Bẫy thu nhập trung bình: Nỗi lo chưa giàu đã già

Mặc dù có lợi thế cơ cấu dân số vàng, nhưng nếu không thay đổi sớm, Việt Nam có thể “chưa giàu đã già”.

Việt Nam mới bước vào vị trí quốc gia có thu nhập trung bình được vài năm và vẫn đang là một nền kinh tế dựa vào tài nguyên, gia công và lắp ráp.  Mặc dù có lợi thế cơ cấu dân số vàng, nhưng nếu không thay đổi sớm, Việt Nam có thể “chưa giàu đã già”.


Đó là cảnh báo của nhiều chuyên gia kinh tế khi mổ xẻ tại cuộc hội thảo về “Bẫy thu nhập trung bình” do Ban Kinh tế Trung ương và Ban Tuyên giáo trung ương tổ chức sáng 15/4.

Quá sớm để chấp nhận tăng trưởng thấp

Năm 2008, Việt Nam đặt bước chân đầu tiên vào nhóm những nước có thu nhập trung bình, thoát khỏi trạng thái kém phát triển. Mức thu nhập bình quân cũng tăng nhanh trông thấy, từ con số 1.086 USD/người năm 2010 đã tăng lên 1.960 USD/người  năm 2013.

Giáo sư Kenichi Ohno (Nhật Bản), Giám đốc Dự án Diễn đàn Phát triển Việt Nam lo ngại, kể từ khi bước lên nấc thang cao hơn thì các dấu hiệu của bẫy thu nhập trung bình ở Việt Nam lại trở nên rõ ràng hơn.

Ông tóm lược: Tăng trưởng ngày càng chậm, năng suất kém, chuyển dịch cơ cấu kinh tế chỉ mang tính hình thức, các chỉ số xếp hạng toàn cầu vẫn trì trệ.

{keywords}
Tăng trưởng kinh tế Việt Nam chậm lại trong 3 năm qua (ảnh: P.H)

Cùng đó, các vấn đề nảy sinh do tăng trưởng gây ra đều đã hiện hữu ở Việt Nam như lạm phát, bong bóng bất động sản, tắc nghẽn giao thông, môi trường, tham nhũng.

Ông chia sẻ, với mức thu nhập trung bình thấp như vậy thì còn quá sớm để chấp nhận tăng trưởng kinh tế chậm lại. Ở Indonesia, Chính phủ nước này đã thấy rằng, tăng trưởng dưới 6% là mức không thể chấp nhận được, vì khiến cho tình trạng thất nghiệp và các vấn đề xã hội khác trở nên tồi tệ hơn. Liệu Việt Nam có như vậy không?

Việt Nam có cơ cấu dân số vàng, với 70% dân số ở độ tuổi lao động trẻ. Điều này sẽ đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế hàng năm. Nhưng hiện nay, dân số Việt Nam đang già đi.

“Nếu vẫn giữ tình trạng như hiện nay , rất có thể, Việt Nam sẽ rơi vào cảnh chưa giàu đã già”, GS Ohno cảnh báo.

Năm 2008, thời điểm Việt Nam đang được kỳ vọng sẽ “cất cánh bay lên”, hoặc sẽ như một “ngôi sao mới”, hay sẽ trở thành con rồng châu Á thì nguy cơ bẫy thu nhập trung bình trong tương lai cũng đã được cảnh báo.

“Đến nay, tôi có thể nói rằng, Việt Nam đang rơi vào bẫy này”, vị giáo sư người Nhật đã có 20 năm nghiên cứu về Việt Nam khẳng định.

TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cũng thẳng thắn, “ta hãy còn sĩ diện khi nói thẳng vào vấn đề này. Theo tôi là chúng ta ta đã rơi vào bẫy thu nhập trung bình rồi”.

“Sau 30 năm đổi mới, cơ cấu kinh tế của ta vẫn là khai thác tài nguyên, gia công dệt may với gia giày và lắp ráp. Chúng ta xác định quan điểm là một nước công nghiệp công nghệ cao, hiện đại nhưng thực chất, lại không rõ công nghiệp hiện đại, công nghệ cao là như thế nào? Cả 3 nhóm chủ lực nhất của một nền kinh tế công nghiệp đều ở đẳng cấp thấp. Tình trạng này còn có thể kéo dài nữa”, TS Thiên phân tích.

Bắt đầu từ năng suất và công nghệ

Ngưỡng để một quốc gia bị coi là rơi vào bẫy thu nhập trung bình thấp theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới là kẹt cứng vị trí này trong 28 năm và ngưỡng thời gian rơi vào bẫy thu nhập trung bình cao là 14 năm.

Theo GS Trần Thọ Đạt, Hiệu trưởng Trường Đai học Kinh tế quốc dân, với mức thu nhập khoảng 2.000 USD/người như Việt Nam, muốn vượt bẫy thu nhập trung bình thì trong vòng 28 năm, phải có tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người ít nhất là 4,7%/năm.

{keywords}
Dậm chân làm gia công, Việt Nam khó thoát bẫy thu nhập trung bình (ảnh: P.H)

Để tránh được cái bẫy đó, GS Ohno cho rằng, Việt Nam cần phải thay đổi tư duy chính sách.

“Chính phủ nên chuyển từ các cuộc thảo luận bất tận sang kế hoạch hành động và giám sát cụ thể với thời hạn rõ ràng, kèm theo đó là học hỏi các mô hình thành công trên thế giới”, vị chuyên gia kinh tế người Nhật từng có 20 năm nghiên cứu về Việt Nam khuyến nghị.

Theo ông, Chính phủ cần tập trung vào vấn đề năng suất và chuyển giao công nghệ. Hai yếu tố căn bản để tăng trưởng kinh tế bứt phá về chất này vẫn đang rất yếu ở Việt Nam.

Tuy nhiên, về công nghệ, Việt Nam không nên nhảy cóc. Việt Nam cần bắt đầu từ công nghệ cơ bản và phát triển dần dần. Trong đó, Chính phủ có thể tận dụng nguồn lực FDI hiện có.

Nhân kiến nghị này, TS Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện chính sách chiến lược, Bộ Kế hoạch và đầu tư nghi ngại: “Chúng ta đang rất không hay về FDI. Điều quan trọng là chuyển giao công nghệ từ khu vực này đã không đạt được. Chỉ có 5% FDI là chuyển giao công nghệ cao, 15% là công nghệ trung bình, hơn 70% là công nghệ kém, lạc hậu. Do đó, giá trị gia tăng chỉ tạo ra 20%, giá trị nội địa còn chừa 10%”.

“Làm sao có thể dựa vào FDI để vượt qua bẫy thu nhập trung bình được

Chúng ta phải xoay chuyển lại, gắn với sức mạnh hợp tác quốc tế, từ nguồn vốn, con người, thể chế. Trong đó, thể chế là quyết định”, TS Hồ nói.

Giáo sư Vương Đình Huệ, Trưởng Ban kinh tế Trung ương cho biết, bẫy thu nhập trung bình là tình huống tiến thoái lưỡng nan trong xây dựng và phát triển chính sách kinh tế. Vướng vào bẫy này thì các hiệu quả của sự nỗ lực phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ bị suy giảm.

“Việt Nam mới gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình, nhưng cũng sẽ phải quan tâm để sớm tránh bẫy này”, GS Huệ nhấn mạnh.

Nói như TS Lưu Bích Hồ, theo tiêu chuẩn thì chúng ta còn 28 năm nữa để xoay chuyển, cải thiện tình hình, tránh khỏi bị sập bẫy thu nhập trung bình.

Phạm Huyền

tin nổi bật

Quảng Ninh mở cửa cho kinh tế đêm, đánh thức du lịch

Quảng Ninh đang gấp rút phát triển Đề án thí điểm mô hình phát triển kinh tế ban đêm chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Mạng xã hội thiện nguyện: phục vụ cộng đồng nhờ công nghệ

Dự án “Xây dựng mạng xã hội thiện nguyện Việt Nam” của Ngân hàng MB đã đạt giải cao nhất trong cuộc thi “Sáng kiến vì cộng đồng” lần thứ IV.

Rạng Đông ra mắt nhãn hiệu cao cấp Ralli

Ngày 18/11, Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông ra mắt nhãn hiệu Ralli cho dòng sản phẩm cao cấp.

Bất ngờ ‘tay chơi’ bất động sản miền Bắc: 50% cổ phiếu sang tay sáng 30/11

Doanh nghiệp bất động sản có tiếng tại miền Bắc ghi nhận gần 50% cổ phiếu được chuyển nhượng trong buổi sáng 30/11. Cổ phiếu tăng trần sau 12 phiên giảm sàn liên tiếp.

Giá vé máy bay Tết 2023 cao ngất ngưởng

Giá vé máy bay Tết 2023 đang tăng vọt cả chiều đi và đến từ TP Hồ Chí Minh, thậm chí có chặng giá vé đang cao gấp 3-5 lần so với ngày thường khiến nhiều người lo lắng, hàng ngày 'săn tìm' mua vé giá rẻ để có thể về quê đón Tết cùng gia đình.

Đấu giá 9 chiếc ô tô của Thanh tra Chính phủ

9 chiếc ô tô là tài sản của Thanh tra Chính phủ gồm các thương hiệu Mitsubishi, Ford, Mazda, Toyota có giá khởi điểm 785 triệu đồng.

Thủy điện Đồng Nai triển khai ứng dụng Big Data

Ngày 24-25/11, tại Hội nghị KHCN Điện lực toàn quốc 2022, công ty Thủy điện Đồng Nai đã tham gia gian hàng trưng bày giải pháp công nghệ “Xây dựng Big Data tại Thủy điện Đồng Nai và giải pháp cách ly quang nhằm đảm bảo an toàn thông tin”.

Ông Trần Đình Long có thêm 500 triệu USD trong nửa tháng, Novaland rung lắc

Thị trường chứng khoán rung lắc khi áp lực bán chốt lời tăng cao. Tuy nhiên, một số cổ phiếu “quốc dân” như HPG, VNDirect, Novaland tiếp tục tăng giá. Ông Trần Đình Long có thêm 500 triệu USD trong nửa tháng.

Giá xăng dầu có cơ hội đồng loạt giảm mạnh vào ngày mai

Giá xăng dầu trong nước có thể tiếp tục giảm vào kỳ điều hành chiều mai (1/12) nếu nhà điều hành không tăng trích lập Quỹ bình ổn.

Thẻ tín dụng doanh nghiệp Sacombank - giải pháp tài chính tối ưu

Thẻ tín dụng doanh nghiệp Sacombank là giải pháp hỗ trợ tối ưu hóa dòng tiền, tiếp cận và sử dụng nguồn vốn dự phòng hiệu quả, đáp ứng toàn diện nhu cầu chi tiêu và là công cụ quản lý tài chính tối ưu cho doanh nghiệp.

1 năm bay thẳng Việt - Mỹ: Chuyến bay đặc biệt của Vietnam Airlines

Nhân kỷ niệm 01 năm mở đường bay thẳng thường lệ đầu tiên đến Mỹ của hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines đã thực hiện một chuyến bay đặc biệt với những bất ngờ thú vị dành cho hành khách vào tối ngày 26/11.

GreenYellow Việt Nam trở thành nhà điều hành dự án điện mặt trời ở Bình Định

Công ty TNHH GreenYellow Việt Nam vừa mua lại công ty con của Qair - nhà sản xuất năng lượng tái tạo độc lập của Pháp và 70% cổ phần dự án trang trại điện mặt trời (solar farm) với công suất 49,5 MWp đang vận hành tại Bình Định.

GME Remittance mở dịch vụ chuyển tiền từ Hàn Quốc về Việt Nam qua Zalo

Global Money Express Remittance (GME Remittance) - công ty chuyển tiền hàng đầu Hàn Quốc vừa ra mắt dịch vụ chuyển tiền trên Zalo dành cho người Việt Nam, người nước ngoài sinh sống tại Hàn Quốc có nhu cầu gửi tiền về Việt Nam.

Home resort ngày càng hút khách sang

Biệt lập nhưng vẫn kết nối, lại hội đủ tiện ích cao cấp từ thể thao, giải trí tới chăm sóc sức khỏe, những ngôi nhà theo mô hình nghỉ dưỡng - home resort - luôn là đích đến của giới nhà giàu.

Nhập khẩu 1 triệu tấn gạo, Bộ Công Thương muốn bật chế độ quản lý

Bộ Công Thương lo ngại việc nhập khẩu gạo quá nhiều nhưng không được quản lý, thống kê đầy đủ, kịp thời sẽ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất trong nước.