Bắc Giang: Bảo tồn cây dã hương ngàn năm quí hiếm

- Cây cổ thụ là tài sản quý hiếm, không chỉ là nét đẹp của cảnh quan môi trường, cảnh quan thiên nhiên mà còn là nét đẹp văn hoá. Trong tâm thức của mỗi người dân nông thôn Việt Nam hình ảnh “cây đa, giếng nước, sân đình” đã in sâu đậm từ thuở thơ ấu và khi lớn lên mỗi khi đi xa ta không thể nào quên. Cây cổ thụ như một biểu tượng rất đỗi mộc mạc, thân thiết, một biểu tượng linh thiêng trong không gian văn hoá Việt.

Cây cổ thụ theo tiêu chí đánh giá của các nhà chuyên môn là những cây có tuổi đời từ 100 năm trở nên, Bắc Giang là tỉnh trung du miền núi xen lẫn những dải đồng bằng ven sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam, đây là điều kiện thuận lợi cho các loài thực vật sinh trưởng và phát triển mạnh. Bắc Giang hiện còn tồn tại một số lượng cây cổ thụ khá lớn với nhiều loài khác nhau, một trong số đó còn có các cây thuộc loại quý hiếm.

Cây Dã Hương quý. Ảnh: Nguyễn Văn Hưởng.

Trải qua thời gian và những bước thăng trầm của lịch sử đất nước và địa phương, cây cổ thụ tồn tại đến ngày hôm nay là minh chứng cho sức sống bền bỉ, trường tồn. Ở Bắc Giang ngoài cây dã hương xã Tiên Lục, Lạng Giang thì còn nhiều cây cổ thụ vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt” hàng trăm năm mà tán lá vẫn sum xuê, tươi tốt, thân cây chắc khoẻ, thân hình có kiểu dáng đẹp như: Cây gạo tại xã Tân Thịnh, huyện Lạng Giang với thế đứng đẹp, gốc cây to và sùi vỏ lên như những bông hoa trông thật kỳ lạ, đã có nhiều nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp về đây để chụp cây gạo này mang đi trưng bày tại các nơi.

Cây si ở xã Nội Hoàng, huyện Yên Dũng toả bóng mát cả một vùng rộng lớn, thân cây to và chắc khoẻ với những bộ rễ bâm sâu xuống đất. Điều đặc biệt tại cây si này là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử cách mạng quan trọng của địa phương, cũng tại đây vào năm 1948? thực dân Pháp đã treo cổ một chiến sĩ du kích của Nội Hoàng.

Cây Thị ở đền Từ (Phượng Sơn, huyện Lục Ngạn), gốc cây có đến cả chục người ôm, toả bóng tới mấy sào ruộng, cây mọc ngay sát hậu cung đền Từ là nơi đã diễn ra nhiều cuộc họp bí của các chiến sĩ Cộng sản trong những năm kháng chiến chống Pháp cây to lớn vượt trội hẳn lên là nơi để quân ta bắc loa truyền tin và tuyên truyền cách mạng.

Cây sanh ở đền Trần xã Bố Hạ (Yên Thế) cây nằm ven sông Thương, thân cây đến vài người ôm không xuể, các rễ toả xuống bâm sâu vào lòng đất tạo cho cây thêm vững chắc, cây có hình dáng thật đẹp, nhiều nhà nghiên cứu văn hoá và du khách gần xa đã tìm đến chụp ảnh.

Rừng lim ở chùa Hả xã Tân Trung (Việt Yên) là nơi ghi dấu sự kiện nghĩa quân Đề Thám làm lễ tế cờ chống thực dân Pháp.

Hàng lim cổ thụ ở đền Mỏ Thổ xã Minh Đức (Việt Yên), trên thân những cây lim già này còn mọc loài lấm linh chi rất tốt đối với sức khoẻ con người và việc chữa trị các loại bệnh..vv.

Hàng trăm năm đã trôi qua, không ai còn nhớ những cây cổ thụ này có từ bao giờ, nhân dân chỉ biết rằng từ xa xưa lăm, đến cả những người nay đã vào “thiên cổ” rồi cũng chỉ còn biết nghe các cụ xưa kể lại rồi truyền lại cho hậu thế nghe là “không biết có từ bao giờ”, đó cũng chính là câu trả lời quen thuộc mà chúng tôi thường nhận được mỗi khi hỏi về tuổi đời của những cây này.

 Tuy nhiên do tác động của thời gian, môi trường và do chính con người, rất nhiều cây cổ thụ ở Bắc Giang đang bị sâu bệnh, bị đốt, mục ruỗng, gẫy cành và bị xâm lấn…vì vậy, nhiều cây cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm của Bắc Giang đang đứng trước nguy cơ bị mai một. Như hàng cây đa cổ nằm dọc bờ sông Thương thuộc xã Dương Đức (Lạng Giang) với nhiều cây to lớn đang phải chịu tình trạng sâu bệnh, rỗng thân và có nguy cơ chết dần, nhiều cành bị gãy…

Trước sự tàn phá mạnh mẽ của thời gian, môi trường và con người thì việc bảo tồn, bảo vệ cây cổ thụ là hết sức cẩn thiết trong quá trình đô thị hoá mạnh mẽ như hiện nay. Ngoài những cây quen thuộc trong các di tích như (đa, đề, đại, gạo, si…), còn có các loài cây khác như (duối, thông, …….) có tuổi đời tới vài trăm năm. Đặc biệt trong số đó có các loài quý hiếm như: dã hương, lim,… Đây là những công việc khoa học mang tính chất bước đầu nhằm bảo tồn cây cổ thụ ở Bắc Giang.

Trước thực tế đó, đồng thời nhận thức rõ ý nghĩa, giá trị và trách nhiệm của việc bảo tồn cây cổ thụ ở Bắc Giang. Từ tháng 4/2010 Ban Quản lý di tích thuộc Sở Văn hoá, thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang đã tiến hành một cuộc điều tra, khảo sát toàn bộ hệ thống cây cổ thụ trên địa bàn cả tỉnh. Sau gần một năm với những công việc “thầm lặng” đi về từng thôn xóm, làng xã điều tra, khảo sát, lấy thông tin và chụp ảnh. Hiện nay, cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành. Đây mới là công việc bước đầu nhằm nắm bắt, đánh giá tình hình, thực trạng cây cổ thụ trên toàn tỉnh, để có phương án bảo tồn, nhưng đã thể hiện rõ nhận thức, trách nhiệm và tầm nhìn đúng đắn của nghành Văn hóa, Tthể thao và Du lịch tỉnh Bắc Giang.

Tuy nhiên để công tác bảo tồn cây cổ thụ một cách đạt chất lượng cao cần phải có sự chung tay góp sức của nhiều ngành liên quan và của đông đảo nhân dân góp phần nâng cao ý thức, nhận thức cần thiết phải bảo tồn cây cổ thụ có như vậy mới thực sự gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị của cây cổ thụ một cách có hiệu quả .

 . Nguyễn Văn Hưởng