Cảnh khai quật con tàu cổ vào tháng 6/2013 tại bờ biển xã Bình Châu.
Trong vòng 4 ngày (từ 16-19/8) tại vùng biển xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi, ngư dân đã liên tiếp phát hiện 2 chiếc tàu chứa cổ vật có niên đại trên 400 năm bị chìm dưới đáy biển.
Chiếc tàu phát hiện vào ngày 19/8 cách bờ khoảng 20m, với độ sâu khoảng 3m và cách vị trí 2 tàu đắm bị phát hiện trước đó khoảng 4km về hướng tây bắc. Dù đã vớt được khá nhiều, thế nhưng phần lớn cổ vật họ vớt được là những loại đĩa, bát đã bị vỡ. Theo quan sát thì số mảnh vỡ có nhiều kích cỡ khác nhau, với những họa tiết trang trí bên trên khá sắc sảo, đa dạng. Vị trí phát hiện cổ vật tại đây gần với vị trí tàu chở cổ vật bị đắm được tỉnh Quảng Ngãi khai thác vào năm 1999.
Do gần bờ, hàng chục ngư dân đưa ghe thuyền và phương tiện đến tập kết tranh nhau lặn ngụp tìm cổ vật làm náo loạn cả một vùng biển. Nhiều cổ vật bị giành giật, lấy trộm gây thất thoát, vỡ vụn. Giờ đây, làng chài Bình Châu “nổi sóng” nhiều người lạ mặt đến nghe ngóng, tìm mua cổ vật. Trai tráng làng chài cũng tạm gácchuyện đi biển, chuẩn bị sẵn bộ hơi lặn cổ vật.
Với những mảnh đồ cổ mà ngư dân vừa trục vớt được trên con tàu vào ngày 19-8, Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, Phó Giám đốc Bảo tàng Quảng Ngãi nhận định, những cổ vật vỡ vừa phát hiện niên đại vào thế kỷ XVII. Trước việc ngư dân liên tiếp phát hiện 2 tàu cổ, ông Khôi cho biết: “Bây giờ có thể khẳng định vùng biển Bình Châu có nhiều tàu chở cổ vật bị chìm đắm hàng trăm năm trước. Hiện vẫn còn nhiều tàu đắm vùi sâu trong đáy biển mà chưa được phát hiện”.
Nhiều tàu thuyền tập trung đến khu vực phát hiện cổ vật vào ngày 19/8.
Đến xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, dường như nhà nào cũng có ít nhất vài ba cổ vật ở nhiều niên đại khác nhau. Hàng chục năm qua, chính các ngư dân Bình Châu đã bắt đầu săn lùng tìm kiếm cổ vật dưới biển bằng nhiều cách thức như lặn xuống đáy biển mò tìm hoặc dùng lưới cào thả xuống đáy biển rồi dùng tàu kéo tìm cổ vật.
Nhiều chuyên gia cổ vật nhận định, qua việc phát hiện nhiều con tàu cổ tại vùng biển Bình Châu, cho thấy có rất nhiều cổ vật niên đại cổ xưa nhất. Vì thế vùng biển Bình Châu là nơi thu hút nhiều nhà khảo cổ, khoa học tìm đến nghiên cứu về những bí ẩn về lịch sử, văn hóa mà bấy lâu vẫn chưa giải mã được.
Theo ông Lê Quang Thích – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, Hiện UBND tỉnh đã chỉ đạo lực lượng chức năng tiếp cận ngăn chặn việc khai thác cổ vật trái phép và chỉ đạo Công ty TNHH Đoàn Ánh Dương nhanh chóng khảo sát để có phương án bảo vệ đồng thời sớm có phương án khai quật tàu cổ mới phát hiện trước mùa mưa bão năm nay.
Một số người lớn tuổi ở xã Bình Châu cho biết theo các đời ông cha kể lại, hàng trăm năm trước, vùng này là cửa sông thu hút tàu bè qua lại đông đúc... Dần dần con sông bị cát bồi lấp, đến bây giờ không còn. Vì thế có thể các tàu buôn thường ghé vào trao đổi hàng hóa với dân địa phương.
Các cổ vật có niên đại trên 600 năm.
Theo TS. Đoàn Ngọc Khôi, hàng trăm năm trước, con đường thông thương dọc theo bờ biển miền Trung Việt Nam, những con tàu buôn của các thương gia phương Bắc hành trình trên vùng biển Đông, mỗi khi gặp bão tố thường ghé vào "Eo biển Vũng Tàu" để neo đậu, mua bán, tiếp tế lương thực, nhiên liệu... rồi tiếp tục đi về phương Nam. Vùng biển Bình Châu từng là nơi con đường gốm sứ, tơ lụa trên biển đi qua. Thời đó chỉ đi lại bằng thuyền buồm. Tàu buôn khi qua vùng biển này thường ghé vào neo đậu dọc biển Bình Châu rồi xảy ra nhiều biến cố như hỏa hoạn, bão tố, cướp biển,… dẫn đến nhiều chiếc tàu bị chìm, chôn vùi sâu dưới cát biển.
Lý giải vì sao Quảng Ngãi có tên trong con đường tơ lụa trên biển, theo Tiến sĩ Nguyễn Việt – Giám đốc Trung tâm tiền sử Đông Nam Á cho biết: “Ngày xưa các thuyền buôn ngoài việc tính toán đi theo hướng gió, chiều sóng, còn phải tính lượng nước ngọt tích trữ đủ dùng cho một chặng đường. Vì thế, khi đến vùng biển Bình Châu, nhiều thuyền buôn ghé vào tiếp nguồn nước ngọt để tiếp tục cuộc hành trình”.
Năm 2012, tại eo biển này phát hiện một tàu chở cổ vật có vết tích cháy kết dính màu than đen, hiện tượng men bị nung chảy trên những mảnh vỡ gốm sứ. "Vết tích này cho thấy ngày xưa nhiều tàu buôn chìm ở vùng biển Bình Châu. Trước khi tàu bị đắm có thể do hỏa hoạn hoặc bị cướp biển tấn công gây cháy tàu", TS. Đoàn Ngọc Khôi nhận định.
Dựa trên những hiện vật Bảo tàng tỉnh Quảng Ngãi thu giữ được, các nhà khảo cổ nhận định nhiều cổ vật tìm được có niên đại từ nửa cuối thế kỷ 14 đến đầu thế kỷ 15. Đây là thời kỳ triều Minh đang thịnh, có những đoàn tàu buôn hàng trăm chiếc hoạt động nhộn nhịp trên các vùng biển thông thương với nước ngoài.
Qua những chiếc tàu phát hiện đều cho thấy cổ vật trong mỗi chiếc tàu đều có kiểu rất riêng, không tàu nào giống tàu nào. Điều này cho thấy, suốt nhiều thế kỷ vùng biển Bình Châu hết lượt tàu này đến, tàu khác đi, trong đó có rất nhiều tàu bị chìm.
Dưới lớp cát đáy biển, khu vực “nghĩa địa” vẫn còn nhiều con tàu bí ẩn chưa được tìm thấy. Mỗi con tàu là vô số cổ vật vô giá hàng trăm năm trước. Thực tế, tất cả những con tàu cổ vừa qua đều do ngư dân tự tìm thấy, dẫn đến thất thoát, hư hỏng cổ vật. Việc mở rộng khảo sát, tìm kiếm tàu cổ đắm ở vùng biển này là vấn đề cấp thiết, cần sớm triển khai nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dưới nước, góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu cổ vật, tàu cổ trong nước và thế giới.
Khả Di
.svg){kind=icon}
