Ai cũng nói tái cấu trúc nhưng làm không hề đơn giản

Khái niệm tái cấu trúc đến nay có lẽ đã trở thành câu cửa miệng của nhiều lãnh đạo DNNN, nhưng thực sự tái cấu trúc như thế nào không hề đơn giản và nhiều nơi không biết bắt đầu từ đâu.

Khái niệm tái cấu trúc đến nay có lẽ đã trở thành câu cửa miệng của nhiều lãnh đạo DNNN, nhưng thực sự tái cấu trúc như thế nào không hề đơn giản và nhiều nơi không biết bắt đầu từ đâu.

Nhìn vào quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) giai đoạn 2011-2015, đa số các nhận định cho rằng vẫn còn nặng hình thức, chưa có cải cách cơ bản. Nhiều DN mới chỉ có sự tham gia của vài phần trăm vốn tư nhân, đã được coi là cổ phần hóa (CPH) xong, thì khó có thay đổi. Thậm chí, có tình trạng sở hữu chéo lẫn nhau và thực chất đó vẫn là DNNN sau CPH.

'Bình cũ rượu mới'

Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế mới đây, ông Vũ Tiến Lộc Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, quá trình cơ cấu lại DNNN giai đoạn 2011-2015 vẫn chậm và nặng về hình thức, không đi vào thực chất.

Câu chuyện vẫn được mọi người nhắc đến là 1 DNNN lớn cổ phần xong thì Nhà nước vẫn giữ quyền sở hữu đến 75%. Trong số 25% số cổ phần được bán thì có tới 24% là các chủ nợ của DN này, chủ yếu là các ngân hàng mua. Chỉ có 1% số cổ phần thật sự được bán cho nhà đầu tư độc lập.

{keywords}
Bộ máy cũ, con người cũ rất khó có thay đổi đôt phá.

Với số cổ phần bé như vậy, nhà đầu tư cũng giống như người đi gửi tiết kiệm lấy lãi, chẳng có quyền kiểm soát việc điều hành và tất cả vẫn được vận hành với một bộ máy cũ, cách làm cũ.

Thống kê cho thấy, giai đoạn 2011-2015 sắp xếp được 558 DNNN, trong đó CPH được 478 DN, đạt 93% kế hoạch. Nhìn vào con số này, có thể nói là khá ổn. Tuy nhiên, đi vào thực chất lại khác.

Tỷ lệ vốn NN chiếm giữ bình quân tại các DN sau cổ phần hóa vẫn chiếm khoảng 65%. Trong đó nhiều Tập đoàn, tổng công ty lớn như còn có vốn Nhà nước chiếm giữ rất cao sau khi cổ phần như: Tổng công ty lắp máy xây dựng (Lilama) có 98%; Tổng công ty Hàng không Việt Nam có 95,5%; Tổng công ty Thép 93,6%, Cảng hàng không 92%...

Tính từ đầu 2012 đến tháng 10/2015, NN mới thoái được 16.450 tỷ đồng tại các DN khi CPH. Toàn bộ số vốn Nhà nước thoái ra chỉ tương đương khoảng 2% tổng giá trị sổ sách của các DNNN. Như vậy, mới chỉ có sự tham gia của vài phần trăm vốn tư nhân, đã được coi là CPH xong, thì khó có sự thay đổi.

Còn theo số liệu điều tra tại các DNNN sau khi CPH, có tới 80% giám đốc được giữ nguyên chức vụ; hơn 70% chức danh Phó giám đốc và kế toán trưởng không có sự thay đổi. Rất ít DN sau CPH sử dụng cơ chế thuê giám đốc điều hành.

Kết quả khảo sát về đổi mới công nghệ tại các DN sau CPH do Chương trình phát triển Liên hiệp quốc UNDP và Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương phối hợp tiến hành tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh năm 2015 cho thấy, chỉ có khoảng 8% số DN đạt trình độ công nghệ tiên tiến. Hầu hết các DN sau CPH đang sử dụng dây chuyền công nghệ, máy móc thiết bị đồng bộ thuộc thế hệ những năm 80 của thế kỷ 20. Mức độ đầu tư cho khoa học công nghệ rất khiêm tốn, chỉ vào khoảng 3% doanh thu.

Loại bỏ người mang tư duy cũ

Theo ông Vũ Tiến Lộc, tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội Khóa XIV đã thông qua Nghị quyết về kế hoạch tái cơ cấu kinh tế và có sự thống nhất cao về việc thay đổi mô hình kinh tế, trong đó xác định kinh tế tư nhân là quan trọng.

Kinh tế tư nhân là động lực chính, mục tiêu chính của quá trình tái cấu trúc nền kinh tế giai đoạn 2016 - 2020. Để đạt được điều đó, cần cơ cấu lại nền kinh tế. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm đó là cơ cấu lại khu vực DNNN, mở ra cơ hội, dư địa cho kinh tế tư nhân.

{keywords}
Con người là nhân tố quyết định cho đổi mới DNNN

Ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế Quốc hội cho rằng, cơ cấu lại DNNN thách thức lớn nhất. Bởi về số lượng chúng ta đã đạt được, tuy nhiên chúng ta lại không đạt đúng bản chất. Thay đổi cơ cấu sở hữu không đạt, dẫn tới mô hình quản trị hiện tại của DN không đạt được như mong đợi và như vậy, tất yếu hiệu quả sẽ không đạt được.

Chỉ có "làm thực chất", để nhiều cổ đông tham gia và có vai trò trong quản trị thì mới nâng cao chất lượng DN. Như vậy, phải xác định yếu tố con người chính là sự bứt phá của DNNN.

Khái niệm tái cấu trúc đến nay có lẽ đã trở thành câu cửa miệng của nhiều DN, nhưng thực sự tái cấu trúc như thế nào không hề đơn giản. Tôi tin rằng, tái cấu trúc đối với các DN Việt Nam không đơn thuần là cổ phần hóa mà là cuộc cải cách tổng thể từ chiến lược, cấu trúc DN đến quy trình, công nghệ và con người. Trong đó, vấn đề con người vẫn là quan trọng nhất, ông Kiên nói.

Chuyên gia kinh tế Phạm Nam Kim nói, vấn đề chính là khi đã thực hiện tái cấu trúc một cách nghiêm túc và khoa học, sẽ khiến DN hoạt động theo hệ thống, ít phụ thuộc vào một số cá nhân, đồng thời dẫn đến việc phải chia sẻ quyền lực, điều này thường không dễ chấp nhận bởi chính những người đang nắm giữ quyền lực đó.

"Muốn thành công thì người đứng đầu DNNN cần phải quyết tâm thực hiện và lãnh đạo quá trình cải cách cũng như ban hành chính sách thưởng phạt nghiêm minh", ông Kim nhấn mạnh.

Lãnh đạo DNNN ở Việt Nam hiện không khác gì một công chức. Mọi việc đều xin ý kiến “cấp trên”. Người thi hành rất thoải mái do không phải là người quyết định, đẩy trách nhiệm lên cấp cao hơn.

Vì vậy, dù thay đổi thế nào đi nữa cũng không có nhiều biến chuyển bởi vướng tư duy công chức. Cải cách cần phải đặt trọng tâm vào thay đổi là con người và quy chế quản lý DN. Để có những người lãnh đạo DN có quyết tâm cao và có tư duy, chiến lược, tầm nhìn xa, nhằm đưa công cuộc cải cách đến thành công thì việc cần thiết là sử dụng biện pháp mạnh, thậm chí sa thải lãnh đạo mang tư duy cũ, làm chậm quá trình đổi mới DN.

Theo ông Kim, cần phải thay đổi quy chế dành cho những người lãnh đạo và nhân sự trong các DNNN sau CPH. Trước hết, lãnh đạo những DN này không nên là người của Nhà nước mà cần thuê ngoài. Nhà nước chỉ cử người đại diện của mình giám sát các hoạt động dựa trên những tiêu chí đặt ra. Nếu vẫn là những con người của Nhà nước, vẫn những tư duy cũ thì không khác gì "bình mới rượu cũ" và dẫn đến không thể thay đổi triệt để.

Trần Thủy

tin nổi bật

Thủ tướng Phạm Minh Chính đối thoại với 300 nông dân tiêu biểu

Thủ tướng Phạm Minh Chính sẽ đối thoại với 300 nông dân tiêu biểu đại diện cho hơn 10 triệu hộ hội viên nông dân cả nước xoay quanh chủ đề “Tiếp sức, hỗ trợ nông dân; thực hiện tầm nhìn phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững”.

Kiểm toán nhà nước điểm danh những doanh nghiệp nhà nước thua lỗ nghìn tỷ

Năm 2021, Kiểm toán Nhà nước đã kiểm toán Báo cáo tài chính và các hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng vốn nhà nước năm 2020 của 73 doanh nghiệp thuộc 16 tập đoàn, tổng công ty và công ty.

Ổn định thuế tiêu thụ đặc biệt để phục hồi ngành sản xuất lớn

Thảo luận về Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, nhiều chuyên gia đề xuất Chính phủ cân nhắc lộ trình phù hợp, việc tăng thuế chỉ nên từ sau 2024 trở đi, giúp DN kinh doanh thuốc lá, rượu bia tăng cường sức cạnh tranh, tạo ra sự bền vững về an sinh xã hội.

Dự án điều chỉnh vốn gấp 24 lần: Từ 60 tỷ lên gần 1.500 tỷ

Dự án đập dâng sông Trà Khúc ở Quảng Ngãi có vốn đầu tư ban đầu 60 tỷ nhưng sau đó được điều chỉnh lên gần 1.500 tỷ khiến Kiểm toán và Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội liên tục điểm tên.

Điện hạt nhân Ninh Thuận: 6 năm dừng dự án, vẫn có nhiều dấu hỏi

Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đề nghị Chính phủ xem xét tạm giữ Quy hoạch đối với các vị trí dự kiến xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2.

Tình cảnh bi đát, loạt doanh nghiệp vận tải bán xe, nguy cơ phá sản

Nhiều doanh nghiệp vận tải chấp nhận bán xe, chuyển công việc khác vì không chịu nổi. Bởi, một chuyến xe khách Bắc - Nam tốn chi phí khoảng 50 triệu đồng, riêng tiền xăng dầu là 30 triệu.

Toàn cầu bất ổn, Việt Nam đối diện nhiều khó khăn

Áp lực lạm phát cao, năng suất lao động giảm và sự lệch pha trong chính sách kích thích kinh tế là những thách thức và quan ngại đối với tăng trưởng GDP Việt Nam 2022.

Hệ lụy từ mập mờ “đất thổ cư”

UBND TP Hà Nội dùng khái niệm “đất thổ cư”, không được quy định trong Luật Đất đai để điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất năm 2021 tại Sơn Tây.

Chứng khoán, BĐS tăng nóng, biến động mạnh: Tăng cường kiểm tra, giám sát chặt

Chính phủ đánh giá thị trường tài chính, bất động sản, chứng khoán có thời điểm tăng nóng và có những biến động mạnh những tháng đầu năm 2022, đòi hỏi phải tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Việt Nam thay đổi chiến lược, chọn dòng vốn FDI sản xuất ‘xanh’ hơn

Với tầm nhìn chiến lược, nhiều doanh nghiệp FDI tại Việt Nam định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh hướng tới phát triển xanh và bền vững.

Cuộc chuyển đổi lớn: Số hóa triệu điểm check-in, hàng vạn nhà hàng, khách sạn

Kinh tế số du lịch là chuyển đổi số, dữ liệu số, địa chỉ số cho 3.000 DN lữ hành, gần 30.000 HDV du lịch, 38.000 cơ sở lưu trú, 550 ngàn nhà hàng, quán ăn, 41 ngàn di tích thắng cảnh, 3.000 DN vận tải, 162 bảo tàng hay triệu triệu điểm check-in…

San lấp đồi núi, phân lô, bán nền: Thủ tướng chỉ thị xử lý nghiêm

Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ NN-PTNT và các cơ quan chức năng điều tra, xử lý nghiêm tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng trái pháp luật.

'Phản đòn' siết tín dụng bất động sản: Chỉ mới nghe tin, giá nhà đã tăng

“Kinh tế Trung Quốc đã phải trả giá đắt vì việc siết tín dụng BĐS, buộc nước này phải nới lỏng chính sách từ cuối tháng 4 vừa qua. Đây chính là một bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc nhìn nhận đúng vai trò của thị trường BĐS”.

Thâu tóm doanh nghiệp nhà nước: 'Giết chết' sản xuất, chiếm lấy đất vàng

Một số DN Nhà nước sau khi cổ phần hóa đã chuyển đổi mô hình sản xuất kinh doanh để khai thác lợi thế từ đất đai, dẫn đến hệ lụy “giết chết” hoạt động sản xuất kinh doanh.

Rộ săn đất nghỉ dưỡng ven sông núi, view tiền tỷ

30 năm làm việc ở TP.HCM, nay tích lũy kha khá, vợ chồng anh Tiến Bình lên Đà Lạt, Bảo Lộc, Lâm Hà (Lâm Đồng) lùng mua đất làm nơi dưỡng già...