen thuộc, vẫn theo lối cũ, chưa thể hiện được sự đổi mới, sáng tạo đáng kể.

W-Khanh Hoa 3.jpg
Thí sinh rạng rỡ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: Xuân Ngọc

Cũng theo ThS. Hồ Tấn Nguyên Minh, sự phân hóa trong đề thi được thể hiện rõ qua các phần. Trong phần đọc hiểu: Câu 1, 2 mức độ nhận biết, hầu hết học sinh đều có thể làm được. Câu 3, 4 mức độ thông hiểu đòi hỏi học sinh phải hiểu mới trả lời được. Câu 5 mức độ vận dụng, đòi hỏi ngoài việc hiểu, học sinh cần phải thể hiện được quan điểm cá nhân. Ở phần viết, ngoài những yêu cầu ở mức độ cơ bản, cũng có những yêu cầu nâng cao hơn. So với đề thi năm trước, đề năm nay khó hơn, yêu cầu cao hơn, phù hợp hơn để xét vào đại học nhưng với mức độ học sinh đại trà, chỉ dùng kết quả để xét tốt nghiệp thì đề này tương đối khó. 

ThS. Hồ Tấn Nguyên Minh nhận định, nhìn chung đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm nay là một đề thi đảm bảo tính chuẩn xác, cách hỏi sáng rõ, chặt chẽ; có sự phân hóa tốt. 

Dấu ấn nổi bật nhất của đề thi Ngữ văn năm nay

Đánh giá khái quát về đề thi, cô Dương Thị Thanh Thủy, Tổ trưởng tổ Ngữ văn của Trường THCS và THPT M.V.Lô-mô-nô-xốp (Hà Nội) cho hay, trong bối cảnh năm thứ hai triển khai kỳ thi tốt nghiệp THPT theo Chương trình phổ thông 2018, đề môn Ngữ văn năm 2026 tiếp tục phát đi một thông điệp rõ ràng: Học Văn không còn là học thuộc, mà học cách đọc, cách nghĩ và cách trình bày chính kiến.

“Chính điều đó tạo nên dấu ấn nổi bật nhất của đề thi năm nay. Đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026 cũng cho nhiều ấn tượng tích cực bởi tính nhân văn, tính mở và khả năng phân hóa hợp lý”, cô Thủy nhận xét.

Theo cô Thủy, về cấu trúc, đề thi môn Văn tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục duy trì sự ổn định và nhất quán với định hướng của Chương trình phổ thông 2018. Đề gồm hai phần: Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), bảo đảm đánh giá đồng thời năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản của thí sinh. Đề thi giữ mức độ phù hợp với mục tiêu xét tốt nghiệp, bảo đảm đa số học sinh có thể hoàn thành được yêu cầu cơ bản. Tuy nhiên, độ khó nằm ở các câu hỏi vận dụng. Học sinh cần hiểu rõ “những Steve Jobs Việt Nam” mới có thể tìm ra những giải pháp “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” để làm bài tốt câu 1 phần Viết. 

Ở câu 2 phần Viết học sinh cần nắm được kỹ năng nghị luận văn bản thơ, từ đó rút ra những bài học về lẽ sống cho chính mình. Điều này đòi hỏi học sinh không chỉ nắm kiến thức mà cần có kỹ năng tư duy độc lập và khả năng lập luận chặt chẽ.

W-TPHCM2.jpg
Phụ huynh đồng hành cùng con trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. 

Cô Thủy cho hay, câu hỏi mang tính phân loại cao nhất nằm ở phần Viết. Đặc biệt câu yêu cầu viết đoạn văn nghị luận xã hội. Với câu hỏi này đòi hỏi học sinh cần có kỹ năng viết đoạn văn, kỹ năng lập luận logic, chặt chẽ, thuyết phục và hiểu biết thực tế trong đời sống đương đại. Đây cũng là phần hay nhất của đề bởi tạo cơ hội để học sinh bộc lộ tư duy độc lập và năng lực ngôn ngữ thực sự.

Câu hỏi số 2 của phần Viết yêu cầu học sinh có năng lực cảm thụ văn học, hiểu sâu hình tượng “chiếc lá”, có kiến thức lý luận văn học và khả năng sử dụng ngôn ngữ chính xác, linh hoạt. Theo cô Thủy, so với các năm trước, điểm mới nổi bật của đề thi năm 2026 là sự gia tăng rõ nét tính thời sự và tính thực tiễn qua việc lựa chọn các vấn đề gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm của người trẻ trong thời đại số.

“Nếu đề thi năm 2025 chủ yếu hướng tới các giá trị nhân văn, trải nghiệm cá nhân và các vấn đề xã hội gần gũi thì đề năm 2026 mở rộng phạm vi đánh giá sang năng lực tư duy công dân trước những vấn đề phát triển của đất nước và thế giới. Học sinh cần có khả năng phản biện, liên hệ thực tiễn mới có thể xử lý tốt các câu hỏi của đề”, cô Thủy chia sẻ. 

Từ cấu trúc và mức độ đề thi, cô Thủy dự đoán phổ điểm năm nay sẽ dao động chủ yếu từ 6,5 đến 7,75 điểm. “Mức điểm 9 trở lên vẫn có thể xuất hiện nhưng sẽ dành cho những bài viết thực sự nổi bật về chiều sâu tư duy, năng lực lập luận và khả năng sử dụng ngôn ngữ”, cô Thủy nói.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra ngày 11-12/6 với số lượng thí sinh đăng ký “cao kỷ lục”, vượt 1,2 triệu em. 

Thí sinh là học sinh lớp 12 dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ phải thi 2 môn bắt buộc là Toán, Ngữ văn cùng 1 bài thi gồm 2 môn được lựa chọn trong số các môn còn lại là Vật lý, Hóa học, Sinh học, Công nghệ định hướng công nghiệp, Công nghệ định hướng nông nghiệp, Tin học, Ngoại ngữ, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Thí sinh được chọn thi môn ngoại ngữ khác với ngoại ngữ được học tại trường phổ thông.

Nội dung đề thi nằm trong chương trình cấp THPT, chủ yếu ở lớp 12 và có một số câu hỏi thuộc kiến thức lớp 10, 11. Đề thi được xây dựng theo ma trận của Bộ GD-ĐT gồm có các cấp độ tư duy: biết, hiểu, vận dụng.

Thời gian công bố điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vào ngày 1/7 - sớm hơn khoảng 12 ngày so với năm 2025.