Bà Bùi Thị Năm (SN 1961, trú phường Yên Sơn, Ninh Bình), người dân tộc Mường và là giáo viên mầm non về hưu. Bà Năm được biết đến là người nặng lòng với tình yêu văn hóa truyền thống và có trái tim nhiệt huyết gìn giữ, quảng bá văn hóa dân tộc Mường đến với cộng đồng, trong đó có làn điệu hát Đúm đang đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền.
Ngay từ bé, bà Năm đã say mê những làn điệu Đúm và được cha mẹ truyền dạy, học hỏi từ những lần giao lưu... Ký ức thanh xuân của bà từng ghi dấu nhiều mùa hội Đúm. Cũng chính từ những mùa hội Đúm, bà đã nên duyên với chàng trai địa phương năm 22 tuổi.
Bà Năm cho biết, hát Đúm, hay còn được gọi là hát nói, là một loại hình dân ca giao duyên (tương tự như hát Quan họ của người Kinh Bắc, hát Ví dặm của người Nghệ Tĩnh, hát Si, hát Lượn của người Tày, Nùng). Đây là hát đối đáp truyền thống mang tính cộng đồng, một nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của người Mường từ xa xưa. Hát Đúm có thể hiểu là một hình thức tụ tập nhau lại để hát.
“Hát Đúm là hát giao lời, bài hát do người hát tự đặt hay vận dụng từ kho tàng dân ca của dân tộc mình. Nội dung các điệu hát Đúm khá phong phú, từ chuyện chào hỏi, tình duyên, mùa màng, phong tục tập quán, quê hương, đến ca ngợi cảnh sắc quê hương, đất nước", bà Năm giải thích.
Theo bà Năm, hát Đúm có 2 làn điệu chủ yếu là đêm khuya và hòa bình. Mỗi làn điệu có một giọng hát khác nhau, ví von vần 6-8, tự do và hát Đúm không phải ai cũng có thể hát được, tùy từng người (hát phải láy đi, láy lại).
Nhạc cụ cần khi hát Đúm có nhị, sáo. Do đây là một làn điệu dân gian từ xưa nên có vần điệu khi hát. Hát Đúm còn được biết đến hát yêu đương, tán tỉnh, trêu gẹo nhau và cũng là sợi dây tơ hồng kết nối tình cảm, nơi các chàng trai, cô gái dùng lời ca để thử tài, tỏ tình, hẹn ước.
Từ rất lâu, những người yêu văn hóa nghệ thuật dân tộc Mường vẫn đau đáu với mong muốn được sống lại những ngày tháng huy hoàng của những mùa hội Đúm. Thuở xa xưa, mùa hội Đúm cũng chính là mùa trai gái bản Mường kết bạn, se duyên và Đúm cũng chính là linh hồn, mạch nguồn văn hóa của bản Mường.
Chứng kiến sự mai một, vắng bóng của hát Đúm, bà Năm đã đứng ra và quyết tâm khôi phục lại vị thế của nghệ thuật hát Đúm trong sinh hoạt văn hóa người Mường địa phương. Bà đã thành lập CLB văn hóa Mường xã Quảng Lạc, huyện Nho Quan (cũ), nay là phường Yên Sơn (Ninh Bình) và được mọi người đồng tình, hưởng ứng tham gia.
Sau khi thành lập, bà Năm thường xuyên tổ chức cho các thành viên CLB giao lưu, thi hát với nhiều hội Đúm các xứ Mường của Thanh Hóa, Hòa Bình (cũ), giữ cho dòng chảy văn hóa Mường được duy trì.
Cũng theo bà Năm, mục tiêu đầu tiên được CLB đặt ra, đó là phải giữ gìn được bản sắc văn hóa dân tộc Mường, nêu cao ý thức và trách nhiệm của mỗi thành viên trong việc phát huy, gắn kết văn hóa với phát triển kinh tế, góp phần hỗ trợ nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào Mường.
Hiện nay, các thành viên trong CLB vẫn tích cực tham gia tập luyện các điệu múa, hát, cồng chiêng, các môn thể thao truyền thống, phong tục tập quán của người Mường và truyền dạy cho các thế hệ trẻ về các nét văn hóa bản sắc của dân tộc Mường, nhằm kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống một cách bền vững.
Không những thế, CLB thường xuyên được mời đi biểu diễn tại các lễ hội và các chương trình, sự kiện văn hóa, văn nghệ lớn của tỉnh.
Với những đóng góp trong hoạt động bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, nhất là văn hóa Mường, bà Năm đã được UBND tỉnh, Tỉnh ủy Ninh Bình tặng bằng khen.
.svg){kind=icon}
